Το Πεκίνο επαναπροσδιορίζει τη στρατηγική του για την Ταιβάν, με σκοπό την υλοποίηση του “Κινεζικού Ονείρου” της τελικής επανένωσης. Η νέα προσέγγιση, που αναδεικνύεται μέσα από ποικίλες δράσεις, επικεντρώνεται στην παρουσίαση οραμάτων διακυβέρνησης μετά την ένωση, στην ενίσχυση της επικοινωνίας με τους πολίτες της Ταιβάν και στη μείωση της στρατιωτικής επιδεικτικότητας.
Πρόσφατες κινήσεις, όπως η αποτύπωση εικόνων από εμπορικούς δορυφόρους της Jilin-1 που έδειχναν δρόμους, ποτάμια και βουνά της Ταιβάν, πήραν μεγάλη διάδοση στα κινεζικά μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Το Πεκίνο χαιρέτισε τις εικόνες ως “θέα από το σπίτι”, επαναβεβαιώνοντας ότι “κάθε σπιθαμή” της Ταιβάν ανήκει στην ηπειρωτική Κίνα.
Πίσω από τον δημόσιο ενθουσιασμό, κρύβεται μια νέα ώθηση από το Πεκίνο σε διάφορα μέτωπα πολιτικής, με απώτερο στόχο την επανένωση με το αυτοδιοικούμενο νησί. Αυτή η προσπάθεια έχει αποκτήσει νέα δυναμική, τροφοδοτώντας αυξημένες προσδοκίες στην ηπειρωτική Κίνα.
Το Πεκίνο έχει εγκαινιάσει αρκετές σημαντικές πολιτιστικές εκδηλώσεις που σχετίζονται με την Ταιβάν τους τελευταίους μήνες. Αυτές περιλαμβάνουν την πρώτη τηλεοπτική δραματική σειρά υπό κρατική επίβλεψη για την ιστορία των κομμουνιστών κατασκόπων στην Ταιβάν, την πρώτη εθνική ημέρα μνήμης που σχετίζεται με την Ταιβάν, καθώς και την αποκάλυψη νέων συνθημάτων πολιτικής για τη διακυβέρνηση της Ταιβάν μετά την επανένωση.
Επιπλέον, κορυφαίος αξιωματούχος του Πεκίνου μοιράστηκε τις απόψεις του για τα οφέλη που θα αποκομίσει η Ταιβάν μετά την επανένωση. Κάποιοι σύμβουλοι πολιτικής βλέπουν ένα νέο κεφάλαιο να ξεδιπλώνεται στη στρατηγική του Πεκίνου για τα στενά της Ταιβάν. “Από εδώ και πέρα, οι προσπάθειες προώθησης της εθνικής επανένωσης θα εισέλθουν σε μια νέα φάση,” δήλωσε ο Wang Yingjin, ειδικός σε θέματα Ταιβάν στο Πανεπιστήμιο Renmin.
Ενώ ορισμένοι ειδικοί συμφώνησαν με την αξιολόγηση του Wang, θεώρησαν τις νέες κινήσεις ως σημάδι της δέσμευσης του Πεκίνου για ειρηνική επανένωση, παρά μέσω στρατιωτικής δράσης.
Νέες κινήσεις από το Πεκίνο: Μια σειρά από πολιτικές κινήσεις και επίσημες δηλώσεις έχουν οδηγήσει πολλούς στο να αισθάνονται μια αυξανόμενη επείγουσα ανάγκη από το Πεκίνο για την επανένωση της Ταιβάν. Αυτό συμβαίνει παρά τα σημάδια ότι το κύριο μήνυμά του παραμένει σε μεγάλο βαθμό συνεπές με προηγούμενες πολιτικές που επιδιώκουν την προώθηση της ειρηνικής επανένωσης – την οποία το Πεκίνο επιμένει εδώ και καιρό ότι είναι η προτιμώμενη επιλογή του.
Ένα ισχυρό σήμα ήρθε όταν το Πεκίνο όρισε την 25η Οκτωβρίου ως Ημέρα Αποκατάστασης της Ταιβάν – η πρώτη επίσημη τέτοια επέτειος – σηματοδοτώντας την 80ή επέτειο της ημέρας που οι ιαπωνικές δυνάμεις στην Ταιβάν παραδόθηκαν στο τότε κυβερνών κόμμα της Κίνας, το Kuomintang (KMT).
Το Πεκίνο δήλωσε ότι η ρύθμιση επεδίωκε να τονίσει ότι η Ταιβάν ήταν μέρος της Κίνας και να ενισχύσει την αρχή “μιας Κίνας” παγκοσμίως. “Αυτό χρησιμεύει ως αντίμετρο κατά των ισχυρισμών για την ακαθόριστη κατάσταση της Ταιβάν… Τέτοιες ενέργειες έχουν σκοπό να αποτρέψουν άλλες χώρες από το να παρερμηνεύσουν τη νομική κατάσταση της Ταιβάν στη διεθνή αρένα,” δήλωσε ο Yang Kai-huang, ειδικός σε θέματα διόδου της Ταιβάν από το Πανεπιστήμιο Ming Chuan της Ταϊβάν.
Ο Yang αναφερόταν στην πρόσφατη προσπάθεια της Ταϊπέι να αμφισβητήσει το Ψήφισμα 2758 της Γενικής Συνέλευσης του ΟΗΕ, το οποίο εγκρίθηκε το 1971. Το ψήφισμα αναγνώρισε τη Λαϊκή Δημοκρατία ως “την μόνη νόμιμη εκπρόσωπο της Κίνας” και εξέβαλε τους εκπροσώπους του Chiang Kai-shek, του ηγέτη του KMT που είχε διαφύγει στην Ταιβάν μετά την ήττα στον εμφύλιο πόλεμο το 1949.
Η προσπάθεια της Ταϊπέι υποστηρίχθηκε από ορισμένα δυτικά κοινοβούλια. Τον Σεπτέμβριο, το Αμερικανικό Ινστιτούτο στην Ταϊβάν – η de facto πρεσβεία των ΗΠΑ – επιβεβαίωσε επίσης την ακαθόριστη κατάσταση του νησιού, προκαλώντας αυστηρή αποδοκιμασία από το Πεκίνο.
Το Πεκίνο θεωρεί την Ταιβάν μέρος της Κίνας που πρέπει να επανενωθεί με τη βία αν χρειαστεί. Οι περισσότερες χώρες, συμπεριλαμβανομένων των Ηνωμένων Πολιτειών, δεν αναγνωρίζουν την Ταιβάν ως ανεξάρτητο κράτος, αλλά η Ουάσιγκτον αντιτίθεται σε οποιαδήποτε προσπάθεια κατάληψης του αυτοδιοικούμενου νησιού με τη βία και δεσμεύεται να της προμηθεύει όπλα για την άμυνά της.
Πέρα από την αντιμετώπιση εξωτερικών προκλήσεων στη στάση του για την Ταιβάν, το Πεκίνο διευκρινίζει πλέον το όραμά του για τη διακυβέρνηση του νησιού μετά την επανένωση, πιο ρητά από ποτέ.
“Η επανένωση αντιμετωπίζεται όλο και περισσότερο σαν ένα επείγον, υλοποιήσιμο σχέδιο,” δήλωσε ο Yang Kai-huang από το Πανεπιστήμιο Ming Chuan.
Μιλώντας σε τελετή για τη νέα επετειακή ημέρα στην Ταιβάν, ο Wang Huning, πρόεδρος της συμβουλευτικής Κινεζικής Λαϊκής Πολιτικής Συμβουλευτικής Διάσκεψης και ο Νο. 4 αξιωματούχος του Πεκίνου, έγινε ο ανώτατος ηγέτης της ηπειρωτικής χώρας που παρουσίασε λεπτομερώς τα πιθανά οφέλη για την Ταιβάν. Σύμφωνα με τον Wang, αυτά θα περιλάμβαναν βελτιώσεις στην οικονομική ανάπτυξη, την ενεργειακή και πόρους ασφάλεια, τις υποδομές, την ασφάλεια και τις εξωτερικές σχέσεις, καθώς και την ευημερία – ακόμη και την πολιτιστική ζωή – του λαού της Ταιβάν.
Άλλες αλλαγές από το Πεκίνο γύρω στις 25 Οκτωβρίου περιλάμβαναν την ανακοίνωση από το Γραφείο Υποθέσεων Ταιβάν στα μέσα Οκτωβρίου για εβδομαδιαίες συνεντεύξεις τύπου – διπλασιάζοντας προηγουμένως τη δίμηνη συχνότητα.
Ο Yang δήλωσε ότι αυτά τα μηνύματα αντιπροσώπευαν την τελευταία προσπάθεια του Πεκίνου να προσεγγίσει άμεσα τον λαό της Ταιβάν, “εξηγώντας τα πράγματα με όρους που οι απλοί άνθρωποι μπορούν να κατανοήσουν και να ταυτιστούν.”
Παρόμοια μηνύματα εμφανίστηκαν στην προπαγάνδα των κρατικών μέσων την ίδια περίπου περίοδο. Το κρατικό πρακτορείο ειδήσεων Xinhua δημοσίευσε μια εντυπωσιακή σειρά σχολίων τριών μερών για το ζήτημα της Ταιβάν, υποστηρίζοντας “πατριώτες που κυβερνούν την Ταιβάν” σε μια δομή διακυβέρνησης μετά την επανένωση. Ο όρος αυτός παραλληλιζόταν ξεκάθαρα με πολιτικές που εφαρμόστηκαν στο Χονγκ Κονγκ μετά τις αντικυβερνητικές διαδηλώσεις του 2019.
Το Πεκίνο αντέδρασε στις πολυάριθμες αντικυβερνητικές διαδηλώσεις του Χονγκ Κονγκ που ξεκίνησαν το 2019, επιβάλλοντας νόμο για την εθνική ασφάλεια στην πόλη. Αυτό ακολούθησε μια αναθεώρηση του εκλογικού συστήματος για να διασφαλιστεί η κοινωνική σταθερότητα και να προστατευθεί η εθνική ασφάλεια, με την αρχή ότι μόνο πατριώτες θα τρέχουν την πόλη. Ενώ ο όρος “πατριώτες που κυβερνούν” είχε εμφανιστεί προηγουμένως σε ακαδημαϊκές εργασίες, σπάνια εμφανιζόταν σε επίσημες δηλώσεις.
Η σειρά του Xinhua ανέφερε επίσης ότι μετά την επανένωση, όλα τα προϊόντα της Ταιβάν θα μπορούσαν να εισέλθουν στην ηπειρωτική χώρα χωρίς δασμούς.
Επίσης, στα τέλη Οκτωβρίου, η αστυνομία της ηπειρωτικής χώρας για πρώτη φορά ξεκίνησε έρευνα κατά του βουλευτή της Ταιβάν Puma Shen, ισχυριζόμενη ότι είχε εμπλακεί σε εγκληματικές δραστηριότητες με σκοπό τη διάσπαση της χώρας – μια κίνηση που θα μπορούσε να οδηγήσει σε δίκη ερήμην υπό το νομικό σύστημα της ηπειρωτικής χώρας.
Ο Yang δήλωσε: “Το Πεκίνο ακολουθεί μια διπλή προσέγγιση: διαμόρφωση της κοινής γνώμης – αντιμετωπίζοντας τις ανησυχίες της Ταιβάν, τονίζοντας τα οφέλη της επανένωσης για τους απλούς ανθρώπους και επεκτείνοντας τη δικαστική εμβέλεια προς φιλο-ανεξαρτησίες μορφές – ενώ ταυτόχρονα χρησιμοποιεί στρατιωτική επίδειξη ισχύος για να αποτρέψει τις Ηνωμένες Πολιτείες και την Ιαπωνία.”
“Η επανένωση αντιμετωπίζεται όλο και περισσότερο σαν ένα επείγον, υλοποιήσιμο σχέδιο.”
Οι σχέσεις μεταξύ Πεκίνου και Τόκιο έχουν βρεθεί σε χαμηλό σημείο από τότε που η Ιαπωνίδα πρωθυπουργός Sanae Takaichi δήλωσε στις 7 Νοεμβρίου ότι μια επίθεση στην Ταιβάν θα μπορούσε να αποτελέσει “κατάσταση απειλητική για την επιβίωση” της Ιαπωνίας – δικαιολογώντας ενδεχομένως στρατιωτική δράση από τον σύμμαχο του ΝΑΤΟ των ΗΠΑ.
Εν τω μεταξύ, οι ΗΠΑ έχουν έναν πρόεδρο που φαίνεται λιγότερο διατεθειμένος να παρέμβει στα Στενά της Ταιβάν από τους προκατόχους του.
Ο Zhou Zhihuai, πρώην διευθυντής του Ινστιτούτου Μελετών Ταιβάν της Κινεζικής Ακαδημίας Κοινωνικών Επιστημών στο Πεκίνο, δήλωσε ότι η πολιτική της ηπειρωτικής χώρας προς την Ταιβάν έχει δει “σημαντικές αλλαγές” πρόσφατα. Αυτές περιλάμβαναν “την τοποθέτηση της διακυβέρνησης της Ταιβάν μετά την επανένωση στην ατζέντα πολιτικής,” είπε στη διάσκεψη για τα στενά της Ταιβάν τον περασμένο μήνα.
Αυτές οι αλλαγές έρχονται εν μέσω συνεχιζόμενων εντάσεων μεταξύ Πεκίνου και του κυβερνώντος Δημοκρατικού Προοδευτικού Κόμματος της Ταιβάν, που τείνει προς την ανεξαρτησία. Το αποτέλεσμα ήταν μια παρατεταμένη αδιέξοδη κατάσταση: οι επίσημες ανταλλαγές στα στενά της Ταιβάν έχουν ανασταλεί από το 2016, και οι αλληλεπιδράσεις από άτομο σε άτομο έχουν περιοριστεί δραστικά καθώς οι σχέσεις έχουν επιδεινωθεί.
Όμως, είναι σαφές ότι η ηγεσία του Πεκίνου θέλει πρόοδο στην επανένωση.
Ο πρόεδρος Xi Jinping έχει συνδέσει την επανένωση της Ταιβάν με αυτό που ονομάζει “Κινεζικό Όνειρο” εθνικής αναγέννησης, ένα στόχο που πρέπει να υλοποιηθεί μέχρι το 2049, την εκατονταετηρίδα της Λαϊκής Δημοκρατίας.
Τον Ιανουάριο του 2019, ζήτησε την εξερεύνηση του “ενός κράτους, δύο συστημάτων σχεδίου Ταιβάν.”
Επίσης, στην έκθεσή του που παραδόθηκε στο συνέδριο του Κομμουνιστικού Κόμματος το 2022, ο Xi δήλωσε: “Η επίλυση του ζητήματος της Ταιβάν και η επίτευξη πλήρους επανένωσης είναι η ακλόνητη ιστορική αποστολή του κόμματος, η κοινή επιθυμία όλων των Κινέζων ανθρώπων και μια απαραίτητη προϋπόθεση για τη μεγάλη αναγέννηση του κινεζικού έθνους.”
Ο Michael Swaine, ανώτερος ερευνητής στο πρόγραμμα East Asia του Quincy Institute, δήλωσε ότι οι πρόσφατες ενέργειες του Πεκίνου σχετικά με την Ταιβάν αντιπροσωπεύουν προσπάθειες “να δείξει ότι παραμένει αποφασισμένο για την ενοποίηση και βλέπει τα γεγονότα να κινούνται προς αυτή την κατεύθυνση,” και ότι το κοινό και στις δύο πλευρές των στενών της Ταιβάν φαινόταν να είναι το κοινό-στόχος.
Ωστόσο, ο Shi Yinhong, καθηγητής διεθνών σχέσεων στο Πανεπιστήμιο Renmin, σημείωσε ότι η κυβέρνηση του Πεκίνου είχε υιοθετήσει “πιο επιθετική ρητορική” πρόσφατα από ό,τι στο παρελθόν.
“Ωστόσο, η πραγμάτωση της επανένωσης της Κίνας εξαρτάται συντριπτικά από τις πραγματικές ικανότητες και ενέργειες, και πολύ λιγότερο από τα λόγια και μόνο,” είπε.
Στρατιωτική πίεση: Για χρόνια, το Πεκίνο πετά στρατιωτικά αεροσκάφη κοντά στην Ταιβάν σχεδόν καθημερινά – για εκπαιδευτικούς σκοπούς και για να στείλει ένα σαφές μήνυμα αποτροπής των δυνάμεων ανεξαρτησίας. Αυτές οι πιέσεις εντάθηκαν τους μήνες μετά την ανάληψη των καθηκόντων του William Lai Ching-te ως ηγέτη του νησιού τον Μάιο του 2024. Ωστόσο, τους τελευταίους μήνες, καθώς το Πεκίνο έχει αυξήσει την επικοινωνία του για την ειρηνική επανένωση, υπήρξε μια μέτρια μείωση στις δραστηριότητες του Λαϊκού Απελευθερωτικού Στρατού κοντά στο νησί. Ο PLA πραγματοποίησε μόνο μία μεγάλης κλίμακας στρατιωτική άσκηση κοντά στην Ταιβάν φέτος, σε σύγκριση με τις δύο πέρυσι – τον Μάιο και τον Οκτώβριο – και οι δύο σε συντονισμό με τις δυνάμεις ακτοφυλακής. Οι περιπολίες της Πολεμικής Αεροπορίας, ενώ ήταν υψηλότερες σε αριθμό, κατέγραψαν μια μέτρια αύξηση σε σύγκριση με την προηγούμενη δωδεκάμηνη περίοδο. Οι περιπολίες του PLA στην ζώνη αναγνώρισης αεράμυνας (ADIZ) της Ταιβάν έφτασαν σε ιστορικό υψηλό 3.075 πέρυσι, από 1.703 το 2023, σύμφωνα με δεδομένα ανοικτής πηγής βασισμένα στις αναφορές του υπουργείου Άμυνας της Ταιβάν. Για τους 11 μήνες έως τις 30 Νοεμβρίου, το σύνολο ήταν 3.508, σύμφωνα με καταμέτρηση του South China Morning Post βασισμένη σε δεδομένα του υπουργείου. Ωστόσο, οι μεταγενέστεροι μήνες του έτους δείχνουν μια μετατόπιση στην εστίαση. Από τον Ιούλιο έως τον Νοέμβριο, ο στρατός της Ταιβάν εντόπισε 1.524 περιπολίες του PLA να εισέρχονται στην ADIZ του – μια μείωση περίπου 15% σε σύγκριση με την ίδια περίοδο πέρυσι. Ο Οκτώβριος κατέγραψε ακόμη πιο απότομη μείωση, με περίπου 222 περιπολίες σε σύγκριση με 370 τον Οκτώβριο του 2024. Αμερικανοί αξιωματούχοι έχουν δηλώσει τα τελευταία χρόνια ότι ο Xi έχει διατάξει τον PLA να είναι έτοιμος να καταλάβει την Ταιβάν μέχρι το 2027. Ο πρόεδρος των ΗΠΑ Donald Trump δήλωσε τον Αύγουστο ότι ο Xi τον είχε διαβεβαιώσει ότι το Πεκίνο δεν θα επιτεθεί στην Ταιβάν κατά τη διάρκεια της θητείας του στον Λευκό Οίκο. Ο Trump συνέχισε επίσης τις πωλήσεις όπλων στην Ταιβάν, αποφεύγοντας μια σταθερή δέσμευση για το αν θα βοηθούσε σε περίπτωση στρατιωτικής σύγκρουσης. Ορισμένοι αναλυτές στο Πεκίνο αναμένουν συνεχιζόμενους ελιγμούς του PLA κοντά στο νησί, αλλά πιστεύουν ότι μια άμεση στρατιωτική επιχείρηση είναι απίθανη. Σύμφωνα με τον Wang, το Πεκίνο θα εντείνει τις προσπάθειες επανένωσης – με ένα βασικό προσόν. “Εάν η ειρηνική επανένωση αποδειχθεί ανέφικτη μακροπρόθεσμα”, το Πεκίνο είναι πιθανό να επανεξετάσει τη σκοπιμότητα της πολιτικής “και να κάνει αντίστοιχες προσαρμογές,” είπε. Ο Shi δήλωσε επίσης ότι μια μεγάλη επίθεση του PLA στην Ταιβάν ήταν απίθανη στο προβλέψιμο μέλλον, τονίζοντας τον κίνδυνο που θέτει η στρατιωτική δύναμη. “Οι κίνδυνοι από τη χρήση βίας για την επίτευξη επανένωσης είναι τεράστιοι – ακόμη και η ανακοίνωση ενός αποκλεισμού της Ταιβάν είναι πιθανό να επιδεινώσει το εξωτερικό οικονομικό περιβάλλον.”
Αποκλιμάκωση ΗΠΑ-Κίνας: Η τελευταία σηματοδότηση από το Πεκίνο συμπίπτει με μια διακριτική χαλάρωση των εντάσεων με την Ουάσιγκτον, συμπεριλαμβανομένης της Ταιβάν – συνθήκες που, σύμφωνα με ορισμένους αναλυτές, ευνοούν το Πεκίνο εν μέσω της επιδίωξης του Trump για μια κληρονομιά ειρηνοποιού. Στη σύνοδο κορυφής τους στη Νότια Κορέα τον Οκτώβριο, καμία πλευρά δεν ανέφερε την Ταιβάν – διακόπτοντας δεκαετίες παράδοσης σε συνομιλίες υψηλού επιπέδου για αυτό που το Πεκίνο θεωρεί “πρώτη κόκκινη γραμμή” στις διμερείς σχέσεις. “Και οι δύο πλευρές δεν θέλουν να αυξήσουν την προσοχή στο ζήτημα της Ταιβάν. Το κύριο μέλημά τους είναι να σταθεροποιήσουν την οικονομική και τεχνολογική σχέση με τρόπους που δεν φαίνεται να κάνουν παραχωρήσεις,” δήλωσε ο Swaine στο Quincy Institute. Ο Ali Wyne, ανώτερος σύμβουλος έρευνας και υπεράσπισης για τις σχέσεις ΗΠΑ-Κίνας στο μη κερδοσκοπικό οργανισμό International Crisis Group, δήλωσε: “Ο Xi κατανοεί ότι ο Trump δείχνει ελάχιστο ενδιαφέρον για την Ταιβάν πέρα από την ικανότητά της στην παραγωγή τσιπ.” “Αναγνωρίζει επίσης την επιθυμία του Trump να θεωρηθεί ως ένας μοναδικά προικισμένος ειρηνοποιός.” Ο Wyne δήλωσε ότι ο Xi ενδέχεται στο μέλλον να προτείνει στον Trump ότι, μετατοπίζοντας την πολιτική των ΗΠΑ για την Ταιβάν, ο αυτοαποκαλούμενος “ειρηνοποιός-εν-αρχή” θα μπορούσε να τερματίσει την προοπτική ενός πολέμου στα Στενά της Ταιβάν, να μεταμορφώσει τις σχέσεις με το Πεκίνο και να σφραγίσει τη θέση του ως ένας από τους πιο οραματιστές πολιτικούς της ιστορίας.
