Μια υπόθεση που ξεκίνησε ως μια ιστορία οικογενειακής επανένωσης, απέκτησε σύντομα μια πιο σκοτεινή τροπή. Μια 45χρονη γυναίκα, γνωστή μόνο με το επώνυμό της Bu, είχε χάσει την επαφή με την οικογένειά της για πάνω από μια δεκαετία. Βρέθηκε στα τέλη του 2024 σε μια αγροτική περιοχή στην κομητεία Heshun, στην κεντρική επαρχία Shanxi της Κίνας, σε απόσταση άνω των 100 χιλιομέτρων από το σπίτι της.
Η Bu, παρά το γεγονός ότι διέθετε προηγμένη πανεπιστημιακή εκπαίδευση, είχε ιστορικό ψυχικής ασθένειας. Η ανακάλυψη ότι είχε αποκτήσει πολλά παιδιά με έναν κάτοικο του χωριού, γέννησε υποψίες για εμπορία ανθρώπων και βιασμό. Ένας 46χρονος άνδρας, γνωστός μόνο ως Zhang, τέθηκε υπό διερεύνηση για υποψία βιασμού. Οι αρχές ανέφεραν ότι “γνώριζε πως η Bu είχε ψυχική ασθένεια, αλλά παρ’ όλα αυτά είχε σεξουαλικές σχέσεις μαζί της και απέκτησε παιδιά”.
Ωστόσο, τις τελευταίες εβδομάδες, οι αρχές αποφάσισαν να μην ασκήσουν δίωξη εναντίον του Zhang, υποστηρίζοντας ότι η συμπεριφορά του “διέφερε ουσιαστικά από βιασμό”, καθώς “η πρόθεση του Zhang ήταν να σχηματίσει οικογένεια και να ζήσει με τη Bu”. Ανακοινώνοντας την απόφασή της τον Δεκέμβριο να διακόψει την έρευνα, η εισαγγελία της κομητείας ανέφερε ότι η πρώτη σεξουαλική επαφή μεταξύ της Bu και του Zhang έλαβε χώρα δύο με τρεις μήνες μετά τη γνωριμία τους, “αφού οι δύο σταδιακά είχαν εξοικειωθεί”. “Μετά από αυτό, ο Zhang φρόντιζε συνεχώς τις καθημερινές ανάγκες της Bu, εξοικειώθηκε με τις συνήθειες και τις προτιμήσεις της, και οι δυο τους βρίσκονταν σε μια σταθερή συμβιωτική σχέση”, σύμφωνα με την εισαγγελία.
Η αιτιολόγηση αυτή έχει αναζωπυρώσει τη συζήτηση στην Κίνα σχετικά με ευάλωτες γυναίκες, σεξουαλική κακοποίηση και ποινική ευθύνη. Σύμφωνα με Κινέζο δικηγόρο που ειδικεύεται σε υποθέσεις σεξουαλικής βίας, η απόφαση ήταν “βαθιά ανησυχητική” και περιείχε “παράλογο επιχείρημα”. “Ο συλλογισμός αυτός ουσιαστικά λέει στο κοινό ότι η συμβίωση με μια γυναίκα με ψυχική αναπηρία που στερείται ‘ικανότητας σεξουαλικής αυτοάμυνας’, και ο σχηματισμός οικογένειας μαζί της, μπορούν να απαλλάξουν κάποιον από κατηγορίες βιασμού”, δήλωσε ο δικηγόρος, ο οποίος μίλησε υπό την προϋπόθεση της ανωνυμίας, λόγω της ευαισθησίας του θέματος. Αυτό κινδυνεύει να δώσει στους θύτες μια έτοιμη οδό για να αποφύγουν την ποινική ευθύνη, πρόσθεσε. “Ο πυρήνας μιας κατηγορίας βιασμού είναι η παραβίαση της θέλησης μιας γυναίκας. Οικογένεια ή γάμος δεν πρέπει ποτέ να λειτουργούν ως ασπίδα για σεξουαλική βία”.
Σύμφωνα με επίσημες οδηγίες, η “ικανότητα σεξουαλικής αυτοάμυνας” μιας γυναίκας σημαίνει την ικανότητά της να “αναγνωρίζει και να προστατεύει το δικαίωμά της στην σεξουαλική απαραβίαστο”. Σύμφωνα με την κινεζική νομοθεσία, αυτό ήταν κεντρικό για τον προσδιορισμό εάν οι σεξουαλικές πράξεις συνιστούσαν βιασμό για κάποιον με ψυχική αναπηρία, σύμφωνα με νομικούς αναλυτές. Σύμφωνα με κινεζικά μέσα ενημέρωσης, μια δικαστική εκτίμηση το 2024 διαπίστωσε ότι η Bu έπασχε από σχιζοφρένεια και στερούνταν ικανότητας σεξουαλικής αυτοάμυνας.
Ενώ ο Zhang δεν θα διωχθεί, δύο άλλοι κάτοικοι του χωριού έχουν κατηγορηθεί για συνολικά επτά πράξεις βιασμού και οδηγήθηκαν σε δίκη στις 29 Δεκεμβρίου. Μια ετυμηγορία δεν έχει ακόμη εκδοθεί. Σε δύο από τις φερόμενες επιθέσεις, ο Zhang ήταν παρών. Οι εισαγγελείς δήλωσαν ότι σε μια περίπτωση κοιμόταν μετά από κατανάλωση αλκοόλ και σε μια άλλη απλώς επέπληξε λεκτικά τον δράστη. Ενώ οι εισαγγελείς δήλωσαν ότι οι δύο κατηγορούμενοι διέπραξαν βιασμό υπό “απαράδεκτες συνθήκες”, οι συνθήκες που αφορούσαν τον Zhang ήταν “σαφώς ήσσονες”, προκάλεσαν “περιορισμένη κοινωνική βλάβη” και ως εκ τούτου δεν συνιστούσαν έγκλημα.
“Οι δυνητικοί συστημικοί κίνδυνοι και οι μακροπρόθεσμες συνέπειες είναι δύσκολο να υπερτιμηθούν”, αναφέρει ο Yan Senlin, δικηγόρος με έδρα την Τσενγκντού. Η αιτιολογία έστειλε ένα ανησυχητικό σήμα, καθώς στην ουσία “επαναχάραξε τα όρια του τι συνιστά βιασμό”. “Η προστασία βάσει του ποινικού δικαίου για γυναίκες με ψυχικές αναπηρίες μετατοπίζεται σιωπηλά από το αν είχαν την ικανότητα να δώσουν σεξουαλική συναίνεση, στο αν ‘τύγχαναν καλής μεταχείρισης’ ή εάν βρίσκονταν εντός μιας οικογενειακής σχέσης”, έγραψε ο Yan σε ένα άρθρο που δημοσιεύτηκε στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης τον περασμένο μήνα. Η ανάρτηση αργότερα αφαιρέθηκε. Στην πράξη, αυτό δημιούργησε ένα νομικό κενό που έθετε σε κίνδυνο τις γυναίκες με ψυχικές αναπηρίες, μια ήδη εξαιρετικά ευάλωτη ομάδα, πρόσθεσε ο Yan, επισημαίνοντας ότι μόλις μια τέτοια ερμηνεία καθιερωθεί, “οι δυνητικοί συστημικοί κίνδυνοι και οι μακροπρόθεσμες συνέπειες είναι δύσκολο να υπερτιμηθούν”.
Σύμφωνα με μια μακροχρόνια υποστηρικτή των δικαιωμάτων των γυναικών στην Κίνα, η απόφαση μη δίωξης του Zhang κινδυνεύει να “διαβρώσει την εμπιστοσύνη του κοινού”, να βαθύνει την απογοήτευση στο δικαστικό σώμα και να κάνει τις γυναίκες πιο διστακτικές στο να παντρευτούν και να κάνουν παιδιά. Η υποστηρικτής, η οποία ζήτησε ανωνυμία επειδή δεν είναι εξουσιοδοτημένη να μιλά στα μέσα ενημέρωσης, δήλωσε ότι η υπόθεση αποκάλυψε την εσφαλμένη κατανόηση των εισαγγελέων σχετικά με τη σεξουαλική βία κατά των γυναικών, ειδικά των γυναικών με ψυχικές αναπηρίες, εντός οικιακών ή συζυγικών πλαισίων. Πρόσθεσε ότι η απόφαση ανέδειξε την ανάγκη για καλύτερη εκπαίδευση και ευαισθητοποίηση σε θέματα ισότητας των φύλων και δικαιωμάτων των ατόμων με αναπηρία για το προσωπικό του συστήματος δικαιοσύνης.
Δικηγόροι σημείωσαν ότι ο χειρισμός της υπόθεσης από τις αρχές ενδέχεται να αντανακλούσε επίσης τους περιορισμούς και τις σκληρές πραγματικότητες της τοπικής διακυβέρνησης. Οι γυναίκες με ψυχικές αναπηρίες είναι ιδιαίτερα ευάλωτες σε εμπορία ανθρώπων, σεξουαλική βία και παράνομη κράτηση, ειδικά στις τεράστιες αγροτικές περιοχές της Κίνας, όπου αυτοί οι κίνδυνοι εντείνονται από την περιορισμένη νομική συνείδηση και τα κενά στην τοπική νομοθεσία. Ο Yan δήλωσε ότι η αυστηρή εφαρμογή του ποινικού νόμου σε όλες αυτές τις καταστάσεις θα μπορούσε να προκαλέσει ευρείες διώξεις, να διαταράξει τις υπάρχουσες οικογενειακές δομές και να ασκήσει τεράστια πίεση στους τοπικούς αξιωματούχους. Ο ανώνυμος δικηγόρος επανέλαβε αυτή την άποψη, δηλώνοντας ότι η δικαστική “ομοφωνία” σε παρόμοιες υποθέσεις αντικατοπτρίζει “αποδισταγμένους συμβιβασμούς” που σταθμίζουν κοινωνικά ήθη, ηθική και κοινοτική σταθερότητα παράλληλα με το νόμο. Ενώ μόνο λίγες υποθέσεις έγιναν πρωτοσέλιδο, πολλές περισσότερες έμειναν χωρίς αναφορά, πρόσθεσε ο δικηγόρος.
Ο Yan υποστήριξε ότι η θυσία της δικαιοσύνης για χάρη της σταθερότητας μπορεί να φαίνεται πραγματιστική, αλλά έχει μακροπρόθεσμες συνέπειες. “Κινδυνεύει να συγχωρήσει την κατάχρηση ευάλωτων ομάδων, ενισχύει την ψευδή αντίληψη ότι το έθιμο υπερτερεί του νόμου και τελικά υπονομεύει την ίδια κοινωνική σταθερότητα που επιδιώκει να διατηρήσει”, είπε. Νομικοί αναλυτές ανέφεραν επίσης την έλλειψη κοινωνικής υποστήριξης για τις ψυχικές παθήσεις αυτών των γυναικών. Ενώ στα χαρτιά ο νόμος προστατεύει επίσημα τις γυναίκες με ψυχικές αναπηρίες, στην πραγματικότητα αγωνίζονται να λάβουν τη φροντίδα και την οικονομική υποστήριξη που χρειάζονται, απαιτήσεις που πέφτουν σε μεγάλο βαθμό στις οικογένειές τους, σύμφωνα με τον δικηγόρο που ειδικεύεται σε υποθέσεις σεξουαλικής βίας. Ο Yan δήλωσε ότι στο “πλαίσιο της ανεπαρκούς υποστήριξης για αναπηρίες και ψυχική υγεία, ο ποινικός νόμος μετατρέπεται παθητικά σε ένα εργαλείο κινήτρων” και ότι μειώνοντας τον κίνδυνο καταδίκης για βιασμό “ενθαρρύνει ιδιώτες να αναλάβουν ευθύνες φροντίδας που θα έπρεπε να εμπίπτουν στο δημόσιο σύστημα”. Αλλά το κόστος αυτού του “κινήτρου”, πρόσθεσε, είναι η συστημική παραβίαση της σεξουαλικής αυτονομίας των ευάλωτων γυναικών.
