Ο Γερμανός καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς, που επισκέπτεται το Πεκίνο αυτή την εβδομάδα, είχε προειδοποιήσει πέρυσι σχετικά με την Κίνα, λέγοντας ότι οι οικονομικές εξαρτήσεις καθιστούν τη Γερμανία «ευάλωτη σε εκβιασμούς». Ως καγκελάριος, αντιμετωπίζει ένα εξαγωγικό μοντέλο υπό πίεση, ένα φθίνον υπερατλαντικό περιβάλλον και την οικονομική πραγματικότητα ότι η ηθική στάση δεν μπορεί να συντηρήσει μια βιομηχανική οικονομία.
Ο Μερτς ποτέ δεν δίστασε να εκφράσει τις απόψεις του. Ως πρόεδρος του μη κερδοσκοπικού οργανισμού Atlantik-Brucke από το 2009 έως το 2019, προώθησε την άποψη ότι η ευημερία του Βερολίνου βασίζεται στην Ουάσινγκτον. Το κόμμα του εξερράγη το 2022, όταν ο τότε Γερμανός καγκελάριος Όλαφ Σολτς ενέκρινε την αγορά του 24,9% ενός τερματικού σταθμού στο λιμάνι του Αμβούργου από την κινεζική ναυτιλιακή εταιρεία Cosco, χαρακτηρίζοντάς την «μοιραίο λάθος». Όταν ήταν στην αντιπολίτευση, το κόμμα του χαρακτήριζε την έκθεση στην Κίνα ως στρατηγικό σφάλμα. Στην κυβέρνηση, ο Μερτς αντιμετωπίζει την κλίμακα αυτού του προβλήματος.
Το 2025, η Κίνα εκτόπισε τις Ηνωμένες Πολιτείες, ανακτώντας τη θέση της ως ο μεγαλύτερος εμπορικός εταίρος της Γερμανίας, με εμπόριο περίπου 252 δισεκατομμυρίων ευρώ (296,9 δισεκατομμύρια δολάρια ΗΠΑ): 171 δισεκατομμύρια ευρώ εισαγωγές από και 82 δισεκατομμύρια ευρώ εξαγωγές προς την Κίνα.
Μια οικονομία που βασίζεται στην απασχόληση, τους δημόσιους προϋπολογισμούς και ένα τεχνολογικό πλεονέκτημα που οικοδομήθηκε στην εξαγωγή μηχανημάτων, χημικών και αυτοκινήτων, μπορεί να διστάσει πριν αναδιαμορφώσει τις σχέσεις με τον μεγαλύτερο εμπορικό της εταίρο ως ζήτημα ηθικής υπεροχής. Όταν η ευημερία βασίζεται σε εξωτερικές αγορές, η εξωτερική πολιτική γίνεται επέκταση της βιομηχανικής πολιτικής.
Η πιο έντονη εξωτερική πίεση στη Γερμανία δεν προήλθε από το Πεκίνο, αλλά από τη χώρα που ο Μερτς θαυμάζει περισσότερο. Δασμοί σε ευρωπαϊκά προϊόντα, επιβαλλόμενες υψηλότερες δαπάνες του ΝΑΤΟ, η υποταγή που αποτέλεσε η «Συμφωνία για Αμοιβαίο, Δίκαιο και Ισορροπημένο Εμπόριο» ΗΠΑ-ΕΕ, και οι εδαφικές πιέσεις στη Δανία για τη Γροιλανδία, έχουν καταδείξει το κόστος της ασύμμετρης εξάρτησης εντός μιας συμμαχίας.
Αυτά τα μέτρα δεν έχουν εκτοπίσει τον κινεζικό ανταγωνισμό ως το κεντρικό οικονομικό τεστ. Ωστόσο, έχουν αναδιατάξει την ιεραρχία των άμεσων περιορισμών· το Βερολίνο πιέζεται από δύο κατευθύνσεις, αλλά η φύση της πίεσης διαφέρει. Από την Ουάσινγκτον προέρχεται εξαγωγή και εξαναγκασμός βασισμένα στη συμμαχία. Από το Πεκίνο προέρχεται ανταγωνιστική εκτόπιση εντός των παγκόσμιων αλυσίδων αξίας.
Βραχυπρόθεσμα, η Ουάσινγκτον αποδείχθηκε ο πιο διαταρακτικός παράγοντας· μακροπρόθεσμα, το Πεκίνο παραμένει ο δομικός ανταγωνιστής που πρέπει να προσέξουμε. Είναι σε αυτό το πλαίσιο που το πρόγραμμα ταξιδιών του Μερτς αποκτά νόημα.
Στους εννέα μήνες από την ανάληψη των καθηκόντων του, έχει επισκεφθεί την Ουάσινγκτον δύο φορές, με ένα τρίτο ταξίδι να είναι προγραμματισμένο για τον Μάρτιο· μόνο τώρα κατευθύνεται στο Πεκίνο. Η επίσκεψη στο Πεκίνο ακολουθεί την αναγνώριση ότι η υπερατλαντική σχέση δεν εγγυάται πλέον προστασία από πιέσεις, και ότι η Γερμανία διαπραγματεύεται από την ασθενέστερη πλευρά της ανταλλαγής.
Η αρχική του στάση απέναντι στην Κίνα απευθυνόταν σε ένα υπερατλαντικό κοινό. Το Βερολίνο υιοθέτησε την πιο σκληρή ρητορική του εδώ και δεκαετίες, ομαδοποιώντας την Κίνα με τη Ρωσία, το Ιράν και τη Βόρεια Κορέα σε έναν «άξονα αυτοκρατοριών», αντηχώντας την ταξινομία της Ουάσινγκτον. Στη Διάσκεψη Ασφαλείας του Μονάχου αυτόν τον μήνα, ο Μερτς περιέγραψε την Κίνα ως συστηματική εκμετάλλευση των εξαρτήσεων των άλλων και αναμόρφωση του διεθνούς συστήματος προς όφελός της.
Όμως, ξαφνικά, η ρητορική έχει χαμηλώσει, επειδή η οικονομία δεν μπορεί να την υποστηρίξει. Μιλάει για «ευκαιρίες συνεργασίας» με την Κίνα, χαρακτηρίζοντας «ψευδαίσθηση» την πεποίθηση ότι η «αποσύνδεση» (decoupling) είναι η σωστή πορεία. Προερχόμενος από έναν πολιτικό που πρόσφατα είπε στις γερμανικές εταιρείες ότι το κράτος δεν θα τις προστατεύσει από επενδύσεις στην Κίνα, η αλλαγή είναι ενδεικτική.
Πρόκειται περισσότερο για μια επανεκτίμηση παρά για μια θεμελιώδη αλλαγή. Για τον Μερτς, η Κίνα παραμένει ένας συστημικός αντίπαλος· αυτό που έχει αλλάξει είναι η αναγνώριση ότι η παρατεταμένη αντιπαράθεση έχει εγχώριο οικονομικό κόστος που η Γερμανία δεν μπορεί να απορροφήσει. Το ερώτημα, επομένως, είναι τι μπορεί να επιτύχει ο Μερτς στην Κίνα, λαμβάνοντας υπόψη ότι η γερμανική βιομηχανία προτιμά να αποφύγει περαιτέρω πολιτική αντιπαράθεση.
Η γερμανική εγχώρια μεταποίηση απασχολεί 5,4 εκατομμύρια ανθρώπους σε μια οικονομία συνδεδεμένη με τις εξαγωγές. Κάθε μήνας φαίνεται να φέρνει περισσότερες απολύσεις, κλείσιμο εργοστασίων ή «αναδιαρθρώσεις».
Κινεζικές εταιρείες πλέον αναπαράγουν και, σε ορισμένους τομείς, ξεπερνούν τις βιομηχανικές ικανότητες που οι γερμανοί παραγωγοί θεωρούσαν εδώ και καιρό ως δικό τους πεδίο.
Το εύρος αυτού που μπορεί να επιτύχει ο Μερτς στο Πεκίνο είναι, συνεπώς, περιορισμένο. Η Γερμανία δεν μπορεί να επαναφέρει την Κίνα ως τον πελάτη που ήταν κάποτε. Μπορεί να επιδιώξει προβλέψιμη πρόσβαση στην αγορά, να μειώσει τις πολιτικά καθοδηγούμενες διαταραχές και να μειώσει συγκεκριμένες ευπάθειες σε κρίσιμες αλυσίδες εφοδιασμού. Ενώ τέτοια μέτρα δεν θα ανακτήσουν την χαμένη κυριαρχία, μπορούν να σταθεροποιήσουν την προσαρμογή και να επιβραδύνουν τη σχετική πτώση.
Καθώς η Γερμανία κινείται, η Ευρώπη ακολουθεί, οπότε η επίσκεψη έχει επιπτώσεις πέρα από τις διμερείς σχέσεις. Η στάση της Ευρωπαϊκής Ένωσης απέναντι στην Κίνα έλκεται εδώ και καιρό μεταξύ των γερμανικών βιομηχανικών συμφερόντων και της σκληρής στάσης των Βρυξελλών. Στην πράξη, το βάρος της Γερμανίας στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο και ο ρόλος της ως οικονομικός πυλώνας της Ένωσης σημαίνουν ότι η Ευρωπαϊκή Επιτροπή μπορεί να υποβάλει προτάσεις, αλλά δεν μπορεί να διατηρήσει ένα εμπορικό καθεστώς που το Βερολίνο δεν θα υποστηρίξει.
Εάν ο Μερτς επιστρέψει με ένα πλαίσιο που αντιμετωπίζει την Κίνα ως διαχειριζόμενο ανταγωνιστή και όχι ως συστημικό αντίπαλο, οι Βρυξέλλες θα πρέπει να επανακανονιστούν, όχι από πεποίθηση, αλλά από αριθμητική: το Βερολίνο καθορίζει το ανώτατο όριο για το τι μπορεί να επιβάλει η ΕΕ.
Ο ανταγωνισμός είναι δομικός. Η εμπλοκή παραμένει αναγκαία. Η αυτονομία έχει υλικά κόστη. Αυτή είναι μια αναγνώριση ότι η Γερμανία δεν διαθέτει το μοχλευτικό δυναμικό για να επιβάλει δομική ανασχεδίαση ούτε στην Ουάσινγκτον ούτε στο Πεκίνο.
Το ερώτημα είναι αν αυτή η συνειδητοποίηση θα παράγει πραγματικά αποτελέσματα αντί για έναν ακόμη γύρο ανακοινωθέντων ή ένα ζευγάρι πάντα.
Η Γερμανία δεν επιλέγει την Κίνα έναντι των ΗΠΑ· προσπαθεί να διαχειριστεί ταυτόχρονες εξαρτήσεις υπό μειωμένη διαπραγματευτική δύναμη. Ο χώρος για ελιγμούς έχει στενέψει, αλλά εντός αυτού του χώρου, η αλληλουχία των επισκέψεων, η βαθμονόμηση της ρητορικής και η επιδίωξη οικονομικών διασφαλίσεων εξακολουθούν να έχουν σημασία. Πιθανώς, ο Μερτς ταξιδεύει στην Κίνα επειδή η Γερμανία δεν έχει πλέον το περιθώριο να προσποιείται ότι έχει ακόμα επιλογή.
