Η φιλόδοξη βιομηχανική πολιτική της Ευρωπαϊκής Ένωσης, που σχεδιάστηκε για να αμφισβητήσει την Κίνα, έχει ουσιαστικά αποδυναμωθεί. Τεχνολογίες όπως η Τεχνητή Νοημοσύνη (AI), οι ημιαγωγοί και ο κβαντικός υπολογισμός αφαιρέθηκαν από τη λίστα των στρατηγικών τεχνολογιών που θα έπρεπε να “κατασκευάζονται στην Ευρώπη” για να διεκδικούνται δισεκατομμύρια σε κρατικές ενισχύσεις.
Σύμφωνα με ένα προσχέδιο που διέρρευσε, και η βιοτεχνολογία και η ρομποτική, δύο άλλοι τομείς αιχμής, κόπηκαν από τον νόμο για την Επιτάχυνση της Βιομηχανίας (Industrial Accelerator Act – IAA) πριν την επίσημη κατάθεσή του από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Οι προτάσεις για αποκλεισμό παραγωγών εκτός ΕΕ από κρατικές συμβάσεις και επιδοτήσεις αναβλήθηκαν για έξι μήνες, αν και το προσχέδιο υποδηλώνει ότι χώρες που ευθυγραμμίζονται με τις πολιτικές οικονομικής ασφάλειας της ΕΕ θα μπορούσαν τελικά να συμπεριληφθούν.
Ο IAA έχει ως σκοπό την προώθηση των τοπικών βιομηχανιών εις βάρος των ανταγωνιστικών εταιρειών εκτός της αγοράς της ΕΕ. Παρόλο που η Κίνα αναφέρεται άμεσα μόνο δύο φορές στις 93 σελίδες του νομοθετικού κειμένου, η πράξη θεωρείται κρίσιμο μέρος των προσπαθειών των Βρυξελλών να μειώσουν την εξάρτηση από την ασιατική δύναμη. Στόχος είναι η μείωση της εξάρτησης της ΕΕ από την Κίνα μέσω κανόνων τοπικής περιεκτικότητας για στρατηγικούς τομείς, όπως τα ηλεκτρικά οχήματα (EVs) και τα ηλιακά πάνελ, για δημόσιες συμβάσεις και σχήματα κρατικών ενισχύσεων. Αυτό σημαίνει ότι ένα μεγάλο ποσοστό των προϊόντων που πληρούν τις προϋποθέσεις θα πρέπει να κατασκευάζεται στην Ευρώπη.
Ωστόσο, η πρόταση υπέστη έντονη συζήτηση, με τα 27 κράτη μέλη να διίστανται ως προς το πόσο θα απομακρυνθούν από την παραδοσιακή τους προσέγγιση των ανοιχτών αγορών και αν θα συμπεριλάβουν φιλικούς εταίρους εκτός ΕΕ. Από προηγούμενα προσχέδια που είχαν εξεταστεί, αφαιρέθηκαν επίσης οι τεχνολογίες προηγμένης ανίχνευσης, οι τεχνολογίες διαστήματος και προώθησης, καθώς και οι τεχνολογίες προηγμένων υλικών και κατασκευών.
Αντ’ αυτού, ένα πρόσφατο προσχέδιο – το οποίο μπορεί ακόμη να αλλάξει πριν από τη δημοσίευση – επικεντρώνεται σε ορισμένα βαριά βιομηχανικά προϊόντα, όπως χάλυβας, τσιμέντο, αλουμίνιο και χημικά, καθώς και χαρτί, διυλισμένο πετρέλαιο και πλαστικά. Ορισμένες από αυτές τις βιομηχανίες έχουν παραπονεθεί ότι πλήττονται από την κινεζική υπερπαραγωγή. Το έγγραφο απαριθμεί επίσης τεχνολογίες απαραίτητες για τα σχέδια παραγωγής “net-zero” της ΕΕ, συμπεριλαμβανομένων των ηλεκτρικών οχημάτων, των φωτοβολταϊκών, των αιολικών πάρκων (χερσαίων και υπεράκτιων), των συστημάτων αποθήκευσης ενέργειας με μπαταρίες, των αντλιών θερμότητας, των ηλεκτρολυτών υδρογόνου και της πυρηνικής σχάσης, πολλοί εκ των οποίων υπόκεινται σε έντονο ανταγωνισμό από την Κίνα.
Στην περίπτωση των EVs, τουλάχιστον το 70% του τοπικού περιεχομένου πρέπει να κατασκευάζεται στην Ευρώπη για να πληρούνται οι προϋποθέσεις για δημόσιες συμβάσεις ή κρατικές ενισχύσεις, κάτι που είναι ζωτικής σημασίας για την ένταξή τους, για παράδειγμα, σε κρατικούς στόλους οχημάτων. Το ποσοστό του 70% δεν περιλαμβάνει την αξία της μπαταρίας του EV, ένα σημαντικό παράβλεψη δεδομένου ότι αυτή μπορεί να αντιστοιχεί στο 40% του κόστους ενός οχήματος. Επιπλέον, ορίζει ότι ξένοι επενδυτές δεν πρέπει να κατέχουν ποσοστό άνω του 49% σε κοινοπραξίες στους καθορισμένους τομείς. Αυτό θα μπορούσε να επηρεάσει τα επενδυτικά σχέδια κινεζικών εταιρειών EV και μπαταριών για την Ευρώπη. Ξένοι επενδυτές θα ενθαρρύνονται να μεταφέρουν τεχνολογία και τεχνογνωσία στους τοπικούς τους συνεργάτες, αν θέλουν να επωφεληθούν από ελκυστικές κρατικές συμβάσεις, στην πρώτη σημαντική νομοθετική προσπάθεια στην Ευρώπη να μιμηθεί ένα μοντέλο που πρωτοπορεί το Πεκίνο εδώ και δεκαετίες.
Αυτή η προσέγγιση, η οποία έχει βαπτιστεί “αντίστροφος Deng” προς τιμήν του πρώην ηγέτη Deng Xiaoping, είναι πιθανό να αντιμετωπίσει αντιδράσεις από κινεζικές επιχειρήσεις και κυβέρνηση. Η δημοσίευση του νόμου έχει καθυστερήσει επτά φορές, καθώς οι πρωτεύουσες και οι επίτροποι πολέμησαν σθεναρά για την κλίμακα και το εύρος του. Και οι βιομηχανίες είναι διχασμένες. Ορισμένες αυτοκινητοβιομηχανίες, όπως η BMW, έχουν αντιταχθεί στις διατάξεις “αγοράς-Ευρώπης”, ενώ άλλες, όπως η Stellantis, τις έχουν υποστηρίξει.
Η συζήτηση θεωρείται μάχη για την ψυχή του ευρωπαϊκού βιομηχανικού μέλλοντος. Η Ευρώπη, που ανέκαθεν θεωρούνταν υπέρμαχος του ελεύθερου εμπορίου και των ανοιχτών αγορών, αντιμετωπίζει τα τελευταία χρόνια εκκλήσεις, με επικεφαλής τη Γαλλία, να υιοθετήσει μια πιο προστατευτική προσέγγιση. Η βιομηχανική πολιτική, μια “απαγορευμένη λέξη” στις Βρυξέλλες για πολλά χρόνια, είναι πλέον ξανά στη μόδα και ο Stephane Sejourne, ο αρμόδιος επίτροπος για τη βιομηχανία της ΕΕ και στενός σύμμαχος του Γάλλου Προέδρου Emmanuel Macron, έχει γίνει το πρόσωπο μιας έντονης εκστρατείας “αγοράς-Ευρώπης”.
“Η ευρωπαϊκή μας ανεξαρτησία έχει ένα κόστος, αλλά είναι πολύ μικρότερο από το κόστος των εξαρτήσεών μας”, δήλωσε ο Sejourne τον Φεβρουάριο. “Η Κίνα έχει ‘made in China’, οι ΗΠΑ έχουν ‘buy American’, ο Καναδάς έχει ‘buy Canadian’. Είναι καιρός η Ευρώπη να σταθεί στα πόδια της και να έχει ένα παρόμοιο πρόγραμμα”. Όμως, άλλοι αντιστέκονται. Η Γερμανία, αν και ανοιχτή σε κάποιο επίπεδο μεταρρύθμισης, προσπάθησε να μετριάσει τις πιο ακραίες παρισινές επιθυμίες, μαζί με μια ομάδα υπέρ των αγορών χωρών, συμπεριλαμβανομένων της Σουηδίας, της Ολλανδίας και της Φινλανδίας.
“Όταν η Ευρωπαϊκή Επιτροπή προτείνει τον IAA, θα πρέπει επομένως να αποφύγει τις απαιτήσεις ‘made-in-Europe’ και αντ’ αυτού να υιοθετήσει μια προσέγγιση ‘made-with-Europe'”, έγραψαν σε σημείωση αναλυτές από το think tank Bruegel των Βρυξελλών. “Αυτό θα ενίσχυε τη βιομηχανική βάση της Ευρώπης, παραμένοντας ανοιχτή σε έμπιστους εταίρους, σύμφωνα με τις διεθνείς δεσμεύσεις και υποστηρίζοντας την παγκόσμια απαλλαγή από τις ανθρακούχες εκπομπές”, πρόσθεσαν. Όπως συμβαίνει με όλα τα άλλα στον κόσμο της πολιτικής της ΕΕ, το αποτέλεσμα θα είναι ένας συμβιβασμός, αλλά οι ηγέτες της ΕΕ έχουν καταστήσει σαφές ότι αντιμετωπίζουν έκτακτη ανάγκη.
“Η Κίνα εξάγει πλέον σχεδόν διπλάσια καθαρή τεχνολογία από εμάς”, δήλωσε η Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ursula von der Leyen σε ένα επιχειρηματικό φόρουμ στην Αμβέρσα τον περασμένο μήνα. “Αυτό δεν είναι απλώς ένα στατιστικό στοιχείο εμπορίου. Είναι ένα σήμα για το πού συγκεντρώνεται η βιομηχανική ικανότητα και πόσο γρήγορα μπορούν να αλλάξουν οι παγκόσμιες θέσεις στην αγορά. Επομένως, η επείγουσα ανάγκη δεν θα μπορούσε να είναι μεγαλύτερη”. Παρά την αίσθηση του επείγοντος, οι διαδικασίες της ΕΕ πιθανότατα θα προχωρήσουν αργά. Μετά την Τετάρτη, η πρόταση θα αμφισβητηθεί ξανά από τα κράτη μέλη και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο πριν προκύψει τελική πράξη, κάτι που δεν αναμένεται να συμβεί φέτος. Στη συνέχεια, θα υπάρξουν περίοδοι προσαρμογής που θα μπορούσαν να διαρκέσουν χρόνια. Εν τω μεταξύ, οι εξαρτήσεις της Ευρώπης από την Κίνα και τις Ηνωμένες Πολιτείες για προϊόντα υψηλής τεχνολογίας και καθαρής τεχνολογίας βαθαίνουν, σύμφωνα με στοιχεία εμπορίου. Το επόμενο πενταετές σχέδιο του Πεκίνου, που θα εκκινηθεί μία ημέρα μετά τη στρατηγική της ΕΕ, αναμένεται να δείξει συνεχιζόμενη κρατική στήριξη για εκείνες τις βιομηχανίες που η Ευρώπη θέλει να προστατεύσει. Η ιστορία υποδηλώνει ότι η Κίνα, σε αντίθεση με την ΕΕ, δεν θα αργοπορήσει πριν από την εφαρμογή.
