Η Ευρωπαϊκή Ένωση βρίσκεται αντιμέτωπη με μια κρίσιμη απόφαση: η καθιερωμένη διεθνής τάξη που βασίζεται σε κανόνες, είναι τελικά ωφέλιμη ή εμπόδιο στην αξιοπιστία της ως γεωπολιτικός παράγοντας; Η Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, με μια ομιλία της τη Δευτέρα, έστειλε το ισχυρότερο μήνυμα μέχρι στιγμής, αφήνοντας να εννοηθεί ότι η Ε.Ε. μπορεί να απομακρυνθεί από δεκαετίες αυστηρής τήρησης παγκόσμιων προτύπων.
Σε μια ομιλία της προς τους πρεσβευτές της Ευρωπαϊκής Ένωσης, η φον ντερ Λάιεν χρησιμοποίησε την πιο έντονη ρητορική της μέχρι σήμερα, καλώντας τους διπλωμάτες να ανανεώσουν γρήγορα τις σκέψεις τους, αλλιώς κινδυνεύουν να μείνουν πίσω. «Η Ευρώπη δεν μπορεί πλέον να είναι φύλακας του παλιού κόσμου, ενός κόσμου που έχει παρέλθει και δεν θα επιστρέψει», δήλωσε η φον ντερ Λάιεν. «Θα υπερασπιζόμαστε και θα υποστηρίζουμε πάντα το σύστημα που βασίζεται σε κανόνες, το οποίο βοηθήσαμε να χτίσουμε με τους συμμάχους μας, αλλά δεν μπορούμε πλέον να βασιζόμαστε σε αυτό ως τον μοναδικό τρόπο υπεράσπισης των συμφερόντων μας ή να υποθέτουμε ότι οι κανόνες του θα μας προστατεύουν από τις σύνθετες απειλές που αντιμετωπίζουμε».
Αυτή η έκκληση έρχεται την ώρα που μαίνεται ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή, ο οποίος πυροδοτήθηκε από ισραηλινές επιθέσεις στο Ιράν, ευρέως θεωρούμενες ως παραβίαση των διεθνών κανόνων. Η φον ντερ Λάιεν δεν καταδίκασε τις επιθέσεις στην ομιλία της, λέγοντας αντίθετα ότι «δεν πρέπει να χυθούν δάκρυα για το ιρανικό καθεστώς» και μιλώντας για μια «υπαρξιακή» και «επικίνδυνη» στιγμή για την Ευρώπη.
«Χρειαζόμαστε επειγόντως να σκεφτούμε εάν η δική μας δόγματα, οι θεσμοί μας και η λήψη αποφάσεων – όλα σχεδιασμένα σε έναν μεταπολεμικό κόσμο σταθερότητας και πολυμερισμού – έχουν συμβαδίσει με την ταχύτητα των αλλαγών γύρω μας», δήλωσε η φον ντερ Λάιεν. Αμφισβήτησε εάν η μεταπολεμική αρχιτεκτονική που η Ευρώπη βοήθησε να χτιστεί «με όλες τις καλοπροαίρετες προσπάθειες για συναίνεση και συμβιβασμό – είναι περισσότερο βοήθεια ή εμπόδιο στην αξιοπιστία μας ως γεωπολιτικός παράγοντας».
«Γνωρίζω ότι αυτό είναι ένα σκληρό μήνυμα και μια δύσκολη συζήτηση. Αλλά γνωρίζω επίσης ότι πολλοί από εσάς έχετε νιώσει αυτή την ένταση στην καθημερινή σας εργασία. Το θέμα είναι ότι, εάν πιστεύουμε – όπως εγώ – ότι χρειαζόμαστε μια πιο ρεαλιστική και προσανατολισμένη στα συμφέροντα εξωτερική πολιτική, τότε πρέπει να είμαστε σε θέση να την υλοποιήσουμε».
Η ομιλία της φον ντερ Λάιεν ακολουθεί παρόμοια μηνύματα τις τελευταίες εβδομάδες από τον Γερμανό Καγκελάριο Φρίντριχ Μερτς και τον Καναδό Πρωθυπουργό Μαρκ Κάρνεϊ, τα οποία προκλήθηκαν από την ριζική στροφή στις Ηνωμένες Πολιτείες υπό τον Πρόεδρο Ντόναλντ Τραμπ. Η επικεφαλής της επιτροπής επανέλαβε τις εκκλήσεις για μια πιο ανεξάρτητη Ευρώπη, επισημαίνοντας τις ήδη καταβληθείσες προσπάθειες για την αποδέσμευση από «έναν μόνο προμηθευτή για ζωτικούς πόρους – από την ενέργεια έως την άμυνα, από τους ημιαγωγούς έως τα εμβόλια, από την καθαρή τεχνολογία έως τις πρώτες ύλες».
«Αλλά πρέπει να προχωρήσουμε παραπέρα. Πρέπει να είμαστε προετοιμασμένοι να προβάλλουμε την ισχύ μας πιο δυναμικά. Για παράδειγμα, για να αντιμετωπίσουμε την επιθετικότητα και την ξένη παρέμβαση με όλα μας τα εργαλεία – είτε οικονομικά είτε διπλωματικά, τεχνολογικά είτε στρατιωτικά», δήλωσε η φον ντερ Λάιεν. Καθώς η Ε.Ε. βρίσκεται σε μια μεγάλη προσπάθεια για την υπογραφή εμπορικών συμφωνιών για διαφοροποίηση πέρα από τις ΗΠΑ και την Κίνα, ανέφερε ότι «τα δύο τρίτα της παγκόσμιας ανάπτυξης συμβαίνουν» πέρα από τις δύο υπερδυνάμεις, και ότι οι χώρες αλλού «αναζητούν τη θέση τους στον κόσμο» – δημιουργώντας μια ευκαιρία για την Ευρώπη.
Ήδη προετοιμάζεται μια «Ευρωπαϊκή Στρατηγική Ασφάλειας», μια προσέγγιση που θα αποτελέσει τον ακρογωνιαίο λίθο του οράματος της φον ντερ Λάιεν. «Η ασφάλεια πρέπει να γίνει η οργανωτική αρχή της δράσης μας. Αυτή πρέπει να είναι η προεπιλεγμένη νοοτροπία – από την άμυνα έως τα δεδομένα, από τη βιομηχανία έως τις υποδομές, από την τεχνολογία έως το εμπόριο», δήλωσε.
