Στην βόρεια Κίνα, ακόμη και κατά τη διάρκεια της ημέρας, η θερμοκρασία συχνά πέφτει κάτω από το μηδέν. Για πολλούς αγρότες, όμως, το απαγορευτικό κόστος της θέρμανσης τους αναγκάζει να ζουν μέσα στο κρύο.
«Δεν τολμάμε να ανάψουμε τη θέρμανση κατά τη διάρκεια της ημέρας», λέει η κυρία Wang, 75 ετών, από την κομητεία Γκουάν, στην επαρχία Χεμπέι. Το σπίτι της βρίσκεται περίπου 70 χιλιόμετρα από το κέντρο του Πεκίνου, αλλά το να έχεις τη θέρμανση αναμμένη όλο το εικοσιτετράωρο θα κόστιζε από 60 έως 90 γουάν (περίπου 8-13 δολάρια ΗΠΑ) την ημέρα. Ένα τέτοιο έξοδο μπορεί να φτάσει τα 6.000 γουάν (περίπου 860 δολάρια ΗΠΑ) καθ’ όλη τη διάρκεια του χειμώνα, ποσό που αντιστοιχεί σε σχεδόν το ένα τρίτο του επίσημου διαθέσιμου εισοδήματος των κατοίκων της υπαίθρου για το 2024. Η κυρία Wang λαμβάνει μηνιαία σύνταξη μόλις λίγο πάνω από 200 γουάν (29 δολάρια ΗΠΑ) και ζει από τις αποταμιεύσεις της.
Την ίδια στιγμή, βορειότερα, στο Πεκίνο, οι αρχές ανακοίνωσαν πρόσφατα ότι η μητρόπολη με πάνω από 21 εκατομμύρια κατοίκους κατέγραψε μόνο μία ημέρα έντονης ρύπανσης πέρυσι – την καλύτερη επίδοση από τότε που συλλέγονται δεδομένα, πριν από πάνω από μια δεκαετία. Η βελτίωση της ποιότητας του αέρα στην πρωτεύουσα συνδέεται άμεσα με τις αλλαγές στη χρήση ενέργειας που έχουν κάνει η κυρία Wang και σχεδόν 27 εκατομμύρια αγρότες στο Χεμπέι. Από το 2017, τους ζητήθηκε να εγκαταλείψουν τις παραδοσιακές μεθόδους θέρμανσης και μαγειρέματος με καυσόξυλα.
Η κυβέρνηση βοήθησε στην μετάβαση σε καθαρότερο φυσικό αέριο, καλύπτοντας το κόστος εγκατάστασης και επιδοτώντας τη θέρμανση για τρία χρόνια. Ωστόσο, οι επιδοτήσεις έχουν μειωθεί τα τελευταία χρόνια λόγω της γενικότερης οικονομικής επιβράδυνσης, αφήνοντας τους αγρότες του Χεμπέι αντιμέτωπους με ένα δύσκολο δίλημμα: θέρμανση ή τα χρήματά τους;
Η δυσχερής τους θέση προκύπτει σε μια κρίσιμη στιγμή, καθώς η πράσινη μετάβαση της Κίνας δείχνει απτά αποτελέσματα, ενώ παράλληλα αναδύονται οι αρνητικές επιπτώσεις των αυστηρών μέτρων. Ο χειμερινός παγετός που βιώνουν οι αγρότες του Χεμπέι έχει προκαλέσει ευρεία ανησυχία στην κινεζική κοινωνία. Πολλοί, συμπεριλαμβανομένων και κρατικών μέσων ενημέρωσης, ζητούν από τις τοπικές αρχές να διασφαλίσουν επαρκή θέρμανση για τους κατοίκους. Το θέμα έχει επίσης αναδείξει την περιορισμένη πρόσβαση των αγροτικών περιοχών στα δίκτυα δημόσιων υπηρεσιών των πόλεων και έχει εγείρει επείγοντα αιτήματα για την αντιμετώπιση του χάσματος πόλης-υπαίθρου και της περιορισμένης στήριξης ευάλωτων ομάδων.
Σύμφωνα με ειδικούς στην αγροτική ανάπτυξη και το κλίμα, ο έλεγχος της ρύπανσης στη βόρεια Κίνα δεν είναι απλώς ένα περιβαλλοντικό ζήτημα, αλλά και θέμα δημόσιας ευημερίας. Η επίλυσή του δεν πρέπει να γίνεται εις βάρος των συμφερόντων των αγροτών. Την περασμένη Τρίτη, πριν από τη δύση του ηλίου, στο χωριό της κυρίας Wang, παρατηρήθηκε ότι μόνο λίγα σπίτια εξέπεμπαν καπνό από τους σωλήνες τους, κάτι που υποδηλώνει ότι μόνο αυτοί χρησιμοποιούσαν θερμαντικές συσκευές. Η κυρία Wang και άλλοι χωρικοί περνούν τις περισσότερες ώρες της ημέρας στις αυλές τους, ντυμένοι με χοντρά παλτό, τόσο για να προστατευτούν από το κρύο όσο και για να εξοικονομήσουν χρήματα. Η λειτουργία της θέρμανσης όλο το εικοσιτετράωρο για τη θέρμανση των εσωτερικών χώρων, που δεν φωτίζονται επαρκώς από τον ήλιο, θα ήταν απαγορευτική – κοστίζοντας τουλάχιστον τρεις φορές περισσότερο από την προηγούμενη θέρμανση με καυσόξυλα.
Σύμφωνα με πολλούς κατοίκους, δεν έχουν πλέον πρόσβαση σε άνθρακα για θέρμανση. Οι επίσημοι κανονισμοί του Χεμπέι πλέον ελέγχουν αυστηρά τόσο τη μεταφορά όσο και τη χρήση μπρικετών άνθρακα. Επίσημες αναφορές μέσων ενημέρωσης από το 2018 έδειχναν ότι οι αγρότες που χρησιμοποιούσαν άνθρακα είχαν πρόστιμα από την τοπική αστυνομία. Σύμφωνα με μετεωρολογικά δεδομένα από το Χεμπέι, η μέση θερμοκρασία τον περασμένο χειμώνα ήταν μείον 1,6 βαθμούς Κελσίου, ενώ σε περιοχές όπως το Ζανγκτζιάκου και το Τσενγκντέ, στα βόρεια της επαρχίας, οι θερμοκρασίες έφτασαν κάτω από τους μείον 8 βαθμούς.
Οι περισσότερες κατοικημένες περιοχές σε αυτές τις αστικές συνοικίες του Χεμπέι και άλλες πόλεις του βορρά επωφελούνται από την κεντρική δημοτική θέρμανση κατά τη διάρκεια του χειμώνα, η οποία έχει σημαντικά χαμηλότερο κόστος από το φυσικό αέριο που αγοράζεται ιδιωτικά. Το δημοτικό σύστημα θέρμανσης δεν επεκτείνεται στις αγροτικές περιοχές, όπου τα σπίτια που χτίστηκαν από τους ίδιους τους κατοίκους συχνά στερούνται της εξειδικευμένης μόνωσης που βρίσκουμε σε αστικές εμπορικές ιδιοκτησίες.
Η αποτελεσματική απαγόρευση της θέρμανσης με καυσόξυλα – η οποία για δεκαετίες ήταν η κύρια μέθοδος θέρμανσης στα χωριά του βορρά – ακολούθησε τη διεθνή προσοχή στην ατμοσφαιρική ρύπανση της περιοχής, όταν έφτασε σε κρίσιμο σημείο το 2013, ιδιαίτερα στο Πεκίνο. Η κινεζική κυβέρνηση εισήγαγε πολλαπλές περιβαλλοντικές πολιτικές για τον περιορισμό της ρύπανσης και υποσχέθηκε να αποκαταστήσει τους γαλάζιους ουρανούς στο Πεκίνο. Βιομηχανίες υψηλής ρύπανσης σε επαρχίες όπως το Χεμπέι έκλεισαν και οι μέθοδοι καθαρής θέρμανσης προωθήθηκαν σθεναρά από το 2017.
Το αποτέλεσμα στο Πεκίνο ήταν μια μείωση του κύριου δείκτη ρύπανσης PM2.5, από 89,5 μικρογραμμάρια ανά κυβικό μέτρο το 2013 σε 27mcg ανά κυβικό μέτρο πέρυσι, μια μείωση σχεδόν 70%, σύμφωνα με συνέντευξη Τύπου την περασμένη εβδομάδα. Ο Χε Κεμπίν, από την Κινεζική Ακαδημία Μηχανικών, δήλωσε ότι πάνω από το 50% της βελτίωσης της ποιότητας του αέρα στην πρωτεύουσα προήλθε από «μειώσεις τοπικών εκπομπών», ενώ το 30-40% προήλθε από «μειώσεις περιφερειακών εκπομπών» – μια αναφορά στη συμβολή γειτονικών περιοχών όπως το Χεμπέι.
Σύμφωνα με επίσημα στοιχεία, πάνω από 11 εκατομμύρια αγροτικές κατοικίες – σχεδόν 27 εκατομμύρια άνθρωποι – στο Χεμπέι είχαν ολοκληρώσει «αναβαθμίσεις καθαρής θέρμανσης» μέχρι το 2022. Ωστόσο, η διαδικασία δεν ήταν εντελώς ομαλή. Εκείνον τον χειμώνα, υπήρξαν ξαφνικές διακοπές στις προμήθειες φυσικού αερίου σε μέρη του Χεμπέι. Ορισμένες αναφορές στα μέσα ενημέρωσης απέδωσαν τις ελλείψεις στην αύξηση του κόστους για τις εταιρείες αερίου, που οφείλεται στις αυξήσεις τιμών λόγω του πολέμου στην Ουκρανία.
Ο Λι Σουό, διευθυντής του China Climate Hub στην Asia Society Policy Institute, δήλωσε ότι σχεδόν μια δεκαετία πρακτικής έχει δείξει ότι το περιβαλλοντικό σχέδιο «άνθρακας-προς-αέριο» «πάσχει τόσο από χαμηλή ενεργειακή απόδοση όσο και από οικονομική βιωσιμότητα». Η βελτίωση της θερμομόνωσης των αγροτικών κτιρίων «θα πρέπει επίσης να τεθεί στην ημερήσια διάταξη», πρόσθεσε ο Λι.
Σύμφωνα με τον Ζενγκ Λινγί, ερευνητή στην Κινεζική Ακαδημία Αγροτικής Ανάπτυξης του Πανεπιστημίου Zhejiang, οι επίμονα υψηλές τιμές φυσικού αερίου στις αγροτικές περιοχές προέκυψαν από την έλλειψη ολοκληρωμένης αγοράς. Η απροθυμία των αγροτών να χρησιμοποιήσουν θέρμανση αντικατόπτριζε επίσης το «ευρύ εισοδηματικό χάσμα πόλης-υπαίθρου», επειδή είχαν «χαμηλό κατά κεφαλήν διαθέσιμο εισόδημα και έλλειψη σταθερών πηγών εισοδήματος», δήλωσε ο Ζενγκ.
Σε ένα άλλο χωριό 40 χιλιόμετρα δυτικά του σπιτιού της κυρίας Wang, στην πόλη Ζουοζού, κοντά στο Πεκίνο, ένας 42χρονος, ο οποίος έδωσε το όνομά του ως Ζανγκ, διατηρεί ένα μεταλλουργείο όπου επισκευάζει γεωργικά μηχανήματα. Ο Ζανγκ δήλωσε ότι εκτιμάται πως κοστίζει 4.000 γουάν (570 δολάρια ΗΠΑ) για να θερμάνει το σπίτι του με κεραμοσκεπή κατά τη διάρκεια του χειμώνα, ζεσταίνοντας τα 120 τετραγωνικά μέτρα μόνο τη νύχτα. «Δεν είναι για ζέστη, απλώς για να αποφύγουμε το κρύο», είπε.
Τα χρόνια μετά τη μετατροπή από άνθρακα σε αέριο ήταν δύσκολα για το χωριό του Ζανγκ, περιλαμβάνοντας τους αυστηρούς περιορισμούς της Covid-19 και στη συνέχεια τις πλημμύρες ρεκόρ του Ιουλίου 2023, όταν σφοδρές βροχοπτώσεις έπληξαν το Πεκίνο, το Χεμπέι και την Τιαντζίν. Το κατάστημα του Ζανγκ και τα σπίτια πολλών χωρικών καλύφθηκαν πλήρως από τις καταστροφικές πλημμύρες που κόστισαν τη ζωή 29 ανθρώπων στο Χεμπέι. Στη συνέχεια, οι κάτοικοι αντιμετώπισαν το διπλό βάρος των επισκευών σπιτιών και των λογαριασμών φυσικού αερίου, πέραν των καλλιεργήσιμων εκτάσεων που καταστράφηκαν από την πλημμύρα.
Ο Ζανγκ ανέφερε ότι το υψηλό κόστος της θέρμανσης καθιστά δύσκολη την αποταμίευση για το Σεληνιακό Νέο Έτος τα τελευταία χρόνια. Στην αρχική φάση της μετατροπής από άνθρακα σε αέριο, οι τοπικές αρχές παρείχαν ετήσιες επιδοτήσεις στους αγρότες έως και 1.200 γουάν (170 δολάρια ΗΠΑ). Ωστόσο, αρκετοί αγρότες δήλωσαν ότι το ποσό έχει μειωθεί τα τελευταία χρόνια και δεν έχουν λάβει ακόμη καμία φέτος.
Κατά τη διάρκεια της περσινής ετήσιας συνόδου του νομοθετικού οργάνου της επαρχίας Χεμπέι, η αναπληρώτρια του Λαϊκού Κογκρέσου, Γιανγκ Σουχουί, δήλωσε στο People’s Daily Online ότι η έρευνά της έδειξε ότι θα μπορούσε να κοστίσει από 7.560 έως 11.340 γουάν για τη διατήρηση εσωτερικής θερμοκρασίας 18 βαθμών καθ’ όλη τη διάρκεια του χειμώνα σε μια αγροτική κατοικία 100 τετραγωνικών μέτρων στο Χεμπέι. Η Γιανγκ πρότεινε την επέκταση των αστικών συστημάτων κεντρικής θέρμανσης στις αγροτικές περιοχές. Οι τοπικές αρχές στο Χεμπέι δεν έχουν ακόμη προβεί σε δημόσια δήλωση ή απαντήσει στις διαδικτυακές συζητήσεις.
Ο Λι από την Asia Society δήλωσε ότι η περιβαλλοντική προστασία, η οικονομική ανάπτυξη και η ζωή των ανθρώπων «δεν είναι απαραίτητα αμοιβαία αποκλειόμενα». Η Κίνα αναγνώρισε ότι η οικονομική ανάπτυξη δεν μπορεί να γίνει εις βάρος του περιβάλλοντος, εξ ου και η αποφασιστικότητά της να αντιμετωπίσει την ατμοσφαιρική ρύπανση με κάθε κόστος. «Από ευρύτερη σκοπιά, η ατμοσφαιρική ρύπανση στη βόρεια Κίνα δεν είναι απλώς ένα περιβαλλοντικό ζήτημα, αλλά και ένα θέμα δημόσιας ευημερίας». Σύμφωνα με τον Λι, η επίλυση τέτοιων σύνθετων προβλημάτων «απαιτεί χρόνια συνεχών προσπαθειών και αναπόφευκτα θα περιλαμβάνει πισωγυρίσματα».
Ο Ζενγκ του Πανεπιστημίου Zhejiang δήλωσε ότι «η ενεργειακή μετάβαση δεν επιτυγχάνεται ποτέ από τη μια μέρα στην άλλη. Η αύξηση του εισοδήματος, η αλλαγή εθίμων και πρακτικών είναι επίσης ζωτικής σημασίας». Συνέστησε ότι η κυβέρνηση «θα πρέπει να καταβάλει κάθε δυνατή προσπάθεια για να αυξήσει το εισόδημα των αγροτών». Θα πρέπει επίσης «να ενισχύσει την αγροτική ενεργειακή υποδομή για να μειώσει το κόστος χρήσης φυσικού αερίου για τους κατοίκους της υπαίθρου».
Σε ένα άρθρο την Τετάρτη για την διαδικτυακή ειδησεογραφική πύλη Guancha.cn, ο Λου Ντεουέν, από τη Σχολή Κοινωνιολογίας του Πανεπιστημίου Wuhan, υποστήριξε ότι η δύσκολη θέση του αγροτικού Χεμπέι προέκυψε από τα «ακραία μέτρα των τοπικών κυβερνήσεων να παρεμβαίνουν βαθιά στη ζωή των ανθρώπων επιδιώκοντας περιβαλλοντικούς στόχους, δημιουργώντας έτσι σημαντικά κοινωνικά προβλήματα». Ο Λου σημείωσε ότι η αλλαγή των μεθόδων θέρμανσης «αποτελεί ένα έργο που απαιτεί σημαντικές δημοσιονομικές δαπάνες». Ενώ το οικονομικά εύρωστο Πεκίνο μπορεί να το διαχειριστεί, «οι γειτονικές επαρχίες Χεμπέι και Σανξί θα μπορούσαν να αντιμετωπίσουν τεράστια πίεση».
Υπήρξαν επίσης εκκλήσεις προς το Πεκίνο να αποζημιώσει τους αγρότες του Χεμπέι για τις απώλειές τους. Ο σχολιαστής Χου Σιτζίν, πρώην αρχισυντάκτης της εθνικιστικής εφημερίδας Global Times, έγραψε σε ένα άρθρο την περασμένη Δευτέρα ότι το Πεκίνο και η γειτονική Τιαντζίν «μοιράζονται τον ίδιο ουρανό» με το Χεμπέι και είναι «αποδέκτες της εκτεταμένης μετατροπής άνθρακα-σε-αέριο στην ύπαιθρο [του Χεμπέι]». Το Πεκίνο και η Τιαντζίν θα πρέπει «να συμβάλουν στην ανακούφιση των αυξημένων δαπανών θέρμανσης που αντιμετωπίζουν οι αγρότες του Χεμπέι λόγω της μετάβασης από τον άνθρακα στο φυσικό αέριο ή τον ηλεκτρισμό», δήλωσε ο Χου.
Επίσης την περασμένη εβδομάδα, η επίσημη εφημερίδα Farmers’ Daily έγραψε ότι «το ζήτημα της θέρμανσης στο αγροτικό Χεμπέι δεν μπορεί πλέον να αναβληθεί». Το άρθρο διαγράφηκε αργότερα αφού προκάλεσε έντονη συζήτηση.
