Η Κίνα αντιμετωπίζει μια συνεχιζόμενη πρόκληση στην ανάκαμψη της κατανάλωσης, με τον αποπληθωρισμό να έχει εδραιωθεί από το 2022. Μια πρωτοποριακή πρόταση, που αναμένεται να συζητηθεί καθώς η χώρα προετοιμάζει το 15ο πενταετές σχέδιό της, είναι η άμεση διανομή 3.000 γουάν (περίπου 424 δολάρια ΗΠΑ) σε κάθε πολίτη. Αυτό το ποσό, χρηματοδοτούμενο από ειδικά κρατικά ομόλογα και με διάρκεια ισχύος ένα έτος, θα μπορούσε να ενισχύσει άμεσα τη ζήτηση, να αυξήσει το ΑΕΠ και να βοηθήσει στην υπέρβαση του αποπληθωριστικού κύκλου.
Η πρόταση αυτή έρχεται σε μια περίοδο που η Κίνα στοχεύει σε ανάπτυξη περίπου 5% για το έτος, παρά μια αδύναμη μετα-πανδημική ανάκαμψη. Η έλλειψη εγχώριας ζήτησης, και ιδίως της κατανάλωσης, αποτελεί τη βασική δυσκολία. Οι αναλυτές αποδίδουν αυτήν την αδυναμία στο παραδοσιακό μοντέλο «υψηλές επενδύσεις, χαμηλή κατανάλωση», ωστόσο, αυτή η εξήγηση δεν στέκει. Η οικονομική δομή της Κίνας δεν έχει αλλάξει δραματικά από το 2022, ούτε ένα μακροχρόνιο μοντέλο μπορεί να εξηγήσει μια τόσο ξαφνική επιδείνωση. Στην πραγματικότητα, η ισορροπία επενδύσεων-κατανάλωσης έχει σταδιακά κινηθεί προς την αύξηση της κατανάλωσης από το 2010.
Η πραγματική αιτία της καθίζησης είναι η απότομη πτώση στον κλάδο των ακινήτων. Για τέσσερις δεκαετίες, η κατά κεφαλήν κατανάλωση αυξανόταν παράλληλα με το εισόδημα, που σημαίνει ότι η ανάπτυξη της κατανάλωσης ακολουθεί την οικονομική ανάπτυξη, όχι το αντίστροφο. Η αδύναμη κατανάλωση είναι, λοιπόν, σύμπτωμα. Η καταναλωτική εμπιστοσύνη παρέμενε ισχυρή μέχρι τα μέσα του 2022, όταν η στένωση στην αγορά κατοικίας προκάλεσε μια βαθιά ύφεση. Από το 2022, οι επενδύσεις σε ακίνητα μειώθηκαν κατά περίπου 10% ετησίως, συμπεριλαμβανομένης μιας πτώσης 14% στα τρία πρώτα τρίμηνα του 2025. Δεδομένου του μεγάλου μεριδίου που κατέχουν τα ακίνητα στην οικονομία, αυτή η πτώση μείωσε άμεσα την ετήσια ανάπτυξη κατά περίπου 1,5 ποσοστιαία μονάδα, και πάνω από 3 μονάδες αν συνυπολογιστούν οι έμμεσες επιπτώσεις. Εάν οι επενδύσεις σε ακίνητα είχαν αυξηθεί μόνο κατά 5% ετησίως, η ανάπτυξη του ΑΕΠ της Κίνας θα μπορούσε να είχε φτάσει περίπου στο 8%.
Το πρόβλημα, επομένως, είναι η ανεπαρκής συνολική ζήτηση: τόσο η κατανάλωση όσο και οι επενδύσεις είναι αδύναμες, δημιουργώντας αργή ανάπτυξη, αποπληθωριστικές πιέσεις και ενισχυμένο επιχειρηματικό ανταγωνισμό. Η λύση δεν είναι η επανεξισορρόπηση της μακροπρόθεσμης κατανάλωσης και των επενδύσεων, αλλά η διεύρυνση της ζήτησης, ξεκινώντας με μια ταχεία αύξηση της κατανάλωσης. Ένα καθολικό πρόγραμμα κουπονιών θα μπορούσε να επιτύχει ακριβώς αυτό. Η διανομή 3.000 γουάν σε καθέναν από τα 1,4 δισεκατομμύρια πολίτες της Κίνας θα κόστιζε περίπου 4,2 τρισεκατομμύρια γουάν, δηλαδή περίπου το 3% του ΑΕΠ. Με οριακή προθυμία κατανάλωσης 50%, το μέτρο θα μπορούσε να δημιουργήσει περίπου 2,1 τρισεκατομμύρια γουάν σε επιπλέον δαπάνες, αυξάνοντας την ανάπτυξη του ΑΕΠ κατά περίπου 1,5% και υποστηρίζοντας έμμεσα τις επενδύσεις. Τα κουπόνια θα πρέπει να είναι χρησιμοποιήσιμα σε όλους τους τομείς λιανικής, εστίασης και υπηρεσιών, με ελάχιστους περιορισμούς για να διασφαλιστεί η διαφάνεια και η αποτελεσματικότητα. Προηγούμενες προσπάθειες απέτυχαν ακριβώς επειδή ήταν υπερβολικά διστακτικές.
Η σταθεροποίηση των ακινήτων πρέπει να συνοδεύσει αυτό το κίνητρο. Οι τοπικές προσπάθειες διάσωσης («λευκές λίστες») είναι αργές και ασυνεπείς. Αντ’ αυτού, θα πρέπει να συσταθεί μια εθνική εταιρεία υποστήριξης και εκκαθάρισης ακινήτων για την ολοκλήρωση ημιτελών έργων, την εκκαθάριση μη βιώσιμων αναπτύξεων, την ανάκτηση αδρανών γαιών και τη μετατροπή πλεοναζόντων αποθεμάτων σε δημόσιες κατοικίες. Αυτό θα αποκαταστήσει την εμπιστοσύνη στην αγορά κατοικίας και θα αποτρέψει τη σπατάλη πόρων. Τέτοιες πολιτικές πρέπει να ηγούνται από την κεντρική κυβέρνηση, αξιοποιώντας τη δημοσιονομική δανειοδότηση και τον συντονισμό με την κεντρική τράπεζα. Με αποφασιστικότητα, αυτά τα μέτρα μπορούν να σπάσουν τον αρνητικό κύκλο της εμπιστοσύνης που βρίσκεται στην καρδιά της χαμηλής κατανάλωσης.
Κριτικοί μπορεί να προειδοποιήσουν ότι τα κουπόνια είναι σπατάλη, πληθωριστικά ή άδικα. Ωστόσο, ο κίνδυνος πληθωρισμού είναι χαμηλός σε ένα αποπληθωριστικό περιβάλλον, και ακόμη και μια μέτρια αύξηση του πληθωρισμού θα σηματοδοτούσε επιτυχία. Η καθολική διανομή παρακάμπτει μια πολιτική συζήτηση για το ποιος πληροί τις προϋποθέσεις και αναδιανέμει αποτελεσματικά το εισόδημα, αφού τα εύπορα νοικοκυριά συνεισφέρουν τελικά περισσότερο μέσω της προοδευτικής φορολογίας. Και ο απαιτούμενος δανεισμός είναι κυκλικός, όχι διαρθρωτικός – ένα προσωρινό, αντικυκλικό μέτρο για την αποκατάσταση της ανάπτυξης. Το δημόσιο χρέος της Κίνας παραμένει μέτριο σε παγκόσμια κλίμακα. Εάν χρειαστεί, θα μπορούσε να δανειστεί επιπλέον 5-10 τρισεκατομμύρια γουάν. Ένα επαρκώς ισχυρό κίνητρο θα αύξανε το ΑΕΠ και θα μείωνε τον λόγο χρέους προς ΑΕΠ με την πάροδο του χρόνου.
Συνοψίζοντας, η προτεραιότητα της Κίνας θα πρέπει να είναι η τολμηρή, βραχυπρόθεσμη αντικυκλική δράση, όχι η σαρωτική διαρθρωτική μεταρρύθμιση. Εκδίδοντας κουπόνια κατανάλωσης και σταθεροποιώντας τον κλάδο των ακινήτων, η κυβέρνηση μπορεί να επαναφέρει τη ζήτηση, να αποκαταστήσει την εμπιστοσύνη και να βγάλει την οικονομία από την αποπληθωριστική της σπείρα.
