Η ομάδα των BRICS έχει καταφέρει τα τελευταία χρόνια να τραβήξει πάνω της τα φώτα της δημοσιότητας, καθώς διευρύνει τα μέλη της και αυτοπροσδιορίζεται ως η «φωνή του Παγκόσμιου Νότου». Στο φόρουμ που πραγματοποιήθηκε τον προηγούμενο μήνα στο Πεκίνο, οι αξιωματούχοι συζήτησαν εκτενώς την επέκταση του εμπορίου, με στόχο τη μείωση της εξάρτησης από το δολάριο ΗΠΑ και τον μακροπρόθεσμο επανασχεδιασμό της παγκόσμιας οικονομίας.
Ωστόσο, οι συναντήσεις αυτές μοιάζουν περισσότερο με επίδειξη προθέσεων παρά με παραγωγή ουσιαστικού έργου. Στα κινεζικά, ο όρος jinzhuan σημαίνει «χρυσό τούβλο» και αντικατοπτρίζει τις αρχικές φιλοδοξίες του σχήματος. Παρά την περιγραφή του ως «μπλοκ», όσο πιο προσεκτικά το εξετάζει κανείς, τόσο λιγότερο θυμίζει έναν συνεκτικό συνασπισμό. Αυτό που ενώνει τα μέλη του δεν είναι μια κοινή ιδεολογία, αλλά μια διάχυτη δυσφορία για την τρέχουσα παγκόσμια τάξη πραγμάτων και η επιθυμία για μεγαλύτερη αυτονομία.
Η έλλειψη ενότητας είναι εμφανής, ειδικά μετά τις εξελίξεις που αφορούν τις Ηνωμένες Πολιτείες, το Ισραήλ και το Ιράν. Οι BRICS δυσκολεύτηκαν να αρθρώσουν έναν κοινό λόγο απέναντι σε μια από τις πιο κρίσιμες γεωπολιτικές κρίσεις των τελευταίων ετών. Αυτό είναι αναμενόμενο, καθώς το γκρουπ περιλαμβάνει χώρες με διαμετρικά αντίθετα συμφέροντα, όπως το Ιράν και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα.
Κι όμως, οι BRICS παραμένουν σημαντικοί. Όχι επειδή προσφέρουν μια έτοιμη εναλλακτική λύση, αλλά επειδή αποτελούν το σύμβολο μιας ευρύτερης δυσαρέσκειας. Πολλά μέλη θεωρούν ότι η μεταπολεμική αρχιτεκτονική της παγκόσμιας οικονομίας και πολιτικής δεν τους εκπροσωπεί πλέον επαρκώς. Η πραγματική γοητεία των BRICS έγκειται στην ευελιξία τους, προσφέροντας έναν χώρο συνεργασίας χωρίς τους περιορισμούς μιας κλασικής συμμαχίας.
Η Κίνα, ως η μεγαλύτερη οικονομία της ομάδας, κατέχει κεντρικό ρόλο. Κατά τη διάρκεια ταξιδιών μου στη Νότια Αμερική –μια περιοχή που παλαιότερα θεωρούνταν «πίσω αυλή» των ΗΠΑ– η παρουσία του Πεκίνου ήταν πανταχού παρούσα: από τα λογότυπα της ICBC στο αεροδρόμιο του Μπουένος Άιρες, μέχρι τις υποδομές και τα ηλεκτρικά λεωφορεία κινεζικής κατασκευής.
Το μεγάλο στοίχημα για την Κίνα είναι να προβάλλει ηγετικό ρόλο χωρίς να εμφανίζεται ως κυριαρχική δύναμη, ισορροπώντας ανάμεσα στην ανάγκη για αναμόρφωση του συστήματος και τον κίνδυνο αποσταθεροποίησης της ίδιας της οικονομικής της ευημερίας. Οι BRICS δεν είναι μια συμμαχία, αλλά ένας καθρέφτης ενός κόσμου που αλλάζει. Δεν σηματοδοτούν την άφιξη μιας νέας τάξης, αλλά τη σταδιακή παρακμή της παλιάς.
