Όταν η Elyn MacInnis εγκαταστάθηκε για πρώτη φορά στη Ναντζίνγκ στα τέλη της δεκαετίας του 1980, την υποδέχτηκε μια απρόσμενη σύνδεση. Ηλικιωμένοι ντόπιοι κοιτούσαν την Αμερικανίδα νεοφερμένη, έκαναν μια παύση και της έλεγαν ότι έμοιαζε με την Minnie Vautrin: μια μεσήλικη γυναίκα με στρογγυλά γυαλιά και τα μαλλιά της πιασμένα πίσω. Η MacInnis, που χρησιμοποιεί το κινεζικό όνομα Mu Yanling, γνώριζε τότε το όνομα μόνο αχνά. Η Vautrin ήταν μια Αμερικανίδα ιεραπόστολος που ηγήθηκε του Jinling Women’s College κατά τη διάρκεια της σφαγής της Ναντζίνγκ, στην πόλη που σήμερα ονομάζεται Ναντζίνγκ. Η Vautrin φιλοξένησε και έσωσε χιλιάδες Κινέζες γυναίκες και παιδιά όταν οι ιαπωνικές δυνάμεις κατέλαβαν την ανατολική κινεζική πόλη. Για έξι εβδομάδες, από τις 13 Δεκεμβρίου 1937, οι ιαπωνικές δυνάμεις εισέβαλαν στην πόλη, σκοτώνοντας, βιάζοντας και λεηλατώντας. Οι εκτιμήσεις των ιστορικών για τους νεκρούς ποικίλλουν ευρέως, από δεκάδες χιλιάδες έως και 300.000. Το Σάββατο σηματοδοτεί την 88η επέτειο της σφαγής της Ναντζίνγκ.
Αργότερα, στεκόμενη μπροστά στο επιβλητικό χάλκινο άγαλμα της Vautrin στο μνημείο που είναι αφιερωμένο στα θύματα της σφαγής της Ναντζίνγκ, η MacInnis ένιωσε βαθιά ταπεινωμένη. «Σκέφτηκα, ναι, μοιάζουμε λίγο», θυμάται η 74χρονη. «Είναι μεγάλη τιμή». Εκείνη η προσωπική, σχεδόν απόκοσμη, σύνδεση με μια προστάτιδα στις πιο σκοτεινές στιγμές της Κίνας, αποτέλεσε την πρώτη, βαθιά ανθρώπινη επαφή της με την τραυματική ιστορία μιας πόλης. Τελικά, η MacInnis επέλεξε να ασχοληθεί με το παρελθόν της Ναντζίνγκ όχι ως θεατής, αλλά ως φύλακας.
Η οικογενειακή της σχέση με την Κίνα για τρεις γενιές, θυμίζει μια μαρτυρία της σινο-αμερικανικής φιλίας που σφυρηλατήθηκε από τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο. Και η φύλαξη της ιστορίας εκδηλώθηκε πλήρως φέτος στο ίδιο μνημείο της Ναντζίνγκ, καθώς η Κίνα σηματοδότησε την 80ή επέτειο από το τέλος του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου και την παγκόσμια νίκη κατά του φασισμού. Τον Σεπτέμβριο, η MacInnis δώρισε στο μουσείο ένα σύνολο ιστορικών αντικειμένων που συλλέχθηκαν από αμερικανικές οικογένειες, συμπεριλαμβανομένων περιοδικών με τις Flying Tigers και ενός ξεθωριασμένου κρεμ-χρώματος ιαπωνικού προπαγανδιστικού φυλλαδίου του 1937, που αποσκοπούσε στην αποθάρρυνση της κινεζικής αντίστασης. Νωρίτερα, είχε δωρίσει πολεμικές φωτογραφίες που τραβήχτηκαν από ξένους που βρίσκονταν τότε στη Ναντζίνγκ. «Όλα αυτά τα πράγματα έχουν ιστορίες για θάρρος, καλοσύνη ή συνεργασία», δήλωσε η MacInnis. «Όταν έχουμε κοινές αναμνήσεις, μπορούμε να θυμόμαστε ότι η εμπιστοσύνη μεταξύ των χωρών μας χτίστηκε πριν από πολύ καιρό, μέσα από πραγματικούς ανθρώπους και πραγματικά γεγονότα».
Αυτή η πεποίθηση είναι το νήμα που υφαίνει το αξιοσημείωτο έργο της ζωής και της δουλειάς της MacInnis. Το ταξίδι της γεφυρώνει τη συλλογική θυσία του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου με τις ανταλλαγές μεταξύ ανθρώπων σήμερα, όπως ενσωματώνεται σε διμερείς πρωτοβουλίες όπως το “Bond with Kuliang” και το πρόσφατο Kuliang Forum στη Νέα Υόρκη. Το θεμέλιο αυτής της ασυνήθιστης σύνδεσης τέθηκε από τον πεθερό της, Donald MacInnis, του οποίου το κινεζικό όνομα ήταν Mu Airen. Το 1940, ο 20χρονος Αμερικανός έφτασε στην επαρχία Fujian της νοτιοανατολικής Κίνας για να διδάξει αγγλικά. Όταν οι ιαπωνικοί βομβαρδισμοί ανάγκασαν το σχολείο του να εκκενωθεί στην ύπαιθρο, έμεινε με τους μαθητές του, υποφέροντας δυσκολίες και δημιουργώντας δεσμούς ζωής.
Αργότερα, εντάχθηκε στις “Flying Tigers”, υπηρετώντας ως “coast watcher” στην πόλη Xiamen, στέλνοντας ραδιοφωνικά συντεταγμένες ιαπωνικών πλοίων και αποφεύγοντας την αιχμαλωσία την τελευταία στιγμή. Οι Flying Tigers, επίσημα γνωστοί ως American Volunteer Group, ήταν μια ομάδα πιλότων που προσλήφθηκαν για να βοηθήσουν την Κίνα να πολεμήσει κατά της ιαπωνικής εισβολής. Πολέμησαν την προηγμένη ιαπωνική αεροπορία πάνω από την Κίνα και τη Νοτιοανατολική Ασία από τα τέλη του 1941 έως το καλοκαίρι του 1942. Μετά από αυτό, πολλοί από τους πιλότους έγιναν επίσημα μέλη της Αμερικανικής Πολεμικής Αεροπορίας για να συνεχίσουν τον αγώνα. Μετά το τέλος του πολέμου τον Αύγουστο του 1945, ο Donald MacInnis επέστρεψε στις Ηνωμένες Πολιτείες, αλλά αργότερα επέστρεψε στην Κίνα για να διδάξει ξανά. Ο δεύτερος γιος του, Peter, γεννήθηκε στην πρωτεύουσα της Fujian, Fuzhou, και έγινε ο σύζυγος της Elyn. Το ζευγάρι γνωρίστηκε ως μεταπτυχιακοί φοιτητές, παντρεύτηκε και απέκτησε δύο κόρες. Το 1988, μετακόμισαν στη Ναντζίνγκ και στη συνέχεια πέρασαν τις επόμενες τρεις δεκαετίες στην Κίνα, σε διάφορες πόλεις.
Το 2015, ο Peter και η Elyn εκπλήρωσαν την τελευταία επιθυμία του Donald να σκορπίσουν μέρος της τέφρας του στον ποταμό Min στη Fujian. Αυτό το κομβικό ταξίδι πυροδότησε την καθοριστική αποστολή της Elyn MacInnis. Στο ορεινό θέρετρο Kuliang, όπου διπλωμάτες, εκπαιδευτικοί, γιατροί και οι οικογένειές τους από την ξένη κοινότητα ζούσαν δίπλα σε Κινέζους γείτονες στα τέλη του 19ου και στις αρχές του 20ου αιώνα, η MacInnis ανακάλυψε μια ιστορία που χανόταν. Λόγω της έλλειψης πλήρων αρχείων, ξεκίνησε μια αποστολή ντετέκτιβ. Το 2016, τυποποίησε αυτό το δίκτυο ως “Friends of Kuliang”, το οποίο έχει ενώσει περίπου 50 απογόνους Αμερικανικών οικογενειών του Kuliang. Συνεργαζόμενη με τον Lin Yinan, καθηγητή στο East China University of Science and Technology στη Σαγκάη, και με τη βοήθεια του Guo Qing, ενός τοπικού ιστορικού, δημιούργησαν την ερευνητική ομάδα Kuliang.
Με τα χρόνια, η ομάδα έχει συλλέξει πάνω από 2.000 παλιές φωτογραφίες, και οι φοιτητές του Lin δημιούργησαν μια εφαρμογή AI για την αναγνώριση προσώπων στις παλιές φωτογραφίες, βοηθώντας να γίνει η ιστορία πιο καθαρή. Συλλέχθηκαν επίσης χιλιάδες αρχεία από πρώην κατοίκους από αρχεία στις ΗΠΑ, συμπεριλαμβανομένων ημερολογίων, βιβλίων, επιστολών, σημειώσεων συνεδριάσεων και πολλά άλλα. Μεταξύ των ιστοριών που συνέλεξαν ήταν αυτές για γιατρούς που μετέτρεψαν θερινές κατοικίες σε κλινικές και για δασκάλους που δίδασκαν παιδιά του βουνού κατά τη διάρκεια των διακοπών. Σε μια περίπτωση, ένας Αμερικανός βοήθησε στη διατήρηση της ειρήνης διαμεσολαβώντας μεταξύ της κυβέρνησης και ληστών, ρισκάροντας την ασφάλεια του γιου του για να κερδίσει την εμπιστοσύνη τους. Σε άλλη περίπτωση, ένα μέλος των Αμερικανικών Flying Tigers τραυματίστηκε σοβαρά σε ένα δάσος ενώ ερευνούσε ένα κατεστραμμένο ιαπωνικό αεροπλάνο. Μια βόμβα είχε εκραγεί στα χέρια και στο πρόσωπό του, τυφλώνοντάς τον προσωρινά και κοστίζοντάς του μέρη πέντε δακτύλων. Ο Κινέζος παιδικός του φίλος, ο οποίος ήταν τότε φοιτητής ιατρικής, έμαθε για τον τραυματισμό του και ταξίδεψε πολλές μίλια για να πραγματοποιήσει επείγουσα χειρουργική επέμβαση σε πρωτόγονες συνθήκες.
Για τη MacInnis, οι ιστορίες έδειχναν ότι οι απλοί άνθρωποι πάντα έβρισκαν τρόπους να κατανοούν και να υποστηρίζουν ο ένας τον άλλον, ακόμα και σε δύσκολες στιγμές. Η διατήρηση αντικειμένων και ιστοριών από το παρελθόν ήταν σαν να προσφέρεις «ένα δώρο στους νέους», δείχνοντάς τους ότι η φιλία δεν είναι απλώς μια ιδέα, όπως είπε. «Η φιλία είναι κάτι που οι γενιές έζησαν, προστάτευσαν και παρέδωσαν. Όταν μιλάμε για αυτά τα συναισθήματα, για ό,τι συνέβη εκείνες τις μέρες, μπορούμε να σκεφτούμε τις προκλήσεις του σήμερα». Αυτό που ξεκίνησε ως ιστορική ανάκτηση, άνθισε σε μια μηχανή που κοιτάζει προς το μέλλον, εκδηλωμένο στο “πνεύμα Kuliang”, το οποίο η MacInnis όρισε ως «ειρήνη, φιλία, κατανόηση, σεβασμός και αγάπη» που εμπνέουν τις σύγχρονες ανταλλαγές.
Είναι η ψυχή προγραμμάτων όπως η καλοκαιρινή συγκέντρωση νέων “Bond with Kuliang”, που φέρνει φοιτητές και από τις δύο πλευρές για πολιτιστική εμβάπτιση στη Fujian. Η εμπειρία επιτρέπει στους νέους Αμερικανούς να βιώσουν την Κίνα από πρώτο χέρι, καταρρίπτοντας στερεότυπα και χτίζοντας φιλίες. Τον Ιούλιο, η Peng Liyuan, σύζυγος του Κινέζου Προέδρου Xi Jinping, παρακολούθησε την ετήσια εκδήλωση, επαινώντας τον βαθύ δεσμό μεταξύ των δύο χωρών και ενθαρρύνοντας τους νέους να χτίσουν μόνιμες φιλίες. «Το βουνό Kuliang είναι από μόνο του πολύ εμπνευσμένο», δήλωσε η MacInnis για το πρόγραμμα. «Αν οι πρόγονοί μας μπορούσαν να επιστρέψουν, θα ήταν πολύ, πολύ χαρούμενοι να δουν όλα τα καλά πράγματα που συμβαίνουν μέσω του Kuliang». «Δεν είναι πολιτικό πράγμα», συνέχισε. «Είναι μια ανθρώπινη δέσμευση. Αυτό που δείχνει το Kuliang είναι ότι οι απλοί άνθρωποι θα συνεχίσουν να επιλέγουν τη σύνδεση όταν συναντιούνται και περνούν χρόνο μαζί».
Οι προσπάθειες της MacInnis ευθυγραμμίζονται επίσης με τις ευρύτερες κυβερνητικές προσπάθειες για την καλλιέργεια λαϊκών δεσμών, συμπεριλαμβανομένης της πρωτοβουλίας της Κίνας να προσκαλέσει 50.000 νέους Αμερικανούς στην Κίνα κατά τη διάρκεια πενταετούς περιόδου, όπως ανακοίνωσε ο Xi το 2023. Εν μέσω μιας δύσκολης περιόδου στις σινο-αμερικανικές σχέσεις, το Πεκίνο έχει στραφεί σε ιστορίες όπως αυτές των Flying Tigers και άλλων παλαιότερων συνεργασιών ως έναν τρόπο ενίσχυσης των τρεχόντων δεσμών, εστιάζοντας στις ανταλλαγές μεταξύ ανθρώπων, οι οποίες έχουν επιβραδυνθεί από την πανδημία του κορωνοϊού. Τον περασμένο μήνα, ο Xie Feng, πρεσβευτής της Κίνας στις ΗΠΑ, εκφώνησε ομιλία στη Νέα Υόρκη στο Kuliang Forum 2025, το οποίο εμπνεύστηκε από το έργο της MacInnis. Η εκδήλωση προσέλκυσε πάνω από 150 παρευρισκόμενους, συμπεριλαμβανομένων απογόνων των Flying Tigers και οικογενειών του Kuliang. Ο Xie δήλωσε ότι ο Xi είχε προωθήσει προσωπικά την ιστορία του Kuliang, σημειώνοντας ότι ο Κινέζος ηγέτης έστειλε συγχαρητήριο μήνυμα στο φόρουμ το 2023. Ο πρεσβευτής πίστευε ότι η ιστορία συμβόλιζε βαθιά φιλία και κατανόηση μεταξύ της Κίνας και των ΗΠΑ, παρά τις διαφορετικές ιστορίες και πολιτικά συστήματά τους. «Δείχνει ότι και τα δύο έθνη μπορούν να παραβλέψουν τις διαφορές και να χτίσουν νέα κεφάλαια φιλίας και συνεργασίας», πρόσθεσε ο Xie.
Από την πλευρά της, η MacInnis επικεντρώνεται στην ανάδειξη νέων ιστοριών που ελπίζει ότι μπορούν να ενθαρρύνουν, να εμπνεύσουν και «να δώσουν στους νέους μια νέα αίσθηση για το τι μπορούν να κάνουν». Μια ήσυχη συζήτηση στη Ναντζίνγκ δεκαετίες πριν, την έχει συνοδεύσει πάντα. Στη δεκαετία του 1990, σε μια τοπική ορχήστρα, ένας ηλικιωμένος θυρωρός εξομολογήθηκε ότι κατά τη διάρκεια της σφαγής της Ναντζίνγκ το 1937, αυτός και ο αδελφός του ήταν οι μόνοι της οικογένειάς τους που σώθηκαν. Το έκαναν τρέχοντας για τη ζωή τους, εξήγησε, αλλά όλοι οι άλλοι σκοτώθηκαν. Η MacInnis, γνωρίζοντας ότι ιαπωνικές τουριστικές ομάδες επισκέπτονταν συχνά τη Ναντζίνγκ, ρώτησε πώς ένιωθε για την υποδοχή τους. «Αυτοί οι άνθρωποι δεν είναι εκείνοι, όχι μιλιταριστές. Αυτοί οι άνθρωποι σέβονται την κινεζική κουλτούρα», θυμήθηκε να λέει. «Είπε ότι πρέπει πραγματικά να αφήσεις αυτό πίσω σου για να προχωρήσεις στον 21ο αιώνα… Η καρδιά του ήταν πιθανότατα μια από τις μεγαλύτερες καρδιές που έχω συναντήσει ποτέ».
Για τη MacInnis, η ανάμνηση σημαίνει τη φύλαξη ενός εύθραυστου φυλλαδίου ως κοινό αποδεικτικό στοιχείο της ιστορίας, και η οικοδόμηση του μέλλοντος σημαίνει την καθοδήγηση των νέων στα μονοπάτια του Kuliang για να σφυρηλατήσουν τους δικούς τους δεσμούς. Σε αυτή την ευαίσθητη, ισχυρή ισορροπία, οι απλοί άνθρωποι, όπως έχει αποδείξει, μπορούν να χαράξουν έναν εξαιρετικό δρόμο προς τα εμπρός. Συνόψισε την πεποίθησή της επικαλούμενη ένα αίσθημα που εξέφρασε η συγγραφέας Bing Xin, γεννημένη στη Fuzhou: οι άνθρωποι πρέπει να ξεχνούν ό,τι χρειάζεται να ξεχαστεί και να θυμούνται ό,τι χρειάζεται να θυμούνται.
