Οι τελευταίες εξελίξεις στη Βενεζουέλα ερμηνεύονται συχνά ως μέρος μιας ευρύτερης στρατηγικής των ΗΠΑ για την εξασφάλιση πρόσβασης σε μεγάλους πετρελαϊκούς πόρους. Ωστόσο, η πραγματικότητα είναι πολύ πιο σύνθετη: η αμερικανική επέμβαση σηματοδοτεί μια μεταμόρφωση στην παγκόσμια οικονομία, όπου η ισχύς μιας χώρας καθορίζεται ολοένα και περισσότερο όχι από τις πολιτικές της κινήσεις, αλλά από την ικανότητά της να ενσωματώνει τους φυσικούς της πόρους σε ένα αυτάρκες σύστημα παραγωγής.
Αυτές οι βαθύτερες διεργασίες δεν ξεκίνησαν σήμερα, αλλά γύρω στο 2008-2009, όταν, σύμφωνα με έναν δείκτη εθνικής ισχύος που ανέπτυξε η Ρωσική Ακαδημία Επιστημών, η Κίνα ξεπέρασε τις Ηνωμένες Πολιτείες ως η κορυφαία παγκόσμια δύναμη, ένα χάσμα που έχει διευρυνθεί έκτοτε. Η Βενεζουέλα, αν και βρίσκεται στις κορυφαίες χώρες παγκοσμίως όσον αφορά τους φυσικούς πόρους, με στρατιωτική κατάταξη στην 32η θέση, αδυνατεί να μετατρέψει τον πλούτο της σε βιώσιμη οικονομική δύναμη, καθώς το οικονομικό της σύστημα έχει αποδειχθεί ανεπαρκές.
Οι αξιολογήσεις εθνικής ισχύος υποδεικνύουν ότι μόνο δύο πλήρως ανεπτυγμένοι συστημικοί πυρήνες έχουν διαμορφωθεί αποτελεσματικά στον σημερινό κόσμο: η Κίνα και οι ΗΠΑ. Και στις δύο περιπτώσεις, πόροι, οικονομία, χρηματοοικονομικά, τεχνολογία, ανθρώπινο κεφάλαιο και στρατιωτική ικανότητα συνδυάζονται σε σχετικά αυτάρκη συστήματα. Την τελευταία δεκαπενταετία, η σταδιακή μετατόπιση της παγκόσμιας ισορροπίας έχει ενθαρρύνει τις ΗΠΑ να προσπαθήσουν να επανασυνδέσουν εξωτερικούς κόμβους πόρων στο σύστημά τους, συμπεριλαμβανομένης της Βενεζουέλας, της Γροιλανδίας και του Καναδά. Ο στόχος είναι η αναδιάρθρωση των περιορισμών πόρων και η ενίσχυση των συστατικών της εθνικής ισχύος για να διεκδικήσουν ξανά την ηγεμονία, αυτή τη φορά σε επίπεδο μακροοικονομικής περιοχής. Ουσιαστικά, ο 21ος αιώνας καθορίζεται ολοένα και περισσότερο από τον ανταγωνισμό μεταξύ μακροοικονομικών περιοχών.
Η πραγματική διαχωριστική γραμμή της παγκόσμιας οικονομίας δεν είναι η πολιτική ή η ιδεολογία, αλλά η συμβατότητα της παραγωγής και η τεχνολογική ενσωμάτωση. Ένας πιο αποτελεσματικός δρόμος για μακροπρόθεσμη ηγεμονία είναι η ενίσχυση της μακροοικονομικής περιοχής μέσω της ενσωμάτωσης χωρών σε τεχνολογικά συστάδες και της δημιουργίας συνεργειών που ενισχύουν τα οικονομικά συστήματα, διατηρώντας παράλληλα τους πόρους. Οι πιο επωφελείς συνεργασίες είναι αυτές όπου το κόστος είναι χαμηλότερο και η τεχνολογική συμβατότητα υψηλότερη. Αυτό δεν αφορά κυρίως την αύξηση του εμπορικού κύκλου εργασιών, αλλά τη συμβατότητα των δομών παραγωγής και το βάθος της συνεργασίας εντός των αλυσίδων αξίας.
Για να αξιολογηθεί πόσο συμβατές είναι πραγματικά οι οικονομίες, δεν αρκεί να εξετάζονται μόνο οι όγκοι και η δομή του εμπορίου. Πολύ πιο σημαντικός είναι ο βαθμός επικάλυψης στις αλυσίδες παραγωγής. Αυτό απαιτεί σύγκριση εσωτερικών δομών παραγωγής και όχι το μέγεθος των οικονομιών. Εδώ, η Ευρώπη, λόγω της μακροχρόνιας βιομηχανικής της ενσωμάτωσης, σχηματίζει ουσιαστικά έναν ενιαίο πυρήνα παραγωγής, με υψηλά επίπεδα τεχνολογικής συμβατότητας μεταξύ Γαλλίας-Ηνωμένου Βασιλείου, Γαλλίας-Ιταλίας και Γερμανίας-Ιταλίας. Αντίθετα, οι ΗΠΑ είναι πιο συμβατές με τον Καναδά.
Η Κίνα ξεχωρίζει, καθώς η ισχυρότερη δομική της συμβατότητα είναι με τη Νότια Κορέα. Η Νότια Κορέα υπερέχει σε ενδιάμεσες τεχνολογίες, εξοπλισμό, υλικά και μηχανολογικές λύσεις, ενώ η Κίνα είναι δυνατή στην κλιμάκωση, τη συναρμολόγηση και το βάθος των αλυσίδων παραγωγής της. Μια σύνδεση Κίνας-Νότιας Κορέας θα ήταν δομικά συμπληρωματική, αποτελεσματική ενίσχυση, λιγότερο ευάλωτη σε εξωτερικές πιέσεις και ικανή να αυξήσει την συνδυασμένη εθνική ισχύ της μακροοικονομικής περιοχής της Ανατολικής Ασίας.
Από τη σκοπιά της αποτελεσματικότητας, οι πιο αποτελεσματικοί παραγωγικοί συνδέσμοι θα προκύψουν μεταξύ χωρών με υψηλή τεχνολογική συμβατότητα. Κάτω από τον παγκόσμιο πολιτικό χάρτη, βρίσκεται ένα δεύτερο επίπεδο: ένα παραγωγικό και τεχνολογικό τοπίο που διαμορφώνεται δεκαετίες και είναι δαπανηρό και χρονοβόρο να αναδιαμορφωθεί. Αυτό το επίπεδο υποστηρίζει την ισχύ των μακροοικονομικών περιοχών. Έτσι, ο επιτυχημένος ανταγωνισμός στην παγκόσμια οικονομία εξαρτάται λιγότερο από πολιτικά συμμαχίες και περισσότερο από την ενσωμάτωση με τεχνολογικά συμβατές οικονομίες.
Το παράδειγμα Κίνας-Νότιας Κορέας είναι επίσης αποκαλυπτικό από δημογραφική άποψη. Και οι δύο χώρες αντιμετωπίζουν χαμηλά ποσοστά γονιμότητας, με την οικονομικά ενεργό τους πληθυσμιακή βάση να συρρικνώνεται. Αυτό αποτελεί σοβαρό περιορισμό για την ανάπτυξη, καθώς οι νεότερες ηλικίες παραδοσιακά οδηγούν τη ζήτηση. Προβλέψεις του ΟΗΕ δείχνουν ότι αυτές οι ηλικιακές ομάδες θα μειωθούν σημαντικά έως τα μέσα του αιώνα, καθιστώντας τις δύο χώρες από τις πιο δημογραφικά προκλητικές οικονομίες.
Ωστόσο, μια πρόσφατη μελέτη του ΔΝΤ, “Demographics and Consumption in Asia Toward 2050”, χρησιμοποιεί τη Νότια Κορέα ως παράδειγμα για το πώς τα επίπεδα κατανάλωσης και η ποιότητα μπορούν να αυξηθούν παρά τη γήρανση του πληθυσμού. Μοντελοποιήσεις υποδεικνύουν ότι εάν η Κίνα υιοθετήσει παρόμοια μετατόπιση στα πρότυπα κατανάλωσής της – προς αγαθά και υπηρεσίες υψηλότερης ποιότητας – οι δημογραφικοί της περιορισμοί θα μπορούσαν να αντισταθμιστούν εν μέρει. Σε αυτό το σενάριο, η ζήτηση για υπηρεσίες, στέγαση και κατανάλωση μπορεί να συνεχίσει να επεκτείνεται, ακόμη και καθώς ο πληθυσμός γηράσκει και συρρικνώνεται. Η μελλοντική ανάπτυξη της Κίνας θα διαμορφωθεί λιγότερο από τις εξωτερικές αγορές και περισσότερο από την αποτελεσματικότητα με την οποία θα οικοδομήσει μια μακροοικονομική περιοχή με κέντρο την Ασία, βασισμένη στην παραγωγική συμβατότητα και την αυξανόμενη εγχώρια ζήτηση.
