Η σύγκρουση στο Ιράν έχει διαταράξει την παγκόσμια προσφορά πετρελαίου και υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG), δημιουργώντας μια “δομική υπεροχή” για τις αφρικανικές χώρες στην τροφοδοσία των διεθνών αγορών. Ωστόσο, η ικανότητά τους να επωφεληθούν πλήρως περιορίζεται από παράγοντες ανεξάρτητους από τη σύγκρουση στη Μέση Ανατολή, σύμφωνα με αναλυτές.
Εξαγωγές από τη Δυτική και Βόρεια Αφρική, όπως αυτές της Νιγηρίας, της Αγκόλας, της Γκαμπόν, της Αλγερίας και της Λιβύης, θεωρούνται χαμηλότερου κινδύνου εναλλακτικές λύσεις για Ευρωπαίους και Ασιάτες αγοραστές. Αυτές οι ποσότητες πλέον προτιμώνται για το χαμηλότερο κόστος ασφάλισης και τους προβλέψιμους χρόνους παράδοσης.
Παρόλα αυτά, οι αφρικανοί παραγωγοί αδυνατούν να κεφαλαιοποιήσουν πλήρως αυτήν την ευκαιρία. Παρά αποδεδειγμένα αποθέματα άνω των 125 δισεκατομμυρίων βαρελιών, οι τέσσερις μεγαλύτερες χώρες – Νιγηρία, Αγκόλα, Λιβύη και Αλγερία – παρουσιάζουν μείωση των εξαγωγών τους κατά 500.000 έως 1 εκατομμύριο βαρέλια η καθεμία από τις κορυφές τους, με τις νέες ανακαλύψεις να μην καλύπτουν το κενό.
Ένας συνδυασμός συγκρούσεων, υποεπενδύσεων και της πολιτικής μετάβασης στην ενέργεια στη Δύση, έχει αποτρέψει την ανάπτυξη της παραγωγικής ικανότητας.
Για παράδειγμα, η Νιγηρία, η μεγαλύτερη εξαγωγός πετρελαίου της Αφρικής, στα μέσα της δεκαετίας του 2000 παρήγαγε έως και 2,5 εκατομμύρια βαρέλια αργού πετρελαίου ημερησίως, με προβλέψεις για ξεπέραση των 3 εκατομμυρίων βαρελιών έως το 2010. Μια εξέγερση στην περιοχή του Δέλτα του Νίγηρα, όπου εδρεύει η πετρελαϊκή βιομηχανία της χώρας, υπονόμευσε αυτά τα σχέδια. Ένοπλοι μαχητές επιτέθηκαν σε πετρελαϊκές εγκαταστάσεις, απήγαγαν εργαζομένους και διέκοψαν την παραγωγή, απαιτώντας μεγαλύτερο τοπικό έλεγχο του πλούτου της περιοχής. Παρά ένα σχέδιο αμνηστίας για την αποκατάσταση της πετρελαϊκής παραγωγής, η Νιγηρία δεν έχει ανακάμψει πλήρως. Μεγάλες πετρελαϊκές εταιρείες μετέφεραν τις επενδύσεις τους αλλού, καθώς πολλοί πρώην μαχητές στράφηκαν στην κλοπή πετρελαίου και τη ληστεία, με παρόμοιο διαταρακτικό αντίκτυπο στα χερσαία κοιτάσματα. Η παραγωγή κυμαίνεται πλέον μεταξύ 1,4 και 1,5 εκατομμυρίων βαρελιών ημερησίως, και η Νιγηρία δυσκολεύεται τα τελευταία χρόνια να καλύψει το ποσοστώμα εξαγωγών του ΟΠΕΚ.
Η πετρελαϊκή παραγωγή της Λιβύης κατέρρευσε μετά την πτώση του Μουαμάρ Καντάφι το 2011 και τα επακόλουθα χρόνια αναταραχών. Η χώρα, που κατέχει τα μεγαλύτερα αποδεδειγμένα αποθέματα της Αφρικής (48 δισεκατομμύρια βαρέλια), εξήγαγε 1,7 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως πριν από τότε. Στη συνέχεια, η παραγωγή έπεσε κάποιες φορές στα 200.000 βαρέλια ημερησίως, καθώς αντίπαλες ομάδες μάχονταν για τον έλεγχο. Από το 2021, με την επίτευξη σχετικής ηρεμίας, η πετρελαϊκή παραγωγή της Λιβύης έχει αυξηθεί σταδιακά σε 1 έως 1,3 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως, αν και παραμένει κάτω από τους όγκους εξαγωγών πριν από τον εμφύλιο πόλεμο.
Για την Αγκόλα και την Αλγερία, η μείωση της παραγωγής ήταν παρόμοια. Και οι δύο βασίζονταν σε υπεράκτια κοιτάσματα που δεν αντικαταστάθηκαν τόσο γρήγορα όσο εξαντλήθηκαν. Αυτά τα κοιτάσματα ήταν πιο δαπανηρά στην εξερεύνηση και παραγωγή, και προσέλκυσαν επενδύσεις μόνο σε περιόδους υψηλών τιμών πετρελαίου. Ως αποτέλεσμα, η ημερήσια παραγωγή της Αγκόλας μειώθηκε από περίπου 2 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως το 2008 σε περίπου 1 εκατομμύριο βαρέλια ημερησίως σήμερα. Η Αλγερία, που εξήγαγε έως και 2 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως μεταξύ 2005 και 2008, σήμερα έχει ημερήσια παραγωγή συχνά κάτω από 1 εκατομμύριο βαρέλια.
Οι επενδύσεις στην εξερεύνηση πετρελαίου σε όλη την Αφρική μειώθηκαν, καθώς πολλές δυτικές πετρελαϊκές εταιρείες αποχώρησαν από μακροπρόθεσμες επενδύσεις ορυκτών καυσίμων στην ήπειρο, ως μέρος της προσπάθειάς τους να μειώσουν το αποτύπωμα άνθρακα, σύμφωνα με την Οργάνωση Αφρικανών Παραγωγών Πετρελαίου. Αυτό έγινε πιο έντονο μετά τη συμφωνία του Παρισιού για το κλίμα το 2016. Ως απάντηση, δημιουργήθηκε η Αφρικανική Τράπεζα Ενέργειας για τη χρηματοδότηση έργων που οι δυτικές τράπεζες δεν θα στήριζαν.
Οι εξαγωγές LNG φαίνεται να έχουν καλύτερες προοπτικές. Η Διεθνής Υπηρεσία Ενέργειας (IEA) εκτιμά ότι η παγκόσμια ζήτηση φυσικού αερίου θα αυξηθεί κατά 1,5% ετησίως έως το 2030. Περίπου το ήμισυ αυτής της ζήτησης θα προέρχεται από την περιοχή Ασίας-Ειρηνικού, σύμφωνα με την IEA, οδηγώντας σε ανταγωνισμό με την Ευρώπη για αφρικανική προσφορά.
Η προσφορά υγροποιημένου φυσικού αερίου από την Αφρική αναμένεται να διευρυνθεί σημαντικά την επόμενη δεκαετία, με την συνολική παραγωγή να προβλέπεται να αυξηθεί κατά 172,2% έως το 2034, σύμφωνα με την εταιρεία χρηματοοικονομικών υπηρεσιών Fitch Solutions. Η αύξηση θα προέλθει από επεκτάσεις στη Νιγηρία και την Αγκόλα, καθώς και από νέους παραγωγούς όπως η Μοζαμβίκη, η Δημοκρατία του Κονγκό, η Σενεγάλη και η Μαυριτανία.
Η Νιγηρία, ο μεγαλύτερος εξαγωγέας LNG της Αφρικής, προσθέτει μια έβδομη γραμμή παραγωγής στον σταθμό της Bonny Island, αυξάνοντας την παραγωγή κατά 8 εκατομμύρια τόνους ετησίως (mtpa) για να φτάσει τους 30mtpa. Το έργο είναι κοινοπραξία που περιλαμβάνει την κρατική πετρελαϊκή εταιρεία της Νιγηρίας, τη Shell, την TotalEnergies και την Eni. Η Αγκόλα διαθέτει εγκατεστημένη δυναμικότητα 5,2mtpa που περιμένει την τροφοδοσία από νέα κοιτάσματα, ενώ η Eni στοχεύει σε 3,2mtpa στο έργο LNG της Δημοκρατίας του Κονγκό. Μεταξύ των νέων εισερχομένων, το έργο Mozambique LNG, που αναπτύχθηκε από την ExxonMobil και την TotalEnergies, θα προσθέσει 30mtpa στην παραγωγική ικανότητα φυσικού αερίου της Αφρικής. Το πεδίο Greater Tortue Ahmeyim στα σύνορα Σενεγάλης-Μαυριτανίας, που διαχειρίζεται η BP και η Kosmos Energy, αναμένεται να ξεκινήσει με 2,5mtpa, πριν κλιμακωθεί σε 10mtpa έως το 2030.
Ωστόσο, οι περιορισμένες προμήθειες που προκαλούνται από τον πόλεμο στο Ιράν πυροδοτούν μια νέα “κούρσα” για την εξασφάλιση LNG από την Αφρική. Μετά τις διαταραχές, η Ιταλίδα πρωθυπουργός Τζόρτζια Μελόνι επισκέφθηκε την Αλγερία για συνομιλίες σχετικά με τις ενεργειακές προμήθειες. Τον Φεβρουάριο, η Αλγερία φιλοξένησε συνάντηση με αξιωματούχους από τις γειτονικές Νίγηρα και Νιγηρία για την προώθηση σχεδίων για έναν αγωγό αξίας 20 δισεκατομμυρίων δολαρίων μέσω της Σαχάρας προς την Ευρώπη. Σύμφωνα με το σχέδιο, ο αγωγός, μήκους άνω των 4.000 χιλιομέτρων, θα ξεκινά από τις ακτές της Νιγηρίας, συνδέοντας τον Νίγηρα και ένα αλγερινό σύστημα αγωγών που ήδη τροφοδοτεί την Ευρώπη. Μετά από μακρά περίοδο προγραμματισμού, τα πρόσφατα γεωπολιτικά γεγονότα έχουν δώσει νέα ώθηση στο σχέδιο, σύμφωνα με τον Chijioke Nwaozuzu, καθηγητή οικονομίας πετρελαίου στο Πανεπιστήμιο του Port Harcourt. “Οι τελευταίες κινήσεις υποδηλώνουν ότι ένας αγωγός φυσικού αερίου από την Αφρική προς την Ευρώπη θα γίνει σύντομα πραγματικότητα,” δήλωσε ο Nwaozuzu.
