Ο επίτροπος Βιομηχανίας της ΕΕ, Στεφάν Σεζουρνέ, βρέθηκε στην Ουάσινγκτον την Τετάρτη, με εντολή από τα 27 κράτη μέλη της Ένωσης να επιδιώξει τη σύναψη μνημονίου για τα κρίσιμα ορυκτά με τις Ηνωμένες Πολιτείες. Με δεδομένη την επιθυμία και των δύο πλευρών να μειώσουν την εξάρτησή τους από την Κίνα, μια στρατηγική που όξυνε τις εμπορικές σχέσεις πέρυσι, ο Γάλλος επίτροπος εξασφάλισε μια “δέσμευση” για την υπογραφή μνημονίου εντός 30 ημερών, με στόχο τον εντοπισμό κοινών έργων εξόρυξης, επεξεργασίας, παραγωγής και ανακύκλωσης.
Σε κοινή δήλωση που περιλάμβανε και την Ιαπωνία, οι τρεις χώρες συμφώνησαν να “διερευνήσουν μια πολυμερή εμπορική πρωτοβουλία” για τα κρίσιμα ορυκτά. Αυτή θα μπορούσε να περιλαμβάνει συντονισμένες εμπορικές πολιτικές και μηχανισμούς όπως ενισχυμένες τιμές, αγορές βάσει προτύπων, επιδοτήσεις διαφορών τιμών ή συμφωνίες αγοράς. Ο Σεζουρνέ ανέλαβε την αποστολή να διαμορφώσει το σχέδιο “Project Vault” του Αμερικανού προέδρου Ντόναλντ Τραμπ για την αποθήκευση στρατηγικών αποθεμάτων.
Ωστόσο, μετά από μια ταραγμένη αρχή στις διατλαντικές σχέσεις το 2026, η συνεργασία με τις ΗΠΑ σε έναν τόσο κρίσιμο τομέα έχει εγείρει ανησυχίες στην Ευρώπη, σχετικά με την πιθανότητα ανταλλαγής μιας εξάρτησης από έναν καταπιεστικό προμηθευτή με έναν αναξιόπιστο σύμμαχο. Κατά τη διάρκεια των συνομιλιών της G7 για την αποθήκευση, Ευρωπαίοι αξιωματούχοι ρώτησαν τους Αμερικανούς ομολόγους τους πώς θα μπορούσαν να εμπιστευτούν την Ουάσινγκτον για την παράδοση κοινών ορυκτών, όταν αυτή συνεχίζει να απειλεί με κατάληψη της δανικής επικράτειας της Γροιλανδίας, σύμφωνα με πηγές που γνωρίζουν τις συζητήσεις.
Οι βλέψεις του Τραμπ για τη Γροιλανδία “υποδηλώνουν περιφρόνηση για ζητήματα κυριαρχίας και διεθνούς δικαίου”, δήλωσε ο Κρίστοφερ Βάντομ, επικεφαλής της Πρωτοβουλίας Κρίσιμων Ορυκτών του Chatham House, σε έκθεσή του. “Αυτό θα υπονομεύσει τις προσπάθειες οικοδόμησης συνεργασιών και θα συμβάλει στην αστάθεια της αγοράς και την απόκλιση – σε μια εποχή σημαντικής μεταβλητότητας στις ελλείψεις εφοδιασμού για διαφορετικά εμπορεύματα που θα συνεχιστεί καθ’ όλη τη διάρκεια του 2026.”
Την ίδια στιγμή, η ΕΕ δεν έχει κάνει πολλά για να πείσει το Πεκίνο να χαλαρώσει τους αυστηρούς όρους αδειοδότησης για την εξαγωγή σπάνιων γαιών, που επιβλήθηκαν τον περασμένο Απρίλιο ως απάντηση στους εμπορικούς δασμούς του Τραμπ, αλλά έπληξαν και τις ευρωπαϊκές εταιρείες. Ένας μηχανισμός ταχείας εξέτασης που ζήτησε πέρυσι η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δεν έχει υλοποιηθεί, ενώ μια γενική διαδικασία αδειοδότησης που θα επέτρεπε στις εταιρείες να λάβουν ετήσια άδεια, μέχρι στιγμής, έχει αποδειχθεί ανεδαφική. “Πήγαμε στο Πεκίνο ζητώντας μια χάρη, αλλά δεν πήραμε τίποτα γιατί πιστεύουν ότι είμαστε αδύναμοι”, δήλωσε ένας Ευρωπαίος διπλωμάτης που συμμετείχε στην προετοιμασία της περσινής συνόδου κορυφής ΕΕ-Κίνας.
Σε αυτό το πλαίσιο, η κατάσταση για την ευρωπαϊκή βιομηχανία γίνεται όλο και πιο επισφαλής. Τα κρίσιμα ορυκτά, συμπεριλαμβανομένων των σπάνιων γαιών, είναι απαραίτητα για τα σχέδια αύξησης της παραγωγικής ικανότητας σε πολλούς από τους τομείς που είναι κλειδιά για το βιομηχανικό της μέλλον. Παρά ταύτα, η δημιουργία εγχώριων αλυσίδων εφοδιασμού για εξόρυξη, επεξεργασία και ανακύκλωση υπήρξε αργή. Τον Δεκέμβριο ξεκίνησε ένα νέο σχέδιο δράσης για την επιτάχυνση της παραγωγής. Η ΕΕ έχει επίσης υποστηρίξει τις προτάσεις της G7 σχετικά με τις ελάχιστες τιμές και τους δασμούς στις σπάνιες γαίες, με στόχο την αύξηση της ζήτησης για τοπικά παραγόμενα ορυκτά.
Εν τω μεταξύ, την Τετάρτη, το Reuters ανέφερε ότι η Ιταλία, η Γαλλία και η Γερμανία θα αναλάβουν ηγετικούς ρόλους στις προσπάθειες της ΕΕ για την αποθήκευση ορυκτών. Το Παρίσι θα χρηματοδοτήσει τις προμήθειες, η Γερμανία θα διαχειριστεί την προμήθεια και η Ιταλία θα είναι υπεύθυνη για την αποθήκευση, σύμφωνα με την έκθεση. Οι Βρυξέλλες επιδιώκουν επίσης συμφωνίες ελεύθερου εμπορίου με πλούσιους σε ορυκτά εταίρους στη Νότια Αμερική, την Αυστραλία και τη Νοτιοανατολική Ασία – προσπάθειες που θα μπορούσαν να αρχίσουν να αποφέρουν καρπούς τα επόμενα χρόνια.
Παρόλα αυτά, η Ένωση δεν έχει γλιτώσει από κριτική για την αργή της δράση. “Οι στόχοι για στρατηγικές πρώτες ύλες παρέχουν κατεύθυνση, αλλά στερούνται αιτιολόγησης”, ανέφερε μια αυστηρή έκθεση του Ευρωπαϊκού Ελεγκτικού Συνεδρίου σχετικά με τα σχέδια της Ένωσης για κρίσιμα ορυκτά αυτή την εβδομάδα. “Οι προσπάθειες διαφοροποίησης των εισαγωγών δεν έχουν ακόμη αποφέρει απτά αποτελέσματα”, συνέχισε.
Σε αυτό το περιβάλλον, η συνεργασία με τις ΗΠΑ – παρά τις καλύτερες προσπάθειες του Τραμπ να διαταράξει τη σχέση – φαίνεται για κάποιους ως μία από τις λιγότερο κακές επιλογές, ακόμα κι αν δεν είναι όλοι πεπεισμένοι ότι ο Αμερικανός πρόεδρος θα μοιραστεί τα κέρδη. Όπως πολλά πράγματα σε αυτό που οι Ευρωπαίοι αποδέχονται πλέον ευρέως ως μια νέα εποχή γεωπολιτικής, το σχέδιο είναι περισσότερο μια ασφάλιση παρά μια αγκαλιά της πολιτικής του Τραμπ.
“Είναι μια πολυεπίπεδη προσέγγιση – όχι για να σταματήσουν οι ευρωπαϊκές προσπάθειες, αλλά αναγνωρίζοντας ότι το περιβάλλον είναι μεταβαλλόμενο και οι ΗΠΑ έχουν κινηθεί προς μια ταχύτερη, ιδιωτική προσέγγιση για την εξεύρεση συμφωνιών για κρίσιμα ορυκτά”, δήλωσε η Φραντσέσκα Γκιρέτι, διευθύντρια του RAND Europe China Initiative. “Η ένταξη στο πλαίσιο είναι, επομένως, ένας τρόπος για την ΕΕ να μην μείνει πίσω, διατηρώντας παράλληλα τομείς συνεργασίας με τις ΗΠΑ”, είπε, αναφερόμενη στο Project Vault. Η στρατηγική εφεδρεία κρίσιμων ορυκτών λέγεται ότι υποστηρίζεται από 12 δισεκατομμύρια δολάρια σε χρηματοδότηση τόσο από ιδιωτικές πηγές όσο και από την Export-Import Bank των ΗΠΑ.
Δύο πηγές που γνωρίζουν τα σχέδια της λευκής Οικίας για τα ορυκτά δήλωσαν ότι υπήρχε “σίγουρα περιθώριο διαπραγμάτευσης” με την Ευρώπη, ακόμη και αν είχαν επιφυλάξεις σχετικά με το πόσο παραγωγικές θα μπορούσαν να είναι οι συζητήσεις. “Το βασικό ερώτημα αφορά τον έλεγχο των τιμών: οι παραγωγοί σπάνιων γαιών είναι δύσπιστοι μεταξύ τους, ανησυχώντας για πιθανούς ελέγχους τιμών και εξαγωγών μεταξύ ΗΠΑ, ΕΕ και Ιαπωνίας/Αυστραλίας”, δήλωσε η πρώτη πηγή. Η δεύτερη πρόσθεσε ότι ορισμένες αμερικανικές εταιρείες πιέζουν τον Τραμπ να θεσπίσει ένα ελάχιστο εγχώριο όριο τιμών και μια αναλογία εγχώριων προμηθειών “με σκοπό την επίτευξη de facto μονοπωλίου στην αγορά”. “Αυτό είναι σίγουρα αυτό που οι Αυστραλοί και οι Ευρωπαίοι παραγωγοί δεν θέλουν να δουν”, ανέφεραν.
