Μετά από μια δύσκολη χρονιά το 2025 που τον έφερε στα πρόθυρα της χρεοκοπίας, ο αγρότης σόγιας από το Άρκανσο, Ράνταλ Σέλμπι, ξεκινά τη νέα χρονιά ανήσυχος ότι οι Αμερικανοί αγρότες μπορεί να βρεθούν και πάλι στο σταυρόπυρ, καθώς οι εντάσεις μεταξύ Ουάσινγκτον και Πεκίνου απειλούν να κλιμακωθούν εκ νέου.
Αυτό συμβαίνει καθώς ο Πρόεδρος των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, απευθύνεται σε αγρότες την Τρίτη στην Αϊόβα, τη δεύτερη μεγαλύτερη παραγωγό σόγιας στις Ηνωμένες Πολιτείες, προσπαθώντας να τους πείσει ότι ενδιαφέρεται για τα συμφέροντά τους ενόψει των ενδιάμεσων εκλογών του Νοεμβρίου.
Το άγχος του Σέλμπι τροφοδοτείται από την έμμεση πίεση που ασκεί ο ηγέτης της “Πρώτα η Αμερική” στα κινεζικά γεωπολιτικά συμφέροντα, μέσω της επιθετικής του στάσης απέναντι στη Βενεζουέλα, το Ιράν, την Γροιλανδία και τον Καναδά. “Ο φόβος του αγρότη υπάρχει ήδη. Αυτό είναι δεδομένο”, δήλωσε ο Σέλμπι, υποστηρικτής του Τραμπ, αναφερόμενος στην πιθανότητα αντίποινα από το Πεκίνο κατά των ΗΠΑ για προσβολή των συμφερόντων του.
Ο Σέλμπι παραμένει σκεπτικιστής ως προς την πιθανότητα να αποφέρουν οι εξωτερικές περιπέτειες του Τραμπ ουσιαστικά αποτελέσματα. Αντιθέτως, φοβάται ότι θα συνεχίσουν να διαβρώνουν το μερίδιο των ΗΠΑ στην κινεζική αγορά, παραχωρώντας ένα μόνιμο πλεονέκτημα στους παραγωγούς της Νότιας Αμερικής, οι οποίοι ήδη κατακλύζουν την παγκόσμια αγορά με μεγάλες σοδειές. “Εκτός αν έχουν αρκετή διαπραγματευτική δύναμη για να κάνουν την Κίνα λίγο πιο δεκτική. Αλλά δεν βλέπω πώς, όταν έχεις τη Νότια Αμερική”, δήλωσε ο 50χρονος.
Ο Σέλμπι πρόσθεσε ότι αν ο Τραμπ ελέγχει όλο το πετρέλαιο στη Βενεζουέλα και καταλάβει την Γροιλανδία, αυτό θεωρητικά του δίνει περισσότερη διαπραγματευτική δύναμη για ευνοϊκές εμπορικές συμφωνίες. “Αλλά δεν έχω ελπίδες για αυτό”. “Δεν ξέρουμε καν ποιο θα είναι το κόστος των λιπασμάτων μας λόγω των δασμών στον Καναδά”, δήλωσε, αναφερόμενος στις επίμονα υψηλές τιμές.
Ο Αμερικανός πρόεδρος έχει απειλήσει τον Καναδά με δασμούς 100% εάν ο στενότερος σύμμαχος της Ουάσινγκτον οριστικοποιήσει μια εμπορική συμφωνία με την Κίνα. Η κυβέρνηση Τραμπ έχει επίσης απαιτήσει από τη Βενεζουέλα να περιορίσει τις οικονομικές της σχέσεις με το Πεκίνο, ενώ κατασχέσεις τάνκερ πετρελαίου στην Καραϊβική. Επιπλέον, ο Τραμπ έχει απειλήσει με νέους δασμούς 25% κατά χωρών που συνεργάζονται με το Ιράν – η Κίνα είναι ένας από τους κορυφαίους εμπορικούς εταίρους της χώρας – και έχει αναφερθεί επανειλημμένα στο ενδιαφέρον της Κίνας να υποστηρίξει την αμερικανική διεκδίκηση της Γροιλανδίας.
Μέχρι στιγμής, το Πεκίνο έχει περιοριστεί σε λεκτικές καταδίκες. Ωστόσο, μια μείωση των αγορών σόγιας θα του επέτρεπε να στείλει ένα σαφές μήνυμα πέραν της απλής ρητορικής. Ορισμένοι ειδικοί υποστηρίζουν ότι οι μειωμένες αγορές σόγιας ταιριάζουν στο σχέδιο δράσης του Πεκίνου, ως ένα “εύλογο, αρνητικό και γρήγορο” μέσο αντίδρασης στην Ουάσινγκτον χωρίς να προκαλέσει υπερβολική προσοχή.
“Εάν το Πεκίνο επιθυμεί έναν βραχυπρόθεσμο μηχανισμό πίεσης, οι αγροτικές αγορές είναι το εργαλείο με τη χαμηλότερη τριβή: οι κρατικοί αγοραστές μπορούν να ‘επιβραδύνουν’ τις κρατήσεις, να αλλάξουν την προέλευση σε Βραζιλία/Αργεντινή, να καθυστερήσουν τις εκτελωνιστικές διαδικασίες, ή να επικαλεστούν ‘εμπορικούς λόγους'”, σύμφωνα με τον Ντένις Σάιμον, ανώτερο συνεργάτη στο Quincy Institute, ένα think tank με έδρα την Ουάσινγκτον. Σημείωσε ότι μια τέτοια κίνηση “έχει προηγούμενο στον τρόπο που η Κίνα έχει σηματοδοτήσει δυσαρέσκεια σε προηγούμενους εμπορικούς κύκλους, και πρόσφατες αναφορές δείχνουν ότι οι αγορές σόγιας ήταν ήδη πολιτικά ευαίσθητες και διακοπτόμενες εν μέσω εμπορικών συνθηκών”.
Ένα ακόμη πλεονέκτημα από την πλευρά του Πεκίνου, λένε αναλυτές, είναι ότι πρόκειται για ένα μέτρο που μπορεί να αντιστραφεί γρήγορα, όπως απαιτείται. Στους πρώτους 10 μήνες του 2025, η Κίνα μποϊκόταρε την αμερικανική σόγια καθώς ο Τραμπ κλιμάκωνε τον δασμολογικό πόλεμο στις κινεζικές εισαγωγές, οδηγώντας σε κατάρρευση των τιμών και στοίβες αδιάθετου σιτηρού.
Το Υπουργείο Γεωργίας των ΗΠΑ αυτόν τον μήνα παρουσίασε μια απογοητευτική εικόνα για τους παραγωγούς σόγιας των ΗΠΑ, μειώνοντας την πρόβλεψη εξαγωγών κατά σχεδόν 2 εκατομμύρια μετρικούς τόνους σε 42 εκατομμύρια μετρικούς τόνους, λόγω του έντονου ανταγωνισμού από μια ρεκόρ σοδειάς στη Βραζιλία. Αυτό συμβαίνει παρά την εμπορική ανακωχή που επιτεύχθηκε μεταξύ Κίνας και ΗΠΑ πέρυσι, όταν η Ουάσινγκτον ισχυρίστηκε ότι το Πεκίνο υποσχέθηκε να αγοράσει 12 εκατομμύρια μετρικούς τόνους αμερικανικής σόγιας έως τον Φεβρουάριο του 2026, ακολουθούμενη από 25 εκατομμύρια μετρικούς τόνους ετησίως για τα επόμενα τρία χρόνια.
Μιλώντας στο Παγκόσμιο Οικονομικό Φόρουμ στο Νταβός αυτή την εβδομάδα, ο Υπουργός Οικονομικών των ΗΠΑ, Σκοτ Μπέσεντ, ο οποίος ηγείται των εμπορικών διαπραγματεύσεων με το Πεκίνο, ισχυρίστηκε ότι η Κίνα έχει εκπληρώσει τη βραχυπρόθεσμη υπόσχεσή της για τη σόγια. Πρόσθεσε ότι η Ουάσινγκτον προσβλέπει στην αγορά περίπου 25 εκατομμυρίων μετρικών τόνων από τη δεύτερη μεγαλύτερη οικονομία του κόσμου στη νέα εμπορική χρονιά, σημειώνοντας ότι η Κίνα μπορεί να κάνει τον Τραμπ “πιο ευτυχισμένο” αν “αγόραζε λίγο παραπάνω”.
Το Πεκίνο δεν έχει ανακοινώσει επίσημα κανέναν στόχο ή υπόσχεση αγορών για φέτος. Σύμφωνα με επίσημα στοιχεία που γενικά υστερούν σε σχέση με την πραγματικότητα, οι Κινέζοι αγοραστές έχουν δεσμεύσει περίπου 10 εκατομμύρια μετρικούς τόνους. “Ανάλογα με το πού κοιτάς, βρίσκεις διάφορους αριθμούς για το τι συμβαίνει”, παρατήρησε ο Τσαντ Χαρτ, οικονομολόγος γεωργίας στο Iowa State University. Σημείωσε ότι οι εξαγωγικές πωλήσεις χρειάζονται μήνες για να μεταβούν από την πώληση στην παράδοση, και μόνο τις τελευταίες εβδομάδες οι πωλήσεις “στα χαρτιά” άρχισαν να γίνονται πραγματικές παραδόσεις και να αντικατοπτρίζονται στα στοιχεία.
Ο Χαρτ πρόσθεσε ότι μεγαλύτερες αποστολές είναι πιθανό να κατευθυνθούν στην Κίνα τους επόμενους δύο έως τρεις μήνες. Ιστορικά, ωστόσο, οι κινεζικές αγορές αμερικανικών σιτηρών είναι μεγαλύτερες από τον Σεπτέμβριο έως τον Φεβρουάριο, ενώ η Βραζιλία τείνει να κυριαρχεί στις ανατολικές αποστολές από τον Φεβρουάριο έως τον Σεπτέμβριο. “Γι’ αυτό παρακολουθούμε αυτές τις εξελίξεις”, είπε, σημειώνοντας ότι ο στόχος των 12 εκατομμυρίων μετρικών τόνων είναι μόλις περίπου ο μισός από αυτό που η Κίνα αγόρασε από τις ΗΠΑ το 2024. “Υπάρχει ανησυχία ότι σχεδόν οτιδήποτε θα μπορούσε να πυροδοτήσει έναν νέο γύρο δασμών ή εμπορικών διαταραχών”, δήλωσε ο Χαρτ.
Για αγρότες όπως ο Σέλμπι, η υψηλού επιπέδου αντιπαράθεση στο Νταβός μοιάζει να απέχει κόσμους από τη σκληρή πραγματικότητα του ισολογισμού του. “Τίποτα δεν άλλαξε”, είπε, σημειώνοντας ότι οι περισσότεροι καλλιεργητές έχουν ήδη αναγκαστεί να πουλήσουν την παραγωγή τους με ζημία σε ενδιάμεσους, απλώς για να παραμείνουν βιώσιμοι, με τις τράπεζες απρόθυμες να εγκρίνουν νέες δανειοδοτήσεις. Ο Σέλμπι πρόσθεσε ότι η αυξανόμενη πίεση στα οικονομικά των αγροτικών εκμεταλλεύσεων έχει αντίκτυπο. “Είναι δύσκολο να τα καταφέρουμε”, είπε με ένα αναστεναγμό.
Η πίεση είναι ιδιαίτερα έντονη, λίγο πριν τις ενδιάμεσες εκλογές. Η βιομηχανία σόγιας της Αϊόβα είδε τις εξαγωγές της προς την Κίνα, μια αγορά που συνήθως απορροφά το ήμισυ των διεθνών αποστολών της πολιτείας, να μειώνονται κατά σχεδόν 75% κατά την κορύφωση της εμπορικής έντασης ΗΠΑ-Κίνας το 2025. Την περασμένη εβδομάδα, η American Farm Bureau Federation, μαζί με οργανώσεις αγροτών σόγιας και ειδικών καλλιεργειών, έστειλαν επιστολή στην ηγεσία του Κογκρέσου των ΗΠΑ ζητώντας να “καλυφθεί το κενό των εναπομεινάντων ζημιών για τους αγρότες τόσο των αροτριώντων όσο και των ειδικών καλλιεργειών”. Το πακέτο βοήθειας που ανακοινώθηκε τον Δεκέμβριο, δήλωσαν, δεν “κάλυψε τις εκτεταμένες και σωρευτικές ζημίες που έχουν υποστεί οι αγρότες τα τελευταία χρόνια”.
Σε δελτίο τύπου της 31ης Δεκεμβρίου, η American Soybean Association δήλωσε ότι τα 30,88 δολάρια ανά στρέμμα που διατέθηκαν για τη σόγια από το πακέτο πληρωμών δεν επαρκούσαν για να καλύψουν τη “σημαντική οικονομική ζημιά” που υπέστη κατά τον εμπορικό πόλεμο με την Κίνα. Ωστόσο, όταν ρωτήθηκε για το ταξίδι του στην Αϊόβα στην επιστροφή του από το Νταβός την Πέμπτη, ο Τραμπ ισχυρίστηκε ότι οι αγρότες είναι “πραγματικά ευτυχισμένοι” με “αυτό που συμβαίνει”. “Οι αγρότες ήταν πολύ ξεχωριστοί για μένα. Πολύ επιτυχημένοι. Και οι τρεις θητείες”, είπε, αναφερόμενος προφανώς στις τρεις προεδρικές του θητείες.
Ο Άαρον Λήμαν, αγρότης και πρόεδρος της ένωσης αγροτών της Αϊόβα, δήλωσε πρόσφατα στο Radio Iowa ότι η “χαοτική πολιτική δασμών του Τραμπ δεν μας φέρνει πιο κοντά σε δίκαιο εμπόριο“. “Είναι λάθος να χρησιμοποιούμε δασμούς σαν να προσπαθούμε να αλλάξουμε μια λάμπα με ένα σφυρί”, είπε. Ο Σάιμον του Quincy Institute χαρακτήρισε τους αγρότες σόγιας ως “μεταξύ των πιο εκτεθειμένων εκλογικών περιφερειών”.
Η Κίνα μπορεί να μεταφέρει όγκους σχετικά γρήγορα στη Νότια Αμερική όταν η τιμή και η εφοδιαστική αλυσίδα το επιτρέπουν, είπε, και ακόμη και μια μερική απόκλιση μπορεί να πιέσει τις τιμές βάσης των ΗΠΑ και το αγροτικό εισόδημα. Ο Σάιμον σημείωσε ότι η κίνηση αυτή έχει σχεδιαστεί για να τραβήξει την προσοχή της Ουάσινγκτον, αξιοποιώντας την επιρροή της αγροτικής ζώνης, η οποία ουσιαστικά “είναι ο λόγος που λειτουργεί” ως μήνυμα προς τους υπεύθυνους χάραξης πολιτικής.
Άλλοι αναλυτές, ωστόσο, υποστήριξαν ότι το Πεκίνο είναι απίθανο να αγγίξει το εμπόριο, ακόμη και αν αποφασίσει να αντιδράσει κατά του Τραμπ. Σύμφωνα με τον Σαουραμπ Γκούπτα του Institute of China-American Studies, το εμπόριο είναι “η τελευταία περιοχή που το Πεκίνο θέλει να οπλίσει”. Είπε ότι αφού το εμπόριο παρέχει στο Πεκίνο “την πιο σταθερή βάση για τη συνεργασία με την κυβέρνηση Τραμπ και θα ήθελε να διατηρήσει αυτή τη βάση, και η σόγια και οι σπάνιες γαίες αποτελούν τον πυρήνα της συμφωνίας του Μπουσάν”. Λέγοντας αυτό, “η ουσία” για το Πεκίνο παραμένει “η διατήρηση της εμπορικής και τεχνολογικής ύφεσης στις σχέσεις ΗΠΑ-Κίνας”, πρόσθεσε ο Γκούπτα. “Στη συνέχεια, η εμβάθυνση αυτών των δεσμών υπερτερεί κατά πολύ, εντός του σχεδίου συμφερόντων του Πεκίνου, από τις σχετικές απώλειες ή κέρδη του στο δυτικό ημισφαίριο”.
