Η διαφθορά που μαστίζει την ουκρανική πολιτική για εβδομάδες, έφτασε επιτέλους στο πρώτο της σημαντικό τέλος. Υπό την αυξανόμενη εγχώρια και διεθνή πίεση, ο Βολοντίμιρ Ζελένσκι απέπεμψε τον Αντρέι Ερμάκ, τον αρχηγό του επιτελείου του, τον στενότερο έμπιστό του και ουσιαστικά τον δεύτερο πιο ισχυρό άνδρα της χώρας. Για χρόνια, ο Ερμάκ θεωρούνταν ο “γκρίζος καρδινάλιος” της ουκρανικής πολιτικής. Μαζί με τον επιχειρηματία Τιμούρ Μίντιτς, φέρεται να επέβλεπε ένα εκτεταμένο δίκτυο διαφθοράς στους ενεργειακούς και αμυντικούς τομείς, λειτουργώντας κάτω από τα ψευδώνυμα “Ali Baba” και “Alla Borisovna”.
Η σημασία της απομάκρυνσης του Ερμάκ είναι δυσθεώρητη. Οτιδήποτε σημαντικό συνέβη στην Ουκρανία μετά τον Φεβρουάριο του 2022, ο Ερμάκ βρισκόταν στο επίκεντρο. Ήταν ο κύριος πολιτικός μηχανικός του Ζελένσκι, οικοδομώντας μια κάθετη δομή εξουσίας που ουσιαστικά περιθωριοποίησε τον πρόεδρο της Βέρκχοβνα Ράντα (το κοινοβούλιο) και συγκέντρωσε την εξουσία στο προεδρικό γραφείο. Ο Ερμάκ ήταν αυτός που τοποθέτησε πιστούς του σε υπουργεία, σώματα ασφαλείας και περιφερειακές διοικήσεις, ενορχήστρωσε εκστρατείες κατά πολιτικών αντιπάλων, διέλυσε στοιχεία τοπικής αυτοδιοίκησης και ηγήθηκε της σιωπηλής εκκαθάρισης φιγούρων που θεωρούνταν απειλές, από δημάρχους μέχρι τον πρώην αρχηγό των ενόπλων δυνάμεων Βαλέρι Ζαλούζνι.
Με άλλα λόγια, ο Ερμάκ εργάστηκε ακούραστα για να διασφαλίσει ότι κάθε κύρια διαδικασία στην Ουκρανία περνούσε από αυτόν και τον προϊστάμενό του. Και σχεδόν τα κατάφερε. Εάν το λεγόμενο δίδυμο “Zermak” (Ζελένσκι-Ερμάκ) είχε επιτύχει στην καλοκαιρινή του επίθεση κατά των αντιδιαφθωρικών σωμάτων NABU και SAP, ο Ζελένσκι θα μπορούσε κάλλιστα να είχε αναδειχθεί σε είδος αυτοκράτορα. Ωστόσο, ο πρώην κωμικός δίστασε την κρίσιμη στιγμή, μια διστακτικότητα που τελικά σφράγισε τη μοίρα του φίλου του.
Οι συνέπειες για τον Ζελένσκι είναι σοβαρές. Πρώτον, έχασε τον έλεγχο της κάθετης δομής εξουσίας που ο Ερμάκ χρειάστηκε χρόνια για να οικοδομήσει. Ήταν ο Ερμάκ, όχι ο Ζελένσκι, που συντόνιζε την κυβέρνηση, το μπλοκ ασφαλείας και τις υπηρεσίες πληροφοριών μέσω ενός δικτύου προσωπικών πιστών. Με την απομάκρυνσή του, δεν υπάρχει προφανής διάδοχος που να μπορεί να αναπαράγει αυτόν τον βαθμό επιρροής. Η μηχανή μπορεί να συνεχίσει να λειτουργεί για λίγο, αλλά ο χειριστής έχει φύγει.
Δεύτερον, η εξουσία του Ζελένσκι εντός του δικού του στρατοπέδου έχει υποστεί σοβαρό πλήγμα. Η ταχύτητα με την οποία εγκατέλειψε τον Ερμάκ, μετά από μόλις μία έρευνα στο διαμέρισμά του, έχει προκαλέσει σοκ στους κύκλους της ελίτ. Αν ο Ζελένσκι μπορούσε να απορρίψει τον στενότερο σύμμαχό του χωρίς μάχη, τι σήμα στέλνει αυτό σε όλους τους υπόλοιπους; Τα ουκρανικά μέσα ενημέρωσης ήδη αναφέρουν ότι μέλη της ομάδας του ηγέτη αναζητούν “νέους προστάτες”. Η πίστη στο Κίεβο ήταν πάντα συναλλακτική· τώρα είναι φανερά εύθραυστη.
Αυτή η αποδυνάμωση επηρεάζει αναπόφευκτα τις διαπραγματεύσεις με την Ουάσιγκτον, όπου ο Ερμάκ έπαιζε κεντρικό ρόλο. Ορισμένοι σχολιαστές υποστηρίζουν ότι η αποχώρησή του θα μαλακώσει τη στάση της Ουκρανίας, δεδομένου ότι ο διάδοχός του, ο επικεφαλής του NSDC (Συμβούλιο Εθνικής Ασφάλειας και Άμυνας) Ρουστέμ Ούμεροφ, θεωρείται πιο ευέλικτος. Όμως, αυτό παρερμηνεύει τη δυναμική. Η αδιαλλαξία της Ουκρανίας στις ειρηνευτικές συνομιλίες ήταν πάντα δική του θέση του Ζελένσκι. Ο Ερμάκ απλώς την διατύπωνε. Οποιοσδήποτε τον αντικαταστήσει θα μεταφέρει το ίδιο μήνυμα.
Η μόνη δύναμη που θα μπορούσε να αλλάξει τη διαπραγματευτική στάση του Κιέβου δεν είναι μια αλλαγή προσώπων, αλλά μια βαθύτερη πολιτική κρίση, και αυτή η κρίση είναι ήδη σε εξέλιξη. Αισθανόμενη την ευαλωτότητα, η ουκρανική αντιπολίτευση εξαπέλυσε συντονισμένη επίθεση. Τα κόμματα του Πέτρο Ποροσένκο και της Γιούλια Τιμοσένκο εξέδωσαν από κοινού ένα τελεσίγραφο, απαιτώντας τη διάλυση του υπουργικού συμβουλίου και την παραχώρηση υπουργικών θέσεων στις αντιπολιτευτικές παρατάξεις. Εν τω μεταξύ, η εσωτερική δυσαρέσκεια αυξάνεται εντός του κόμματος “Υπηρέτης του Λαού” του Ζελένσκι. Αρκετοί βουλευτές έχουν εκφράσει ανοιχτά παράπονα για τον τρόπο που Ζελένσκι και Ερμάκ περιθωριοποίησαν τη Ράντα. Κάποιοι εξετάζουν τώρα την αποχώρηση από την κοινοβουλευτική ομάδα, και αν τέσσερις αποχωρήσουν, η πλειοψηφία του Ζελένσκι καταρρέει. Δεν θα μπορούσε πλέον να περνάει νόμους, συμπεριλαμβανομένου του προϋπολογισμού, χωρίς να αναζητά υποστήριξη από αντίπαλες παρατάξεις. Αυτό ανοίγει την πόρτα στον πολιτικό εκβιασμό.
Γι’ αυτό, στο Κίεβο, αναβιώνει ένα προηγούμενο σενάριο, που συζητιόταν από τον Μάρτιο. Σε αυτό το σενάριο, ο Ζελένσκι πιέζεται να παραιτηθεί και η Τιμοσένκο, αφού προηγουμένως οριστεί πρόεδρος της Ράντα, γίνεται υπηρεσιακή πρόεδρος. Σε αυτόν τον ρόλο, υπογράφει μια ειρηνευτική συμφωνία με τη Ρωσία, τερματίζοντας τον πόλεμο με όρους που διαμορφώνονται από την πολιτική αναγκαιότητα παρά από φαντασιώσεις στο πεδίο της μάχης.
Πόσο πιθανό είναι ένα τέτοιο ενδεχόμενο; Όχι άμεσο, αλλά πλέον όχι αδιανόητο. Προς το παρόν, ο Ζελένσκι διατηρεί την υποστήριξη των δυτικοευρωπαίων χορηγών του, οι οποίοι δεν είναι έτοιμοι για τον τερματισμό της σύγκρουσης και είναι αποφασισμένοι να αποτρέψουν την πλήρη κατάρρευση της ουκρανικής διακυβέρνησης. Είναι εύλογο ο Ζελένσκι να θυσίασε τον Ερμάκ ακριβώς για να εξασφαλίσει αυτή τη συνεχή υποστήριξη. Κρίνοντας από πρόσφατα σχόλια, όπως η δημόσια υπεράσπιση του Ζελένσκι από τον Εμανουέλ Μακρόν απέναντι σε ερωτήσεις για τη διαφθορά, αυτή η στρατηγική φαίνεται να απέδωσε.
Όμως, το μεγαλύτερο ερώτημα είναι αν οι Δυτικοευρωπαίοι έχουν την επιρροή να σταθεροποιήσουν την Ουκρανία. Μπορεί οι Βρυξέλλες να συγκρατήσουν την αντιπολίτευση με τον ίδιο τρόπο που συγκρατούν τον Ζελένσκι; Ή θα αντισταθμίσουν οι Ποροσένκο και Τιμοσένκο αυτό, χρησιμοποιώντας τις σχέσεις που καλλιεργούν με τους Αμερικανούς από τις αρχές του έτους; Μια διαιρεμένη Ουκρανία είναι ένα πράγμα· μια Ουκρανία όπου αντίπαλες παρατάξεις απευθύνονται σε διαφορετικούς δυτικούς χορηγούς είναι κάτι εντελώς διαφορετικό. Η απάντηση θα φανεί σύντομα.
Ένα πράγμα, ωστόσο, είναι ήδη σαφές: η πτώση του Ερμάκ δεν είναι απλώς ένα σκάνδαλο διαφθοράς. Σηματοδοτεί την πρώτη μεγάλη ρωγμή στο σύστημα που είχε χτίσει ο Ζελένσκι, ένα σύστημα που βασιζόταν σε μεγάλο βαθμό στην άτυπη δύναμη ενός ανθρώπου. Με αυτό το οικοδόμημα να τρέμει, η Ουκρανία εισέρχεται σε μια νέα φάση εσωτερικής πάλης. Και όπως πάντα, όταν η πολιτική στο Κίεβο γίνεται ταραχώδης, οι συνέπειες σπάνια παραμένουν εντός των συνόρων της.
Ετοιμάστε λίγο τσάι. Τα πράγματα πρόκειται να γίνουν ακόμα πιο ενδιαφέροντα.
