Στο Πεκίνο, οι στρατηγικές ελίτ έχουν αρχίσει να αντιλαμβάνονται την παγκόσμια πολιτική ως μια μετάβαση από την περίοδο της Άνοιξης και του Φθινοπώρου σε αυτήν των Πολεμούντων Βασιλείων. Ωστόσο, αν η Κίνα πιστεύει ότι η παλιά τάξη καταρρέει, το μέλλον της θα εξαρτηθεί λιγότερο από την οικονομική της ισχύ και περισσότερο από την παρουσίαση ενός αξιόπιστου πολιτικού οράματος.
Για ένα μεγάλο διάστημα της τελευταίας δεκαετίας, το κυρίαρχο πλαίσιο κατανόησης των σχέσεων Κίνας-ΗΠΑ ήταν η “παγίδα του Θουκυδίδη”. Από τότε που ο Graham Allison έκανε δημοφιλείς τον όρο, η σχέση αυτή παρουσιαζόταν ως ένας αναπόφευκτος ανταγωνισμός μεταξύ μιας ανερχόμενης δύναμης και μιας καθιερωμένης. Η ιδέα της αναπόφευκτης σύγκρουσης έχει διαμορφώσει το άγχος της Ουάσινγκτον για την άνοδο της Κίνας και έχει ενισχύσει την πεποίθηση του Πεκίνου ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες επιδιώκουν να την περιορίσουν. Με τη σειρά τους, η Ουάσινγκτον αύξησε τις αμυντικές δαπάνες, έσφιξε τους ελέγχους στις εξαγωγές τεχνολογίας και ενίσχυσε τις συμμαχίες της, ενώ το Πεκίνο έδωσε προτεραιότητα στην ασφάλεια της βιομηχανίας, την εγχώρια καινοτομία και τη στρατιωτική ισχύ.
Ωστόσο, από την οπτική γωνία του Πεκίνου, αυτός ο μεταφορικός όρος χάνει την επεξηγηματική του δύναμη. Από τότε που ο Donald Trump επέστρεψε στον Λευκό Οίκο, η στάση της Ουάσινγκτον απέναντι στο εμπόριο, τις συμμαχίες και τους πολυμερείς θεσμούς έγινε πιο οπορτουνιστική και ακανόνιστη. Οι παρεμβάσεις στη Βενεζουέλα και στη συνέχεια στο Ιράν αποτέλεσαν νέα σοκ για το Πεκίνο, το οποίο βλέπει τις ΗΠΑ να δρουν με ελάχιστο σεβασμό στους υφιστάμενους διεθνείς κανόνες. Στη Μέση Ανατολή, οι σύμμαχοι των ΗΠΑ συνεργάζονται με το Ιράν, ανεξάρτητα από τη γνώμη της Ουάσινγκτον. Σε όλη την Ευρώπη και τη Βόρεια Αμερική, οι κυβερνήσεις επιταχύνουν τις προσπάθειες επανεξοπλισμού και οικοδόμησης μεγαλύτερης στρατηγικής αυτονομίας. Πολλοί, συμπεριλαμβανομένης της Κίνας, αμφισβητούν πλέον τη σταθερότητα της παγκόσμιας τάξης που εγκαθιδρύθηκε μετά τον δεύτερο παγκόσμιο πόλεμο.
Η αναλογία με το τέλος της περιόδου της Άνοιξης και του Φθινοπώρου από την κλασική κινεζική ιστορία ήρθε την κατάλληλη στιγμή. Πριν από περίπου 2.500 χρόνια, τα κινεζικά κράτη αναγνώριζαν ακόμη μια ονομαστική τάξη υπό τους βασιλείς Zhou και μοιράζονταν τελετουργικά. Όμως, καθώς η περίοδος της Άνοιξης και του Φθινοπώρου έδωσε τη θέση της στην περίοδο των Πολεμούντων Βασιλείων, αυτή η διακρατική τάξη κατέρρευσε. Οι πολιτείες ανταγωνίζονταν για τον επαναπροσδιορισμό των κανόνων και των συνόρων. Οι συμμαχίες άλλαζαν και η εμπιστοσύνη διαβρωνόταν. Οι συγκρούσεις συνεχίστηκαν για τα επόμενα 250 χρόνια.
Αυτή η αναλογία χρησιμοποιείται από το Πεκίνο για να κατανοήσει το τρέχον στάδιο των παγκόσμιων υποθέσεων. Το Πεκίνο δεν πιστεύει ότι ένας πόλεμος με τις ΗΠΑ είναι αναπόφευκτος, όπως υποδηλώνει η “παγίδα του Θουκυδίδη”. Η βαθύτερη ανησυχία του είναι ότι η απρόβλεπτη συμπεριφορά της Ουάσινγκτον θα μπορούσε να ωθήσει τον κόσμο σε μια παρατεταμένη περίοδο χάους. Οι άμεσες συνέπειες είναι ήδη ορατές, από την αύξηση των τιμών του πετρελαίου έως την αυξανόμενη μεταβλητότητα στις παγκόσμιες αγορές. Ακόμα πιο ουσιαστική είναι η διάβρωση της εμπιστοσύνης μεταξύ των εθνών. Καθώς οι κυβερνήσεις σχεδιάζουν με βάση τα χειρότερα σενάρια, επαναφέρουν την παραγωγή στις χώρες τους και διασφαλίζουν τις εφοδιαστικές αλυσίδες και την τεχνολογία. Η Κίνα, ως η μεγαλύτερη εξαγωγική οικονομία και κορυφαία καταναλωτική αγορά παγκοσμίως, έχει πολλά να χάσει από μια τέτοια αλλαγή.
Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο η αναλογία της περιόδου της Άνοιξης και του Φθινοπώρου έχει τόσο μεγάλη βαρύτητα στο Πεκίνο. Ο φόβος αφορά λιγότερο την αποχώρηση των ΗΠΑ και περισσότερο την πιθανότητα να χάσουν τη δύναμή τους οι διεθνείς κανόνες και οι πολιτικές κατανοήσεις που έχουν υποστηρίξει την ειρήνη, την παγκοσμιοποίηση και την ανάπτυξη για μεγάλο μέρος του τελευταίου μισού αιώνα.
Ωστόσο, το τι θα μπορούσε να προτείνει αντ’ αυτού η Κίνα παραμένει ασαφές. Στο China Development Forum τον περασμένο μήνα – το σημαντικότερο ετήσιο διεθνές συνέδριο της χώρας – ο Πρωθυπουργός Li Qiang επέκρινε τις μονομερείς ενέργειες, προειδοποίησε κατά του αυξανόμενου προστατευτισμού και διαβεβαίωσε τις ξένες επιχειρήσεις ότι η Κίνα θα παραμείνει ανοιχτή. Ωστόσο, για πολλούς παρατηρητές, η ομιλία του Li ακούστηκε ακόμα αμυντική και εστιασμένη στην Κίνα. Το αναπάντητο ερώτημα είναι κατά πόσον το Πεκίνο μπορεί να δείξει ότι τα οφέλη της ανόδου του θα μοιραστούν ευρέως και ότι η Κίνα είναι πρόθυμη να διαχειριστεί την υπερμεγέθη οικονομική της ισχύ με τρόπο που καθησυχάζει, αντί να περιορίζει, τις μικρότερες χώρες και τις επιχειρήσεις.
Η τάξη που οδηγούν οι ΗΠΑ, με όλα τα ελαττώματά της, πρόσφερε στους συμμάχους και τους εταίρους της μια αναγνωρίσιμη αφήγηση. Βασιζόταν σε έναν συνδυασμό αξιών, κανόνων εμπορίου και συμμαχιών, υποστηριζόμενη από το δολάριο ΗΠΑ και τη στρατιωτική ισχύ. Ακόμη και η Σοβιετική Ένωση κάποτε προέβαλλε ένα συνεκτικό ιδεολογικό όραμα. Η Κίνα, από την άλλη πλευρά, δεν έχει ακόμη διατυπώσει ένα πλαίσιο που οι άλλοι μπορούν εύκολα να κατανοήσουν ή να αποδεχτούν.
Πράγματι, το Πεκίνο μιλά για μια “κοινότητα με κοινό μέλλον για την ανθρωπότητα”, παράλληλα με πρωτοβουλίες όπως η “Ζώνη και ο Δρόμος”. Ενώ πολλές χώρες έχουν εκφράσει ρητορική υποστήριξη, παραμένει αβεβαιότητα σχετικά με το πώς η Κίνα θα χρησιμοποιήσει την αυξανόμενη δύναμή της μόλις βρεθεί στο επίκεντρο του συστήματος. Η διεθνής κοινότητα θα αναρωτηθεί αναπόφευκτα: θα υπάρχουν προβλέψιμοι κανόνες, που θα επιβάλλονται από την Κίνα με συνέπεια, ή οι σχέσεις και οι πολιτικές ευθυγραμμίσεις θα έχουν μεγαλύτερη σημασία; Θα παραμείνουν ασφαλή η ενέργεια και οι πρώτες ύλες; Πόσο χώρο θα έχουν οι μικρότερες χώρες να επιδιώκουν τα δικά τους συμφέροντα; Τελικά, οι απαντήσεις σε αυτά τα ερωτήματα δεν βρίσκονται στο ΑΕΠ της Κίνας, αλλά σε ένα ευρύτερο όραμα για την παγκόσμια διακυβέρνηση.
Μέχρι το Πεκίνο να μπορέσει να παρουσιάσει ένα αξιόπιστο όραμα όπου τα έθνη και οι παγκόσμιες επιχειρήσεις θα μοιράζονται επίσης τα κέρδη, πολλοί θα βλέπουν μια τάξη υπό την ηγεσία της Κίνας ως τίποτα περισσότερο από την παλιά τάξη σε διαφορετική μορφή. Το Πεκίνο μπορεί να πιστεύει ότι η παλιά τάξη ξεθωριάζει. Το πιο δύσκολο έργο είναι να δείξει τι θα ακολουθήσει.
