Ο Λούντβιχ Κοχ, ο Γερμανός ηχοληπτής που μάγεψε τα βρετανικά αυτιά με τη χαρακτηριστική του φωνή, υπήρξε για πολλούς κάτι παραπάνω από μια απλή φωνή. Η αφοσίωσή του στην αποτύπωση του κελαδήματος των πουλιών και η επιθυμία του να φέρει αυτόν τον ήχο στα σπίτια, αρχικά στη Γερμανία και μετά την εξορία του από τη ναζιστική χώρα, στα σπίτια της Βρετανίας μέσω ηχητικών βιβλίων και του ραδιοφωνικού σταθμού BBC, τον καθιέρωσαν ως οικείο πρόσωπο από τα τέλη της δεκαετίας του 1930 και μετά.
Η κληρονομιά του τιμήθηκε και μετά τον θάνατό του, με παρωδίες από τον Πίτερ Σέλερς και την απαθανάτισή του στο μυθιστόρημα της Πενέλοπη Φιτζέραλντ “Human Voices” του 1980, που αναφέρεται στο BBC κατά τη διάρκεια του πολέμου. Το μυθιστόρημα απεικονίζει την επιμελή προσέγγιση του Κοχ στην αποτύπωση φυσικών ήχων, αναδεικνύοντας έμμεσα πώς ο οργανισμός ωφελήθηκε από νέες φωνές σαν τη δική του.
Ωστόσο, για την κινηματογραφίστρια εγγονή του, Ανθέα Κένεντι, ο Κοχ υπήρξε μια μάλλον απόμακρη φιγούρα. “Δεν θυμάμαι ποτέ να είχα μια συζήτηση μαζί του”, δηλώνει η Κένεντι. Αντιθέτως, προτιμούσε να της τραγουδά, ονειροπολώντας έντονα για τη σύντομη καριέρα του ως τενόρος στην όπερα, την οποία αναγκάστηκε να εγκαταλείψει στη Γερμανία λόγω του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου. “Μου έσφιγγε το χέρι δυνατά, πράγμα που μισούσα, και τραγουδούσε κλασική όπερα, πριν με ρωτήσει τι τραγουδούσε. Δεν φαινόταν να τον απασχολεί αν δεν είχα ιδέα.”
Δεδομένης αυτής της σχέσης, είναι ακόμη πιο αξιοσημείωτο ότι η Κένεντι, μαζί με τον συνάδελφο κινηματογραφιστή και σύντροφό της, Ίαν Γουίμπλιν, δημιούργησαν ένα τρυφερό αφιέρωμα στον Κοχ. Η ταινία τους, “Alarm Notes”, διαπλέκει εικόνες και ήχους από το σύγχρονο Βερολίνο και άλλα μέρη που επισκέφθηκε ως φυσιοδίφης, με πολλές από τις δικές του ηχογραφήσεις. Από το ζεστό σφύριγμα της χρυσοτσίχλας στο Spandau, μέχρι τις φτερνιστές φώκιες στο νησί Skomer, και τις προσωπικές του ερμηνείες τραγουδιών του Σούμπερτ σε μεγάλη ηλικία. Πρόκειται για μια στοιχειωτική και ανατρεπτική διαπλοκή παρελθόντος και παρόντος, που λειτουργεί σαν ο διάλογος μεταξύ εγγονής και παππού που δεν έγινε ποτέ στη ζωή.
“Ήθελα να εξερευνήσω τι του είχε πραγματικά συμβεί στο Βερολίνο”, λέει η Κένεντι. “Ούτε αυτός ούτε η γιαγιά μου μιλούσαν ποτέ σε κανέναν για το παρελθόν τους.”
Πριν από την άνοδο των Ναζί στην εξουσία, ο Κοχ απολάμβανε μια επιτυχημένη καριέρα ως επικεφαλής του τμήματος πολιτισμού σε μια από τις κορυφαίες δισκογραφικές εταιρείες της Γερμανίας (Carl Lindström). Δημιούργησε best-selling ηχητικά βιβλία με θέμα τα πουλιά και τον φυσικό κόσμο, καθώς και αστικά τοπία. Στο πλαίσιο αυτό, ανέπτυξε την ιδέα της ηχογράφησης “επί τόπου”, συχνά σύροντας καλώδια χιλιομέτρων μέσα από την άγρια βλάστηση μέσα στη νύχτα για να επιτύχει κοντινούς ήχους, μετατρέποντάς το σε επαγγελματική τέχνη. Η ηχογράφησή του από το 1889 με το αγαπημένο του πουλί shama, που έγινε στο γεμάτο ζώα σπίτι των παιδικών του χρόνων στη Φρανκφούρτη, όταν ήταν μόλις οκτώ ετών, πιστεύεται ότι είναι η πρώτη ηχογράφηση πουλιού.
Η Κένεντι αφηγείται πώς ο Κοχ και η σύζυγός του, Νέλι, βρέθηκαν μπλεγμένοι στην έρευνα της Γκεστάπο για την πυρκαγιά του Ράιχσταγκ το 1933, την οποία οι Ναζί χρησιμοποίησαν ως πρόσχημα για να μετατρέψουν τη Γερμανία σε δικτατορία.
Οι Κοχ είχαν –αθέλητά τους– νοικιάσει ένα δωμάτιο στο σπίτι τους στο Βερολίνο σε έναν από τους κατηγορούμενους για την πυρκαγιά. Τον γνώριζαν ως Δρ. Στάινερ, αλλά στην πραγματικότητα ήταν ο Γκέοργκι Δημητρόφ, ο κομμουνιστής επαναστάτης που αργότερα έγινε ο πρώτος κομμουνιστής ηγέτης της Βουλγαρίας.
Μετά τη σύλληψη του Δημητρόφ, οδηγήθηκαν επίσης για ανάκριση από την μυστική αστυνομία. Υποψιαζόμενοι περαιτέρω σύλληψη, έγραψαν σημειώματα αυτοκτονίας, πήραν βαρβιτουρικά και άνοιξαν τις βαλβίδες του φυσικού αερίου στην κουζίνα τους, πριν ανακαλυφθούν από την οικιακή τους βοηθό και αναζωογονηθούν. Η προσπάθειά τους να βάλουν τέλος στη ζωή τους αναφέρθηκε στη δίκη του Δημητρόφ στο ανώτατο δικαστήριο της Γερμανίας στη Λειψία, προκαλώντας την απολογία του Βούλγαρου.
Η Κένεντι συναρμολόγησε την ιστορία από αρχειακά έγγραφα και ημερολόγια του Δημητρόφ. Όσο γνωρίζει, οι παππούδες της δεν ανέφεραν ποτέ την προσπάθεια αυτοκτονίας τους και μιλούσαν ελάχιστα για τον χρόνο τους υπό το ναζιστικό ζυγό.
Ενώ η “μη-Άρια” ταυτότητά του είχε αποκλείσει τον Κοχ από την Εθνική Ένωση για την Προστασία των Πουλιών, οι Ναζί αρχικά επέλεξαν να αγνοήσουν την εβραϊκή του καταγωγή, επειδή εκτιμούσαν τις δεξιότητές του ως ηχοληπτή. Τον Αύγουστο του 1933, πρότεινε ακόμη και τη δημιουργία ενός ηχητικού βιβλίου για τις ένοπλες δυνάμεις για προπαγανδιστικούς σκοπούς. Με τίτλο “Im Gleichen Schritt und Tritt” (Βηματίζοντας μαζί), είναι μια τρομακτική αλλά εντυπωσιακή ηχητική συλλογή, από πυροβολισμούς αυτόματων όπλων μέχρι το τρεμάμενο φωτιά μιας νυχτερινής συγκέντρωσης στρατιωτών.
Ωστόσο, σε ένα επαγγελματικό ταξίδι στην Ελβετία τον Ιανουάριο του 1936, μετά τη δολοφονία του Ναζί που συνόδευε τον Κοχ για να τον παρακολουθεί, ένας αξιωματούχος της ελβετικής κυβέρνησης τον προειδοποίησε ότι η ζωή του βρισκόταν σε κίνδυνο. “Ο αέρας στην Ελβετία είναι καλύτερος από ό,τι στη Γερμανία”, του είπαν.
Φεύγοντας για τη Βρετανία, βρήκε καταφύγιο ανάμεσα σε άλλους φυσιοδίφες και ενθουσιώδεις βιοακουστικούς, και έγινε αγαπημένος των ραδιοφωνικών ακροατών, ιδιαίτερα ως τακτικός παρουσιαστής στο “Children’s Hour” του BBC.
Ο Κοχ, ο οποίος πέθανε σε ηλικία 92 ετών το 1974, δεν έπαιρνε μαζί του την Κένεντι σε καμία από τις ηχογραφικές του εξορμήσεις. Η μόνη της επαφή με τον παππού της στην ιδιότητά του ως “ο άνθρωπος των πουλιών” ήταν ένα “αρκετά ανατριχιαστικό” ταξίδι στον ζωολογικό κήπο του Λονδίνου όταν ήταν επτά ετών. Στα παρασκήνια, τους έδειξαν πουλιά μίνα, τα οποία μπορούσαν να μιμηθούν την ανθρώπινη ομιλία και είχαν απαγορευτεί από τη δημόσια έκθεση λόγω της τάσης τους να υιοθετούν βωμολοχίες. Η Κένεντι ανατριχιάζει περιγράφοντας πώς την έβαλαν μόνη της σε ένα κλουβί πουλιών, με άλλα παιδιά να παρακολουθούν, ενώ ένας τούκαν “έριξε ένα σταφύλι από το ράμφος του στο στόμα μου, και μετά το ξανατράβηξε, κυλώντας το πίσω στο ράμφος του, με τον παππού μου να παρακολουθεί”.
Ωστόσο, η δημιουργία του “Alarm Notes” έχει αλλάξει την άποψή της για τον παππού της. Διαβάζοντας τις επιστολές του που φυλάσσονται στα αρχεία του ραδιοφωνικού σταθμού, αναγνώρισε τους μακροχρόνιους αγώνες του για να γίνει σοβαρά αντιμετωπισμένος από τους βρετανούς συναδέλφους του και για να βγάλει τα προς το ζην. “Δεν μπορώ παρά να σκεφτώ ότι έφτιαξαν μια καρικατούρα από αυτόν, αλλά ότι εκείνος αποφάσισε, εντάξει, θα ταιριάξω σε αυτό, αν αυτό χρειάζεται”, λέει.
“Με έκανε να καταλάβω τον πόνο του, και πόσο απίστευτα δύσκολη ήταν η ζωή του. Θαυμάζω την υπομονή και την επιθυμία του, και με έκανε επιτέλους να μου αρέσει να ακούω πουλιά.”
Το “Alarm Notes” θα προβληθεί στο Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ Open City στη South Bank του Λονδίνου στις 16 Απριλίου, και στο Close-Up Film Centre του Λονδίνου τον Μάιο.
