Η φετινή συμμετοχή της Ιαπωνίας στις ετήσιες στρατιωτικές ασκήσεις ΗΠΑ-Φιλιππίνων αποτελεί ένα σημαντικό βήμα, καθώς υπογραμμίζει τον αυξανόμενο ρόλο του Τόκιο σε περιφερειακές συμμαχίες που ενδέχεται να αντιμετωπίσουν την Κίνα, σύμφωνα με αναλυτές.
Περισσότεροι από 7.000 στρατιώτες από τις Ηνωμένες Πολιτείες και τις Φιλιππίνες συμμετέχουν φέτος στην άσκηση Salaknib, μια κοινή ετήσια άσκηση που ξεκίνησε τη Δευτέρα στο βόρειο τμήμα του νησιού Luzon. Στόχος της άσκησης είναι «η ενίσχυση της μαχητικής ετοιμότητας και της διαλειτουργικότητας μεταξύ των δύο στρατών, εστιάζοντας σε ένα ευρύ φάσμα στρατιωτικών επιχειρήσεων», όπως αναφέρει ο Στρατός των ΗΠΑ.
Φέτος, περίπου 420 στελέχη από τη Δύναμη Αυτοάμυνας Εδάφους της Ιαπωνίας εντάχθηκαν στην άσκηση για πρώτη φορά, μαζί με στρατιώτες από την Αυστραλία και τη Νέα Ζηλανδία. Πρόκειται για την πρώτη φορά που ιαπωνικά στρατεύματα, έτοιμα για μάχη, αναπτύσσονται στις Φιλιππίνες από την ιαπωνική κατοχή της χώρας κατά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο.
Η πρώτη φάση της άσκησης Salaknib θα διαρκέσει έως τις 17 Απριλίου. Λίγες ημέρες αργότερα, θα ξεκινήσουν οι ευρύτερες ασκήσεις Balikatan ΗΠΑ-Φιλιππίνων, στις οποίες θα συμμετέχουν όλα τα όπλα των στρατών των δύο χωρών. Η Ιαπωνία αναμένεται επίσης να συμμετάσχει στην ετήσια Balikatan, αποστέλλοντας χερσαίες και ναυτικές μονάδες. Τον περασμένο μήνα, ο στρατός των Φιλιππίνων ανακοίνωσε ότι τουλάχιστον 1.000 Ιάπωνες στρατιωτικοί αναμένονταν να συμμετάσχουν στην Balikatan μαζί με συναδέλφους τους από τον Καναδά, την Αυστραλία, τη Γαλλία και τη Νέα Ζηλανδία, καθιστώντας την μία από τις μεγαλύτερες εκδόσεις στην ιστορία της άσκησης. Η Ιαπωνία αποστέλλει παρατηρητές στην Balikatan από το 2012. Πέρυσι, συμμετείχε με 150 στελέχη και μια φρεγάτα. Οι φετινές ασκήσεις Balikatan θα διαρκέσουν έως τις 8 Μαΐου, μετά την οποία θα ακολουθήσει η δεύτερη φάση των ασκήσεων Salaknib. Δεν είναι ακόμη σαφές πόσοι Ιάπωνες στρατιώτες θα συμμετάσχουν σε αυτή τη φάση.
Η αυξανόμενη συμμετοχή του Τόκιο σε αυτές τις ασκήσεις έρχεται μετά την έναρξη ισχύος της Συμφωνίας Αμοιβαίας Πρόσβασης Ιαπωνίας-Φιλιππίνων τον Σεπτέμβριο του περασμένου έτους, η οποία επιτρέπει την ανάπτυξη στρατευμάτων των δύο χωρών στις επικράτειες η μία της άλλης για κοινές εκπαιδεύσεις, ανακούφιση από καταστροφές και θαλάσσια ασφάλεια. Η στρατιωτική συνεργασία μεταξύ των δύο χωρών ενισχύεται παράλληλα με τις αυξανόμενες εντάσεις με την Κίνα τα τελευταία χρόνια.
Ο Collin Koh, ανώτερος ερευνητής στο S. Rajaratnam School of International Studies της Σιγκαπούρης, δήλωσε ότι το Πεκίνο ενδέχεται να θεωρεί τη συμμετοχή της Ιαπωνίας στις ασκήσεις ως «πρόβα» για συμμετοχή σε μια κατάσταση έκτακτης ανάγκης στην Ταϊβάν, μαζί με τις ΗΠΑ. Πρόσθεσε ότι αυτός ο διευρυμένος ρόλος έρχεται καθώς οι σχέσεις με το Πεκίνο έχουν γίνει τεταμένες μετά τις δηλώσεις της πρωθυπουργού Sanae Takaichi σχετικά με το πώς το Τόκιο θα μπορούσε να παρέμβει στρατιωτικά σε ένα τέτοιο σενάριο. Ο Koh προέβλεψε ότι η συμμετοχή ιαπωνικών στρατευμάτων στις ασκήσεις θα αυξάνεται σταδιακά για να εξεταστεί η αντίδραση του Πεκίνου. «Είναι πολύ δύσκολο να αγνοήσουμε ότι όταν οι ΗΠΑ είναι κάπως αφαιρετικές στη Μέση Ανατολή, αφήνοντας έτσι αυτό που θα ονομάζαμε [στρατιωτικό] κενό… θα απαιτηθεί από περιφερειακούς συμμάχους να αναλάβουν ευθύνη», είπε ο Koh.
Η απόφαση του Τόκιο ακολουθεί επίσης μια αλλαγή στην περιφερειακή στρατηγική της Ουάσινγκτον. Ο Λευκός Οίκος δημοσίευσε μια νέα στρατηγική εθνικής ασφάλειας τον Δεκέμβριο, η οποία τόνισε τον ρόλο που πρέπει να παίξουν οι τοπικοί σύμμαχοι στην άμυνα της πρώτης αλυσίδας νησιών. Η πρώτη αλυσίδα νησιών αναφέρεται σε μια σειρά νησιών και αρχιπελάγων κατά μήκος της ανατολικής άκρης της ηπειρωτικής Ασίας, που εκτείνεται από την Ιαπωνία έως τις Φιλιππίνες. Αποτελεί μέρος μιας στρατηγικής περιορισμού των ΗΠΑ για τον περιορισμό της στρατιωτικής πρόσβασης της Κίνας στον Ειρηνικό Ωκεανό, μια προσέγγιση που η Ουάσινγκτον επιδιώκει να μεγιστοποιήσει τα τελευταία χρόνια.
Το στρατηγικό έγγραφο ανέφερε ότι οι ΗΠΑ «πρέπει να προτρέψουν» χώρες όπως η Ιαπωνία και η Νότια Κορέα να κάνουν περισσότερα για να «αποτρέψουν αντιπάλους και να προστατεύσουν την πρώτη αλυσίδα νησιών», η οποία περιλαμβάνει την άρνηση «οποιασδήποτε προσπάθειας κατάληψης της Ταϊβάν» και την προστασία των κρίσιμων ναυτικών οδών στη Θάλασσα της Νότιας Κίνας.
Ο Gregory Poling, διευθυντής του προγράμματος Νοτιοανατολικής Ασίας και της Πρωτοβουλίας Διαφάνειας των Θαλασσών της Ασίας στο Κέντρο Στρατηγικών και Διεθνών Σπουδών της Ουάσινγκτον, δήλωσε ότι η συμμετοχή της Ιαπωνίας στις ασκήσεις ήταν «μεγάλο θέμα» που μιλούσε για την κανονικοποίηση του ρόλου του ιαπωνικού στρατού στην περιφερειακή ασφάλεια και την «αναβάθμιση των δεσμών Ιαπωνίας-Φιλιππίνων σε εκείνη των ημι-συμμάχων». «Όλοι αυτοί οι εταίροι έχουν όλο και περισσότερο κοινές αντιλήψεις για την συλλογική αποτροπή της Κίνας, ειδικά στον θαλάσσιο τομέα, και την ιδέα ότι ολόκληρη η πρώτη αλυσίδα νησιών πρέπει να θεωρείται ως ένα ενιαίο θέατρο», δήλωσε ο Poling. «Υπάρχουν, φυσικά, ακόμα διαφορές απόψεων – η Ιαπωνία είναι πολύ πιο προορατική στη σημασία της αποτροπής της επιθετικότητας κατά της Ταϊβάν – αλλά όλοι κινούνται προς την ίδια κατεύθυνση.» Ο Poling πρόσθεσε ότι ενώ η Ιαπωνία και η Αυστραλία δεν μπορούν να αντικαταστήσουν τον ρόλο των ΗΠΑ στην αποτροπή της Κίνας από το να λάβει μέτρα κατά των Φιλιππίνων στη Θάλασσα της Νότιας Κίνας, οι δύο χώρες παραμένουν σημαντικοί συνεισφέροντες.
Ο Kei Koga, αναπληρωτής καθηγητής δημόσιας πολιτικής και παγκόσμιων υποθέσεων στο Nanyang Technological University της Σιγκαπούρης, δήλωσε ότι οι Φιλιππίνες αποτελούν έναν ιδιαίτερα σημαντικό εταίρο για την Ιαπωνία, καθώς μοιράζονται ανησυχίες για τις εμπορικές θαλάσσιες διαδρομές, καθώς και για τις «πιθανές επιπτώσεις» από μια κατάσταση έκτακτης ανάγκης στην Ταϊβάν. «Η άσκηση δεν αφορά μόνο τον στρατιωτικό συντονισμό για την περιφερειακή ισορροπία δυνάμεων, αλλά και ένα σήμα της ολοένα και στενότερης στρατηγικής ευθυγράμμισης μεταξύ Ιαπωνίας και Φιλιππίνων». Ο Koga πρόσθεσε ότι ενώ αυτές οι κοινές ασκήσεις δεν ενισχύουν άμεσα την αποτροπή κατά της Κίνας, μπορούν να βελτιώσουν τη διαλειτουργικότητα μεταξύ των συμμετεχουσών χωρών μακροπρόθεσμα, κάτι που θα μπορούσε να αποδειχθεί πολύτιμο σε περίπτωση περιφερειακής κατάστασης έκτακτης ανάγκης. Το Πεκίνο θεωρεί την Ταϊβάν μέρος της Κίνας που πρέπει να επανενωθεί με τη βία, εάν είναι απαραίτητο. Οι περισσότερες χώρες, συμπεριλαμβανομένων των ΗΠΑ, δεν αναγνωρίζουν την Ταϊβάν ως ανεξάρτητο κράτος, αλλά η Ουάσινγκτον αντιτίθεται σε οποιαδήποτε προσπάθεια κατάληψης του αυτοδιοικούμενου νησιού με τη βία και δεσμεύεται να εξοπλίσει την Ταϊβάν.
