Οι προσδοκίες για τις επερχόμενες συνομιλίες μεταξύ των Ηνωμένων Πολιτειών και του Ιράν στο Πακιστάν είναι, όπως είναι κατανοητό, μέτριες. Υπάρχει μάλιστα ο κίνδυνος η συνάντηση να μην πραγματοποιηθεί καν. Παραδόξως, η αποτυχία των συνομιλιών μπορεί να οδηγήσει σε μια θετική αλλαγή της κατάστασης. Η πραγματική μέτρηση της επιτυχίας της κατάπαυσης του πυρός μπορεί να μην είναι αν θα αποφέρει μια διαρκή συμφωνία με το Ιράν, αλλά τι θα αποτρέψει: Ακόμη και απουσία μιας βιώσιμης συμφωνίας, η Ουάσινγκτον μπορεί να βρήκε έναν τρόπο να αποφύγει την επιστροφή σε έναν μάταιο πόλεμο.
Η αντίδραση της Τεχεράνης στις συνομιλίες ήταν αμφίσημη. Η κυβέρνηση έχει παρουσιάσει την κατάπαυση του πυρός ως νίκη, προβάλλοντας ισχύ εντός και εκτός χώρας. Ωστόσο, πολλές φωνές κοντά στον αμυντικό μηχανισμό εκφράζουν λιγότερη αισιοδοξία, προειδοποιώντας ότι το Ιράν μπορεί να θυσίασε την ορμή του και να αποδυνάμωσε την αποτρεπτική του θέση, συμβιβαστείς με οτιδήποτε λιγότερο από μια πλήρη και άμεση λήξη των εχθροπραξιών. Παρ’ όλα αυτά, ανεξάρτητα από την εσωτερική συζήτηση, υπάρχει ελάχιστη διαφωνία σε ένα σημείο: η κατάπαυση του πυρός, όπως έχει διαμορφωθεί, αντανακλά περισσότερο τους όρους του Ιράν παρά της Αμερικής.
Ας εξετάσουμε τι συνεπάγεται η κατάπαυση του πυρός. Οι διαπραγματεύσεις θα προχωρήσουν με βάση την 10-σημη πρόταση της Τεχεράνης, και όχι το 15-σημο σχέδιο του Προέδρου των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ για ιρανική συνθηκολόγηση. Ως μέρος αυτού, το Ιράν θα διατηρήσει τον έλεγχο του Στενού του Ορμούζ κατά τη διάρκεια της ανακωχής, συνεχίζοντας να εισπράττει τέλη διέλευσης από τα πλοία. Η Ουάσινγκτον φαίνεται να έχει υποχωρήσει σε δύο κρίσιμα σημεία: αναγνωρίζει σιωπηρά την εξουσία του Ιράν πάνω στο στενό, και ότι η Τεχεράνη έχει το πάνω χέρι στον καθορισμό των όρων των συνομιλιών. Ο ίδιος ο Τραμπ φάνηκε να υπονοεί κάτι τέτοιο, χαρακτηρίζοντας την ιρανική πρόταση στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης ως ένα “λειτουργικό” έδαφος.
Είναι κατανοητό ότι αυτό έχει προκαλέσει ανησυχία στην Ουάσινγκτον, δεδομένης της έκτασης των απαιτήσεων του Ιράν. Αυτές κυμαίνονται από την αναγνώριση της συνεχιζόμενης κυριαρχίας του Ιράν στο στενό και την αποδοχή της εμπλουτισμού ουρανίου, έως την άρση όλων των πρωτευόντων και δευτερευόντων κυρώσεων των ΗΠΑ – καθώς και κυρώσεων των Ηνωμένων Εθνών – μέχρι την αποχώρηση των αμερικανικών μαχητικών δυνάμεων από την περιοχή, και μια ολοκληρωμένη κατάπαυση του πυρός που θα επεκτείνεται και στις επιχειρήσεις του Ισραήλ στον Λίβανο και τη Γάζα. Είναι δύσκολο να φανταστεί κανείς την Ουάσινγκτον να συμφωνεί πλήρως με τέτοιους όρους. Εξίσου αβέβαιο είναι πόσο πρόθυμο είναι το Ιράν να υποχωρήσει – αν θα περιορίσει τις απαιτήσεις του ή θα παραμείνει σταθερό σε μια μεγαλομανή θέση.
Οι γεωπολιτικές συνέπειες θα ήταν βαθιές εάν η τελική έκβαση αντικατόπτριζε αυτές τις απαιτήσεις. Ωστόσο, είναι εξίσου σημαντικό να αναγνωρίσουμε ότι η Τεχεράνη είναι απίθανο να χρησιμοποιήσει τον έλεγχο του Στενού του Ορμούζ ως ένα αμβλύ όργανο εξαναγκασμού. Αντιθέτως, είναι πιο πιθανό να χρησιμοποιήσει αυτό το πλεονέκτημα για να αναδομήσει οικονομικούς δεσμούς με ασιατικούς και ευρωπαίους εταίρους – χώρες που κάποτε εμπορεύονταν εκτενώς με το Ιράν, αλλά εκδιώχθηκαν από την αγορά του τα τελευταία 15 χρόνια λόγω των αμερικανικών κυρώσεων. Παρόλα αυτά, αυτό θα ήταν ένα πικρό χάπι για τους περιφερειακούς αντιπάλους του Ιράν. Ο Τραμπ, ωστόσο, έχει ήδη υπαινιχθεί ότι μπορεί να είναι πρόθυμος να αποδεχθεί μια τέτοια διευθέτηση, σημειώνοντας ότι οι ΗΠΑ οι ίδιες δεν εξαρτώνται από το πετρέλαιο που ρέει μέσω του στενού. Το βάρος, με άλλα λόγια, θα έπεφτε πολύ βαρύτερα στην Ασία και την Ευρώπη.
Η επιμονή της Τεχεράνης ότι η κατάπαυση του πυρός θα πρέπει να επεκταθεί και στο Ισραήλ μπορεί να αποδειχθεί το πιο δύσκολο εμπόδιο, δεδομένου ότι το τελευταίο δεν είναι μέρος των συνομιλιών και έχει από καιρό αντισταθεί στο να δεσμεύεται από συμφωνίες στις οποίες δεν βοήθησε στη διαμόρφωση. Για το Ιράν, αυτή η απαίτηση έχει τρεις αιτιολογίες. Πρώτον, η αλληλεγγύη με τους λαούς της Γάζας και του Λιβάνου δεν είναι απλώς ρητορική· είναι κεντρική στην περιφερειακή στάση της Τεχεράνης. Έχοντας γίνει ευρέως αντιληπτό ότι εγκατέλειψε αυτές τις ομάδες το 2024, το Ιράν δεν μπορεί να αντέξει άλλη ρήξη που θα αποδυνάμωνε περαιτέρω τον λεγόμενο “άξονα αντίστασης”. Δεύτερον, ο συνεχής ισραηλινός βομβαρδισμός κινδυνεύει να αναζωπυρώσει την αντιπαράθεση μεταξύ Ισραήλ και Ιράν – ένας κύκλος που έχει ήδη εκδηλωθεί δύο φορές από τις 7 Οκτωβρίου 2023. Ο σύνδεσμος μεταξύ αυτών των πεδίων δεν είναι μόνο πραγματικός, αλλά ευρέως αναγνωρισμένος, συμπεριλαμβανομένης της δυτικής ρητορικής που παρουσιάζει το Ιράν ως κόμβο αντίστασης στις ισραηλινές και αμερικανικές πολιτικές, εκφραζόμενη μέσω του δικτύου συμμαχικών ομάδων του στον Λίβανο, την Παλαιστίνη, το Ιράκ και την Υεμένη. Από την οπτική γωνία της Τεχεράνης, μια διαρκής παύση της σύγκρουσής του με το Ισραήλ δεν μπορεί να διαχωριστεί από τον τερματισμό των πολέμων του Ισραήλ στη Γάζα και τον Λίβανο. Ως εκ τούτου, δεν είναι μια φιλόδοξη προσθήκη, αλλά μια απαραίτητη προϋπόθεση.
Ίσως πιο σημαντικό, η σύνδεση του Ισραήλ με την κατάπαυση του πυρός αποτελεί δοκιμασία της προθυμίας – και της ικανότητας – της Ουάσινγκτον να περιορίσει τον στενότερο περιφερειακό της σύμμαχο. Εάν ο Τραμπ δεν μπορεί, ή δεν θέλει, να το πράξει, η αξία οποιασδήποτε κατάπαυσης του πυρός με την Ουάσινγκτον τίθεται υπό αμφισβήτηση. Μια συμφωνία που αφήνει το Ισραήλ ελεύθερο να αναζωπυρώσει τις εχθροπραξίες – και τις ΗΠΑ ανίκανες να αποφύγουν να παρασυρθούν ξανά – προσφέρει ελάχιστη διασφάλιση σταθερότητας. Υπό αυτές τις συνθήκες, η χρησιμότητα μιας κατάπαυσης του πυρός με την κυβέρνηση Τραμπ μειώνεται απότομα.
Όποια κι αν είναι η έκβαση των συνομιλιών στην Ισλαμική Δημοκρατία του Πακιστάν, το στρατηγικό τοπίο έχει ήδη αλλάξει. Ο αποτυχημένος πόλεμος του Τραμπ έχει αποδυναμώσει την αξιοπιστία των αμερικανικών στρατιωτικών απειλών. Η Ουάσινγκτον μπορεί ακόμα να επιδείξει ισχύ, αλλά μετά από μια δαπανηρή και μάταιη σύγκρουση, τέτοιες προειδοποιήσεις δεν έχουν πλέον το ίδιο βάρος. Μια νέα πραγματικότητα διαμορφώνει τη διπλωματία ΗΠΑ-Ιράν: η Ουάσινγκτον δεν μπορεί πλέον να επιβάλλει όρους. Οποιαδήποτε συμφωνία θα απαιτούσε γνήσιο συμβιβασμό – υπομονετική, πειθαρχημένη διπλωματία που ανέχεται την αμφισημία, ιδιότητες που σπάνια συνδέονται με τον Τραμπ. Μπορεί επίσης να απαιτεί τη συμμετοχή άλλων μεγάλων δυνάμεων, ιδιαίτερα της Κίνας, για να βοηθήσει στη σταθεροποίηση της διαδικασίας και στη μείωση του κινδύνου υποτροπής σε σύγκρουση.
Όλα αυτά συνηγορούν σε μετριοπαθείς προσδοκίες. Ωστόσο, ακόμη και αν οι συνομιλίες καταρρεύσουν – και ακόμη και αν το Ισραήλ συνεχίσει τις επιθέσεις εναντίον του Ιράν – δεν ακολουθεί αυτόματα ότι οι ΗΠΑ θα παρασυρθούν ξανά στον πόλεμο. Υπάρχουν λίγοι λόγοι να πιστεύουμε ότι ένας δεύτερος γύρος θα είχε διαφορετικό αποτέλεσμα, ή ότι δεν θα άφηνε ξανά το Ιράν σε θέση να διαταράξει την παγκόσμια οικονομία. Δεν είναι περίεργο που η Τεχεράνη αισθάνεται σίγουρη ότι η αποτρεπτική της ικανότητα έχει αποκατασταθεί.
Η πιο πιθανή έκβαση είναι μια νέα, μη διαπραγματευόμενη πραγματικότητα – όχι κωδικοποιημένη μέσω επίσημης συμφωνίας, αλλά διατηρούμενη μέσω αμοιβαίου περιορισμού. Οι ΗΠΑ θα έμεναν έξω από τον πόλεμο· το Ιράν θα συνέχιζε να ασκεί έλεγχο στην κυκλοφορία μέσω του Στενού του Ορμούζ· το Ισραήλ και το Ιράν θα συνέχιζαν μια σύγκρουση χαμηλής έντασης. Ένας πόλεμος πλήρους κλίμακας ΗΠΑ-Ιράν θα αποφευχθεί, προς το παρόν. Μια τέτοια ισορροπία θα αντικατόπτριζε ανεπαρκή πολιτική βούληση για την επίτευξη μιας ολοκληρωμένης διευθέτησης, αλλά επαρκές κοινό συμφέρον για την αποφυγή μιας ευρύτερης ανάφλεξης – και έναν βαθμό ανοχής σε μια διευθέτηση όπου και οι δύο πλευρές θα μπορούσαν να διεκδικήσουν μερική νίκη. Το Ιράν θα μπορούσε εύλογα να ισχυριστεί ότι άντεξε την συνδυασμένη ισχύ του Ισραήλ και των ΗΠΑ, ενώ θα αναδυόταν με την γεωπολιτική του θέση άθικτη – αν όχι ενισχυμένη. Ο Τραμπ, από την πλευρά του, θα μπορούσε να υποστηρίξει ότι απέφυγε έναν ακόμη “αιώνιο πόλεμο”, σταθεροποίησε τις αγορές ενέργειας και εξασφάλισε τακτικά κέρδη αποδυναμώνοντας τις στρατιωτικές ικανότητες του Ιράν. Εφόσον και οι δύο πλευρές προσκολλώνται σε μια αφήγηση νίκης, μια εύθραυστη ισορροπία – απουσία πολέμου πλήρους κλίμακας – μπορεί ακόμα να επιβιώσει.
