Η Σουηδή καλλιτέχνιδα Χίλμα αφ Κλιντ (Hilma af Klint) έφυγε από τη ζωή με την πεποίθηση ότι ο κόσμος δεν ήταν έτοιμος για τα μυστικιστικά της έργα, τα οποία θα ταράζαν τον καλλιτεχνικό κόσμο μισό αιώνα αργότερα. Η ζωγράφος, η οποία σήμερα αναγνωρίζεται ως πρωτοπόρος του αφηρημένου κινήματος, δεν επιδίωξε την αναγνώριση, καθώς οι συνάδελφοί της είχαν απορρίψει τα πρωτοποριακά της έργα. Αντίθετα, διέταξε να κρυφτούν για 20 χρόνια μετά τον θάνατό της και να μην πωληθούν ποτέ.
Η αφ Κλιντ, η οποία ήταν διορατική και μυστικίστρια, πίστευε ότι καθοδηγούνταν από ανώτερα πνεύματα. Τώρα, περισσότερα από 80 χρόνια μετά τον θάνατό της, θα λάβει την πρώτη της ατομική έκθεση στη Γαλλία. Μια έκθεση που οργανώνεται από το Grand Palais και το Pompidou Centre, θα τιμήσει το έργο που χαρακτηρίζεται ως το magnum opus της, “Paintings for the Temple”, το οποίο δημιούργησε όταν ήταν μέλος μιας πνευματικής γυναικείας ομάδας με ουτοπικά οράματα.
Ο Πασκάλ Ρουσσώ, επιμελητής της έκθεσης, δήλωσε ότι η αφ Κλιντ είχε παραμεληθεί για πολύ καιρό στη Γαλλία και ότι η εκδήλωση αποτελεί μέρος μιας διεθνούς επανεκτίμησης του έργου της και “του ρόλου των γυναικών στον τομέα της σύγχρονης τέχνης”. “Αυτή η έκθεση αναδεικνύει τις πολλαπλές πηγές έμπνευσης στο έργο της και θέτει ερωτήματα για το πώς η ιστορία της τέχνης έχει παραβλέψει εδώ και πολύ καιρό τις γυναίκες καλλιτέχνιδες και τη συμβολή τους σε θεμελιώδη κινήματα”, ανέφερε.
Ακόμη και σήμερα, το όνομα της αφ Κλιντ δεν είναι άμεσα αναγνωρίσιμο, σε αντίθεση με τους αρσενικούς διαδόχους της, Wassily Kandinsky, Piet Mondrian και Kazimir Malevich, οι οποίοι αυτοανακηρύχθηκαν εφευρέτες της αφαίρεσης. Όταν το έργο της αφ Κλιντ εκτέθηκε τελικά εκτός Σουηδίας τη δεκαετία του 1980, αποδεικνύοντας ότι είχε προηγηθεί κατά δεκαετίες, τα βιβλία ιστορίας της τέχνης έπρεπε να ξαναγραφτούν.
Γεννημένη το 1862, η αφ Κλιντ ήταν μία από τις πρώτες γυναίκες που έγιναν δεκτές στη Βασιλική Ακαδημία Καλών Τεχνών της Στοκχόλμης, όπου εκπαιδεύτηκε ως κλασική ζωγράφος. Παρήγαγε μεγάλο μέρος του καλύτερου έργου της ως μέλος της Θεοσοφικής Εταιρείας και της ομάδας “οι Πέντε”, μιας πνευματικής ομάδας που σχημάτισε με άλλες τέσσερις γυναίκες. Η Θεοσοφία, δημοφιλής σε καλλιτεχνικούς κύκλους γύρω στο τέλος του 19ου αιώνα, έχει περιγραφεί ως μια μορφή αποκρυφισμού που περιλαμβάνει εσωτερικές ή υπερφυσικές πεποιθήσεις.
Ο Ρουσσώ δήλωσε ότι η αφ Κλιντ πίστευε σε αγγέλους, μετενσάρκωση και μηνύματα από άλλους κόσμους. “Ήταν μια τρελή εμμονή που διήρκησε 30 χρόνια, αλλά το απίστευτο είναι αυτό που έκανε με αυτήν, ότι την χρησιμοποίησε για να παράγει τόσο πρωτότυπο και επαναστατικό έργο”, ανέφερε.
Η αφ Κλιντ παρήγαγε και πωλούσε κλασικά πορτρέτα και τοπία, αλλά κρατούσε τα πνευματικά της έργα κρυφά, πεπεισμένη ότι ο κόσμος δεν θα κατανοούσε τα μυστικά σημάδια και τους μυστηριώδεις κώδικες που περιείχαν. Τουλάχιστον ένα μουσείο της Στοκχόλμης αρνήθηκε να εκθέσει έργα γυναικών ζωγράφων και όταν έπεισε τον φιλόσοφο και καλλιτέχνη Rudolf Steiner, επίσης θεοσοφιστή, να δει το έργο της το 1908, εκείνος δεν έδειξε ενθουσιασμό, υποδεικνύοντας ότι ήταν μικρής αξίας.
Πριν από τον θάνατό της το 1944, είχε δώσει εντολή τα έργα της, συμπεριλαμβανομένων περισσότερων από 1.200 πινάκων και 126 εικονογραφημένων τετραδίων, να παραμείνουν σφραγισμένα για 20 χρόνια και να μην πωληθούν ποτέ.
Η ειδικός τέχνης, καθηγήτρια Caroline Levisse, δήλωσε ότι η αφ Κλιντ ένιωθε υπεράνω γήινων ανησυχιών και επέλεξε συνειδητά να μην προσεγγίσει τους συγχρόνους της, συμβάλλοντας στην αφάνεια της. “Στην πραγματικότητα, δεν ήθελε να εκτεθεί σε μουσείο, ήθελε το έργο της να βρίσκεται σε έναν ναό. Ήταν το πνευματικό που την ελκύε στο”, ανέφερε η Levisse. “Νομίζω ότι η στάση της ήταν: αυτό είναι τέχνη για το μέλλον και οι άνθρωποι θα την καταλάβουν τελικά.”
Εκτός από μερικές μικρές εκθέσεις στη Σουηδία, οι πίνακές της δεν εκτέθηκαν σε ευρύτερο κοινό μέχρι το 1986, στο Λος Άντζελες. Μόνο όταν 230 από τα έργα της παρουσιάστηκαν σε μια επιτυχημένη έκθεση στη Στοκχόλμη το 2013, απέκτησε διεθνή αναγνώριση. Μια βιογραφία εκδόθηκε το 2022 και τον επόμενο χρόνο ήταν το θέμα μιας ταινίας που προτάθηκε για Όσκαρ. “Ακόμα και μετά την πρώτη της ανακάλυψη τη δεκαετία του 1980, συχνά αγνοούνταν. Το 2010, το MoMa [στη Νέα Υόρκη] είχε μια έκθεση αφηρημένης τέχνης και δεν την συμπεριέλαβε, πράγμα τρελό”, δήλωσε η Levisse. “Τώρα της δίνεται η δίκαιη θέση της στην ιστορία της αφηρημένης τέχνης, αλλά αυτό σημαίνει ότι αναγκαστήκαμε να επανεξετάσουμε αυτή την ιστορία. Αυτό που έκανε ήταν πειραματικό, νέο και εντυπωσιακό. Σίγουρα έκανε την αφηρημένη τέχνη πρώτη.”
Η έκθεση στο Παρίσι περιλαμβάνει έργα της αφ Κλιντ όπως το “The Ten Largest”, μια σειρά από πίνακες ζωγραφικής σε χαρτί προσαρτημένους σε καμβά, καθένας από τους οποίους έχει διαστάσεις περίπου 3,3 x 2,4 μέτρα. “Είναι πολύ εύθραυστα και χρειάζονται αποκατάσταση, οπότε μπορεί να είναι η τελευταία ευκαιρία να τα δούμε για κάποιο διάστημα”, πρόσθεσε ο Ρουσσώ.
