Μια έντονη διαμάχη έχει ξεσπάσει μεταξύ των κυβερνήσεων της Μαδρίτης και της αυτόνομης περιφέρειας της Χώρας των Βάσκων στην Ισπανία, σχετικά με το αίτημα της τελευταίας να φιλοξενηθεί προσωρινά το “Γκουέρνικα“, πιθανώς το πιο διάσημο έργο του Πάμπλο Πικάσο, στο Μουσείο Guggenheim του Μπιλμπάο. Ο λόγος είναι ο εορτασμός της 90ης επετείου από τον βομβαρδισμό της βασκικής πόλης.
Το αριστούργημα, που απεικονίζει τη φρίκη του βομβαρδισμού της Guernica στις 26 Απριλίου 1937 κατά τον Ισπανικό Εμφύλιο Πόλεμο από τη γερμανική Λεγεώνα “Κόνδορας” και την ιταλική αεροπορία, βρίσκεται μόνιμα στο Μουσείο Reina Sofía της Μαδρίτης από το 1992. Επανειλημμένες αιτήσεις για τη μεταφορά του στην περιοχή της Χώρας των Βάσκων έχουν απορριφθεί.
Η πιο πρόσφατη αυτή διεκδίκηση έχει πυροδοτήσει σφοδρές αντιπαραθέσεις μεταξύ της Ιζαμπέλ Ντίαθ Αγιούσο, της προέδρου της Μαδρίτης, γνωστής για τις συντηρητικές της θέσεις, και του Αϊτόρ Εστεμπάν, ηγέτη του βασκικού εθνικιστικού κόμματος, με αμοιβαίες κατηγορίες για “επαρχιωτισμό”.
«Δεν έχει κανένα νόημα να επιστρέψουν τα πάντα στην αρχική τους θέση», δήλωσε η Αγιούσο, προσθέτοντας: «Σε αυτή την περίπτωση, θα έπρεπε να στείλουμε όλα τα έργα του Πικάσο στη Μάλαγα», αναφερόμενη στην πόλη όπου γεννήθηκε ο καλλιτέχνης. «Αντιπροσωπεύει μια επαρχιακή νοοτροπία, όταν ο πολιτισμός είναι παγκόσμιος», υπογράμμισε, ενώ τόνισε ότι το Reina Sofía επιμένει πως η μετακίνηση του “Γκουέρνικα” εγκυμονεί κινδύνους για την ακεραιότητά του.
Από την πλευρά του, ο Εστεμπάν αντέτεινε ότι αν κάποιος είναι επαρχιωτικός, αυτή είναι η Αγιούσο, της οποίας η αντίληψη για την εθνική ταυτότητα «περιορίζεται στο να πίνει μπύρα στο τραπεζάκι ενός μπαρ», μια σαφής αναφορά στην επιμονή της προέδρου της Μαδρίτης να παραμείνουν ανοιχτά τα μπαρ κατά τη διάρκεια της πανδημίας.
Ο Ιμάντολ Πραντάλες, πρόεδρος της Χώρας των Βάσκων, διερωτήθηκε: «Έχει το ισπανικό κράτος το θάρρος να μετακινήσει το “Γκουέρνικα”; Έσυραν τον Φράνκο έξω από τον τάφο του και δεν είναι ικανοί να μετακινήσουν έναν πίνακα από τη Μαδρίτη στο Euskadi [την περιοχή των Βάσκων]; Η μπάλα είναι στο δικό τους γήπεδο».
Η βασκική κυβέρνηση επιθυμεί ο πίνακας να εκτεθεί στο Guggenheim από την 1η Οκτωβρίου έως τις 30 Ιουνίου, ως φόρος τιμής στην 90η επέτειο από τον βομβαρδισμό της Guernica.
Το αριστουργηματικό, ασπρόμαυρο έργο του Πικάσο, αναπαριστά τη βιαιότητα της επίθεσης που πραγματοποιήθηκε από τη γερμανική Λεγεώνα “Κόνδορας” και την ιταλική αεροπορία στις 26 Απριλίου 1937, κατά τη διάρκεια του Ισπανικού Εμφυλίου Πολέμου. Η Ιταλία ήταν σύμμαχος του Ισπανού στρατηγού Φρανσίσκο Φράνκο, και η επίθεση αποτέλεσε ένα πρώιμο πείραμα σε αυτό που σύντομα θα γινόταν συνηθισμένο πλέον σε πολέμους: τον εναέριο βομβαρδισμό αμάχων.
Οι εκτιμήσεις για τον αριθμό των νεκρών στη Guernica ποικίλλουν σημαντικά, από 126 έως 1.654, αλλά σε κάθε περίπτωση, το έργο του Πικάσο έγινε διεθνές σύμβολο των φρικαλεοτήτων του πολέμου.
Το φιλοτέχνησε λίγο μετά το γεγονός και εκτέθηκε στη Διεθνή Έκθεση του Παρισιού το 1937. Στη συνέχεια, περιόδευσε σε Ευρώπη και ΗΠΑ. Καθώς ο Πικάσο αντιτάχθηκε στην επιστροφή του στην Ισπανία κατά τη διάρκεια της δικτατορίας του Φράνκο, για πολλά χρόνια εκτιθέταν στο Museum of Modern Art (MoMA) της Νέας Υόρκης.
Ο ιστορικός τέχνης Φρανσίσκο Τσαπάρο, αν και αναγνωρίζει ότι η ισπανική κυβέρνηση δεν μπορεί να αποκλείσει τη μετακίνηση του έργου στη Χώρα των Βάσκων, τονίζει ότι ο κίνδυνος καταστροφής του πίνακα θα πρέπει να υπερισχύει των πολιτικών κινήτρων. «Το “Γκουέρνικα” βρίσκεται σε ευαίσθητη κατάσταση, έχει τυλιχτεί και ξετυλιχτεί πολλές φορές», δήλωσε ο Τσαπάρο, υποστηρίζοντας την άρνηση του μουσείου να το μετακινήσει. «Η Μόνα Λίζα δεν φεύγει από το Λούβρο, οι “Μενίνες” του Βελάθκεθ δεν φεύγουν από το Πράδο», ανέφερε. «Το “Γκουέρνικα” δεν είναι απλώς το επίκεντρο του Reina Sofía, το μουσείο έχει χτιστεί γύρω του».
Όσον αφορά την παραμονή του στη Μαδρίτη, ο καλλιτέχνης Χοσέ Μανουέλ Μπαγιεστέρ υπενθύμισε ότι ο ίδιος ο Πικάσο επιθυμούσε το “Γκουέρνικα” να εκτεθεί στο Μουσείο του Πράδο, του οποίου είχε διοριστεί διευθυντής κατά τον εμφύλιο πόλεμο, αν και ποτέ δεν ανέλαβε τη θέση.
Το 2000, το Reina Sofía απέρριψε αίτημα του MoMA για δανεισμό του “Γκουέρνικα”, δηλώνοντας ότι «το μεγάλο εικονίδιο του μουσείου μας πρέπει να παραμείνει, χωρίς καμία εξαίρεση, ανεξάρτητο από την πολιτική δανεισμού έργων σε άλλα μουσεία».
