Στη Γκάμπια, μια μικρή παραθαλάσσια κοινότητα, η Ghana Town, που ιδρύθηκε πριν από δεκαετίες από Γκανέζους ψαράδες, εκατοντάδες κάτοικοι, γεννημένοι και μεγαλωμένοι εκεί, παλεύουν καθημερινά για να αποκτήσουν επίσημα έγγραφα και την αναγνώριση ως πολίτες. Η κατάστασή τους, χωρίς ταυτότητα, διαβατήριο ή ακόμη και πιστοποιητικό γέννησης, τους στερεί τα βασικά δικαιώματα, όπως η πρόσβαση σε δωρεάν δημόσια εκπαίδευση, η δυνατότητα να εγγράψουν μια επιχείρηση, ή να αποκτήσουν τραπεζικό λογαριασμό.
Η Marie Mensah, 30 ετών, αντιμετωπίζει καθημερινά το πρόβλημα της εγγραφής των παιδιών της σε δημόσια σχολεία, καθώς αυτά απαιτούν επίσημα έγγραφα που η ίδια και πολλοί άλλοι δεν διαθέτουν. “Ζητούν έγγραφα που δεν έχουμε,” εξηγεί. “Έτσι, τα δημόσια σχολεία μας αρνούνται.” Η προσπάθειά της να αποκτήσει εθνική ταυτότητα, την οποία ξεκίνησε από τα 18 της, παραμένει άκαρπη, με τις αιτήσεις της να απορρίπτονται λόγω του πιστοποιητικού γέννησης που την χαρακτηρίζει ως μη-Γκανέζα.
Περίπου 850 από τους 900 κατοίκους της Ghana Town, σύμφωνα με την Επιτροπή Ανάπτυξης της Κοινότητας (VDC), ζουν χωρίς να έχουν υπηκοότητα, διαβατήρια ή εθνική ταυτότητα. Ο νόμος της Γκάμπια, όπως ορίζεται στο Σύνταγμα του 1997, βασίζει την ιθαγένεια στην καταγωγή, όχι μόνο στην γέννηση εντός της χώρας. Αυτό δημιουργεί ένα “νομικό γκρίζο” για τους απογόνους των αρχικών Γκανέζων ψαράδων, οι οποίοι, παρά την πολυετή παρουσία τους, δεν αναγνωρίζονται ως πολίτες.
Η Amina Issaka, 64 ετών, θυμάται τους παππούδες της ως τους πρώτους οικιστές. Σήμερα, η ίδια, τα παιδιά της, τα εγγόνια της και τα δισέγγονά της είναι όλοι ατεκμηρίωτοι. “Είμαστε όλοι χωρίς υπηκοότητα,” δηλώνει. “Αν δεν μπορούμε να αποκτήσουμε την ιθαγένεια της Γκάμπια, πού αλλού να πάμε;” Η αδυναμία της να εγγράψει επίσημα το κατάστημά της, περιορίζει την επιχειρηματική της ανάπτυξη.
Ο Emmanuel Dadson, 36 ετών, δάσκαλος και γραμματέας της VDC, αναφέρει ότι παρόλο που η Επιτροπή Προσφύγων της Γκάμπια είχε υποσχεθεί να τακτοποιήσει την κατάστασή τους, η υπόσχεση αυτή δεν εκπληρώθηκε. Ο Madi Jobarteh, ειδικός σε θέματα ανθρωπίνων δικαιωμάτων, τονίζει τα κενά στην νομοθεσία που αφήνουν πολλούς σε κίνδυνο απάτριδας, αποκλείοντάς τους από την εκπαίδευση, την απασχόληση, την υγειονομική περίθαλψη και την ιδιοκτησία.
Κάποιοι κάτοικοι έχουν βιώσει ακόμη πιο σοβαρές συνέπειες, όπως αστυνομικό έλεγχο και προσωρινή κράτηση κατά τη διάρκεια αστυνομικών επιχειρήσεων. Ο Dadson, φοβούμενος για το μέλλον των παιδιών του, τα έστειλε στην Γκάνα, ελπίζοντας να μπορέσουν να διεκδικήσουν ιθαγένεια εκεί. Άλλοι, όπως ο Emmanuel Arkoh, αρνούνται να υιοθετήσουν γκανέζικα ονόματα, δηλώνοντας: “Η ταυτότητά μας δεν είναι διαπραγματεύσιμη.”
Το όνειρο του Joseph Oddoh, που είχε κερδίσει υποτροφία για να σπουδάσει ιατρική, κατέρρευσε λόγω έλλειψης ταξιδιωτικών εγγράφων. Άλλοι απόφοιτοι πανεπιστημίου δεν μπορούν να συνεχίσουν μεταπτυχιακές σπουδές στο εξωτερικό. Παρά τις δυσκολίες, πολλοί κάτοικοι δηλώνουν ότι έχουν ψηφίσει σε εθνικές εκλογές, χρησιμοποιώντας βεβαιώσεις κοινότητας. Ωστόσο, η Ανεξάρτητη Εκλογική Επιτροπή αρνείται να εκδώσει άδειες ψηφοφορίας σε μη πολίτες.
Το 2014, κατά τη διάρκεια της προεδρίας του Yahya Jammeh, δόθηκε μια προσωρινή λύση με έκδοση εθνικών ταυτοτήτων, η οποία όμως έληξε και οι ανανεώσεις απορρίφθηκαν μετά την αλλαγή της κυβέρνησης. Το Υπουργείο Δικαιοσύνης της Γκάμπια επιμένει ότι ο νόμος περί ιθαγένειας παραμένει αυτός του 1997, βασισμένος στην καταγωγή.
