Ο υπουργός Δικαιοσύνης του Ηνωμένου Βασιλείου, David Lammy, προχωρά σε περιορισμό του δικαιώματος δίκης με ενόρκους στην Αγγλία και την Ουαλία. Σύμφωνα με τις προτάσεις που παρουσιάστηκαν στο κοινοβούλιο, μόνο οι κατηγορούμενοι για βιασμό, ανθρωποκτονία ή φόνο εκ προμελέτης, καθώς και οι υποθέσεις που πληρούν συγκεκριμένα κριτήρια «δημοσίου συμφέροντος», θα δικαιούνται δίκη με ενόρκους.

Οι μεταρρυθμίσεις στο σύστημα απονομής δικαιοσύνης περιλαμβάνουν τη δημιουργία νέων «ταχέων δικαστηρίων» ως μέρος ενός σχεδίου για την αντιμετώπιση πρωτοφανούς καθυστέρησης στο δικαστικό σύστημα. Τα νέα δικαστήρια, που θα λειτουργούν χωρίς ενόρκους, θα αναλάβουν πολλές από τις υποθέσεις που συνήθως εκδικάζονται από ενόρκους στα Crown Courts, τα οποία καλύπτουν σοβαρά εγκλήματα.

Το αποτέλεσμα είναι ότι οι δίκες με ενόρκους για κατηγορούμενους που αντιμετωπίζουν ποινές φυλάκισης έως τρία χρόνια θα καταργηθούν στην Αγγλία και την Ουαλία. Οι μεταρρυθμίσεις δεν θα επεκταθούν στη Σκωτία, η οποία έχει το δικό της νομικό σύστημα, ούτε στη Βόρεια Ιρλανδία.

Νωρίτερα φέτος, το Υπουργείο Δικαιοσύνης ανέφερε ότι πάνω από 78.000 υποθέσεις Crown Court παραμένουν ανεξιχνίαστες, αριθμός ρεκόρ. Η κατάργηση του στοιχείου του ενόρκου από μια δίκη εξοικονομεί περίπου το 20% του χρόνου της δίκης, σύμφωνα με την κυβέρνηση.

Τι προτείνει η κυβέρνηση;
Στο πλαίσιο των μεταρρυθμίσεων που ανακοινώθηκαν, οι ποινικές υποθέσεις που επισύρουν ποινές έως τρία χρόνια, καθώς και πολύπλοκες υποθέσεις απάτης και χρηματοοικονομικών, θα δικάζονται χωρίς ενόρκους. Σοβαρά αδικήματα, όπως βιασμός, ανθρωποκτονία και φόνος εκ προμελέτης, θα συνεχίσουν να δικάζονται με ενόρκους.

Επίσης, η κυβέρνηση θα διαθέσει 550 εκατομμύρια λίρες (726 εκατομμύρια δολάρια) για υπηρεσίες υποστήριξης θυμάτων τα επόμενα τρία χρόνια. Αυτό θα χρηματοδοτήσει την υποστήριξη επιζώντων και μαρτύρων κατά την πορεία τους στο δικαστικό σύστημα, καθώς και συμβουλευτική και καθοδήγηση.

Ένα μνημόνιο του Υπουργείου Δικαιοσύνης, που κυκλοφόρησε την προηγούμενη εβδομάδα, φαινόταν να υποδηλώνει ότι ο Lammy θα προχωρούσε πιο πέρα, επιτρέποντας δίκες με ενόρκους μόνο για υποθέσεις «δημοσίου συμφέροντος» με πιθανές ποινές φυλάκισης άνω των πέντε ετών.

Ωστόσο, γίνεται κατανοητό ότι, μετά την αντίδραση από μέλη του Υπουργικού Συμβουλίου και νομικούς κύκλους, έχει αμβλύνει τις σχεδιαζόμενες μεταρρυθμίσεις του.

Παρόλα αυτά, αντιπροσωπεύουν μια αλλαγή από τις προηγούμενες απόψεις του Lammy. Σε ανάρτησή του στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης πριν από πέντε χρόνια, έγραψε: «Οι δίκες είναι θεμελιώδες μέρος του δημοκρατικού μας διακανονισμού. Οι ποινικές δίκες χωρίς ενόρκους είναι κακή ιδέα.»

Ο σκιώδης υπουργός Δικαιοσύνης, Robert Jenrick, κατηγόρησε τον Lammy ότι «καταργεί τον θεσμό που κάποτε επαινούσε».

Γιατί ο Lammy ανακοινώνει αυτές τις αλλαγές τώρα;
Οι μεταρρυθμίσεις ακολουθούν τα αποτελέσματα ανασκόπησης των ποινικών δικαστηρίων από τον πρώην δικαστή Sir Brian Leveson τον Ιούλιο. Η κυβέρνηση ανέθεσε την ανασκόπηση λόγω σημαντικού συσσωρευμένου όγκου ποινικών υποθέσεων που είχε αναπτυχθεί.

Στοιχεία του Υπουργείου Δικαιοσύνης δείχνουν ότι ο ανοιχτός φόρτος ποινικών υποθέσεων ήταν 78.329 στο τέλος Ιουνίου, 10% υψηλότερος από το προηγούμενο έτος. Η μέση διάρκεια των υποθέσεων έχει επίσης αυξηθεί κατά 10% – από 153 σε 168 ημέρες – από το 2024.

Αυτός ο συσσωρευμένος όγκος προκλήθηκε κυρίως από δύο παράγοντες: καθυστερήσεις που οφείλονται στην πανδημία COVID-19 και χρόνια υποεπένδυσης στα δικαστήρια.

Ο Leveson συμβούλεψε την κυβέρνηση να τερματίσει τις δίκες με ενόρκους για ορισμένα σοβαρά αδικήματα, τα οποία θα μπορούσαν να διεξαχθούν από έναν μόνο δικαστή ή από δύο καθήμενους δικαστές χωρίς να παραβιάζεται «το δικαίωμα σε δίκαιη δίκη».

Ο Lammy είχε περιγράψει τον συσσωρευμένο όγκο ως «δικαστική έκτακτη ανάγκη» και είχε προειδοποιήσει ότι ο όγκος θα μπορούσε να φτάσει τις 100.000 έως το 2028 εάν δεν αντιμετωπιζόταν.

Ανακοινώνοντας τη μεταρρύθμιση των ποινικών δικαστηρίων στην Βουλή, δήλωσε: «Θα δημιουργήσω νέα ταχέα δικαστήρια εντός του Crown Court, όπου ένας δικαστής μόνο θα αποφασίζει τις ετυμηγορίες σε υποθέσεις είτε-είτε με πιθανή ποινή τριών ετών ή λιγότερο, όπως συστήνει ο Sir Brian [Leveson].»

Ποιες είναι οι κριτικές αυτές τις προτάσεις;
Το δικαίωμα των κατηγορουμένων σε δίκη με ενόρκους αποτελεί εδώ και πολύ καιρό κεντρικό μέρος του αγγλικού δικαστικού συστήματος.

Πριν από την ανακοίνωση του Lammy, ο Mark Evans, πρόεδρος της Law Society of England and Wales, η οποία εκπροσωπεί χιλιάδες δικηγόρους, δήλωσε στην εφημερίδα The Guardian ότι οι προτάσεις ήταν ένα «ακραίο μέτρο» που ξεπερνούσε κατά πολύ τις συστάσεις του Leveson.

«Πρόκειται για μια θεμελιώδη αλλαγή στον τρόπο λειτουργίας του ποινικού μας συστήματος και πηγαίνει πολύ μακριά. Η αντίληψη της δικαιοσύνης της κοινωνίας μας βασίζεται σε μεγάλο βαθμό στη συμμετοχή λαϊκών ατόμων στον καθορισμό της ενοχής ή αθωότητας ενός ατόμου», δήλωσε. «Λαϊκή συμμετοχή» αναφέρεται σε άτομα που δεν έχουν νομική εκπαίδευση και αφορά το δικαίωμα σε δίκη από τους συνομηλίκους τους.

Η Riel Karmy-Jones, δικηγόρος ποινικού δικαίου, δήλωσε στο BBC ότι οι νέες προτάσεις δεν θα διορθώσουν τον συσσωρευμένο όγκο, τον οποίο απέδωσε σε δεκαετίες υποχρηματοδότησης στο νομικό σύστημα του Ηνωμένου Βασιλείου.

Πρόσθεσε ότι η εισαγωγή ενός «αδόκιμου επιπέδου πολυπλοκότητας» με την κατάργηση των ενόρκων θα υπονόμευε το δικαστικό σύστημα.

Μετά την ανακοίνωση στο κοινοβούλιο, η Abigail Ashford, δικηγόρος-δικαστική σύμβουλος, δήλωσε στο BBC: «Οι δίκες μόνο από δικαστή κινδυνεύουν να εμβαθύνουν τις υπάρχουσες ανισότητες και να διαβρώσουν την εμπιστοσύνη κοινοτήτων που ήδη νιώθουν περιθωριοποιημένες.»

«Σε πολύπλοκες ή ευαίσθητες υποθέσεις, η απομάκρυνση της κοινότητας από την αξιολόγηση της αξιοπιστίας και της δικαιοσύνης υπονομεύει την εμπιστοσύνη με τρόπο που δεν μπορεί να αντισταθμιστεί με τη συγκέντρωση αποφάσεων στα χέρια ενός μόνο δικαστή.»

Μια έρευνα μεταξύ των μελών της Criminal Bar Association έδειξε ότι το 88,5% αντιτίθεται στη δημιουργία νέων «ταχέων δικαστηρίων».

Ποια είναι η αγγλική ιστορία των δικών με ενόρκους;
Η ιδέα πίσω από τις δίκες με ενόρκους μπορεί να ανιχνευθεί στον Magna Carta του 1215, ο οποίος έθεσε τα θεμέλια για την κοινοβουλευτική εξουσία. Ανέφερε ότι κανένας ελεύθερος άνθρωπος δεν θα μπορούσε να τιμωρηθεί «εκτός από τη νόμιμη κρίση των ομοίων του ή από τον νόμο της γης».

Ενώ αυτή η ρήτρα δεν οδήγησε αμέσως στην καθιέρωση των ενόρκων όπως είναι σήμερα, εδραίωσε την ιδέα ότι η κρατική εξουσία θα πρέπει να περιορίζεται και ότι οι τοπικές κοινότητες – ο γενικός πληθυσμός, και όχι μόνο όσοι έχουν νομική κατάρτιση – θα πρέπει να παίζουν ρόλο στις δίκες.

Μέχρι το τέλος του Αγγλικού Εμφυλίου Πολέμου περίπου το 1660, η ανεξαρτησία των ενόρκων είχε γίνει ένα βασικό διασφαλιστικό μέτρο κατά της αυθαίρετης διακυβέρνησης. Η υπόθεση Bushel του 1670 εδραίωσε αυτό, κρίνοντας ότι οι ένορκοι δεν θα μπορούσαν να τιμωρηθούν για τις αποφάσεις τους, καθιερώνοντας την αρχή της αυτονομίας των ενόρκων.

Ο Αγγλικός Χάρτης Δικαιωμάτων το 1689 ενίσχυσε περαιτέρω το δικαίωμα των κατηγορουμένων σε δίκη με ενόρκους, ιδιαίτερα σε ποινικές υποθέσεις, ως διασφάλιση κατά της παρέμβασης ή κατάχρησης από τον Βασιλιά. Οι ένορκοι έγιναν σύμβολα τόσο της κοινοτικής συμμετοχής όσο και της προστασίας από την κρατική υπερβολή.

Καθώς η Βρετανική Αυτοκρατορία επεκτάθηκε, το σύστημα ενόρκων ταξίδεψε μαζί της, επηρεάζοντας τα δικαστικά συστήματα στις Ηνωμένες Πολιτείες, τον Καναδά, την Αυστραλία, την Ινδία και μέρη της Αφρικής και της Καραϊβικής. Ως εκ τούτου, το βρετανικό μοντέλο παραμένει ένα από τα πιο επιδραστικά πρότυπα για την ορθή διαδικασία σε όλο τον κόσμο.

Έχουν άλλες χώρες καταργήσει τις δίκες με ενόρκους;
Το 1941, το καθεστώς του Βισύ υπό την γερμανική κατοχή κατά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο στη Γαλλία αντικατέστησε τους παραδοσιακούς ενόρκους με cours d’assises, δικαστήρια που αποτελούνταν κυρίως από δικαστές. Αυτό το σύστημα έχει διατηρηθεί σε μεγάλο βαθμό έκτοτε. Οι υποστηρικτές ισχυρίζονται ότι παράγει προβλέψιμες ετυμηγορίες, αλλά οι επικριτές λένε ότι έχει αποδυναμώσει τον δημόσιο ρόλο στη απονομή δικαιοσύνης.

Ορισμένα μέρη της πρώην Βρετανικής Αυτοκρατορίας έχουν απομακρυνθεί από τις παραδοσιακές δίκες με ενόρκους από την εισαγωγή τους από τους Βρετανούς.

Η Ινδία κατάργησε σχεδόν όλες τις δίκες με ενόρκους για ποινικές υποθέσεις μετά από μια διαβόητη δίκη φόνου το 1959, κατά την οποία η έντονη πίεση των μέσων ενημέρωσης και η αντιληπτή μεροληψία των ενόρκων οδήγησαν στην αμφιλεγόμενη αθώωση του Kawas Manekshaw Nanavati.

Η Σιγκαπούρη έθεσε σταδιακά εκτός λειτουργίας τους ενόρκους μεταξύ των δεκαετιών του 1960 και του 1970, υποστηρίζοντας ότι ένας μικρός, πολύγλωσσος πληθυσμός καθιστούσε τους αντιπροσωπευτικούς ενόρκους αναξιόπιστους. Οι αξιωματούχοι ισχυρίστηκαν επίσης ότι οι πολύπλοκες εμπορικές υποθέσεις ήταν υπερβολικές για τα μη εκπαιδευμένα άτομα στους ενόρκους και απαιτούσαν εξειδικευμένους δικαστές.

Η Μαλαισία ακολούθησε παρόμοια πορεία, καταργώντας τις δίκες με ενόρκους το 1995. Οι αξιωματούχοι επεσήμαναν τη συνεχιζόμενη δυσκολία «επιλογής» πραγματικά αμερόληπτων ενόρκων – μια διαδικασία που περιλαμβάνει την ταυτοποίηση, επιλογή και επίσημη διορισμό πολιτών για να ακούσουν μια υπόθεση.