Πριν από έναν χρόνο, ο Αμερικανός πρόεδρος Donald Trump ανακοίνωσε δραστικές αυξήσεις στους δασμούς για πολλές χώρες, βυθίζοντας το παγκόσμιο εμπόριο σε χάος. Η Κίνα, αντί να διαπραγματευτεί, αντέδρασε άμεσα, οδηγώντας σε αλυσιδωτές αντιδράσεις που αύξησαν τους δασμούς σε επίπεδα κοντά σε εμπάργκο. Η Ουάσινγκτον επέβαλε δασμούς 145% στα κινεζικά προϊόντα, ενώ το Πεκίνο απάντησε με 125% στα αμερικανικά, επιβάλλοντας επιπλέον φόρους σε προϊόντα όπως η σόγια και το υγροποιημένο φυσικό αέριο.
Η κατάσταση αποκλιμακώθηκε με ανακωχή στη Γενεύη τον Μάιο, η οποία αφαίρεσε τους περισσότερους δασμούς. Η εκεχειρία παρατάθηκε και τον Αύγουστο και ξανά τον Νοέμβριο, οπότε η Ουάσινγκτον μείωσε στο μισό τους δασμούς που σχετίζονται με την φαιντανύλη. Η συνάντηση Trump-Xi Jinping στη Busan της Νότιας Κορέας τον Οκτώβριο πρόσθεσε ένα στρώμα σταθερότητας, με την Κίνα να δεσμεύεται να συνεχίσει τις αγορές σόγιας και να καθυστερήσει νέους περιορισμούς στις εξαγωγές σπάνιων γαιών.
Ωστόσο, το τοπίο άλλαξε ξανά τον Φεβρουάριο, όταν το Ανώτατο Δικαστήριο των ΗΠΑ ανέτρεψε πολλούς από τους δασμούς του Λευκού Οίκου. Η Κίνα απολαμβάνει πλέον χαμηλότερους δασμούς από ό,τι στην αρχή του εμπορικού πολέμου. Ταυτόχρονα, ο πόλεμος ΗΠΑ-Ισραήλ στο Ιράν ανάγκασε τον Trump να αναβάλει μια προγραμματισμένη επίσκεψη στο Πεκίνο, προσθέτοντας αβεβαιότητα στις διαπραγματεύσεις.
Οι αναλυτές εκτιμούν ότι οι σχέσεις θα παραμείνουν προσεκτικά διαχειριζόμενες. Ο Trump επιδιώκει αισθητά κέρδη πριν από τις ενδιάμεσες εκλογές, ενώ το Πεκίνο στοχεύει να καθυστερήσει την άμεση αντιπαράθεση. Ωστόσο, λίγοι αναμένουν ότι η ευρύτερη στρατηγική αντιπαλότητα μεταξύ των δύο μεγαλύτερων οικονομιών του κόσμου θα παραμείνει ήρεμη μακροπρόθεσμα.
“Οι Ηνωμένες Πολιτείες έχουν περισσότερα χαρτιά, αλλά η Κίνα έχει μεγαλύτερη ανθεκτικότητα,” δηλώνει ο Miguel Otero-Iglesias, ανώτερος αναλυτής στο Elcano Royal Institute. “Η Κίνα έχει υψηλότερο όριο πόνου.” Η Ουάσινγκτον διατηρεί το πλεονέκτημα στους ημιαγωγούς, τις χρηματοοικονομικές υπηρεσίες και άλλους στρατηγικούς τομείς, καθώς και τον έλεγχο ζωτικών θαλάσσιων σημείων. Η Κίνα, από την πλευρά της, διαδραματίζει κυρίαρχο ρόλο σε κρίσιμα ορυκτά και βιομηχανία, και, σύμφωνα με τον Otero-Iglesias, κατέχει “ισχυρό μονοπώλιο” στην προμήθεια ορισμένων απαραίτητων φαρμάκων.
Ο Otero-Iglesias πιστεύει ότι ο Trump θα δυσκολευτεί να μειώσει γρήγορα την εξάρτηση των ΗΠΑ από αυτά τα κινεζικά υλικά. Η Ιαπωνία, μετά από 15 χρόνια προσπάθειας, έχει μειώσει την εξάρτησή της από την Κίνα για σπάνιες γαίες από περίπου 90% σε περίπου 60%. Ο Xu Weijun, αναλυτής στο South China University of Technology, συμφωνεί ότι είναι “μη ρεαλιστικό” για τις ΗΠΑ να τερματίσουν την εξάρτησή τους από την Κίνα πριν από το τέλος της δεύτερης θητείας του Trump το 2028. Ωστόσο, ο Xu προειδοποιεί ότι το πλεονέκτημα των σπάνιων γαιών της Κίνας είναι αμφίδρομο. “Αν η Κίνα παίξει το χαρτί των σπάνιων γαιών υπερβολικά σε μελλοντικές εμπορικές συνομιλίες, θα ενισχύσει την αποφασιστικότητα των ΗΠΑ να συνεργαστούν με την Ιαπωνία και άλλους συμμάχους για διαφοροποίηση,” λέει.
Αντίθετα, η αγορά γεωργικών προϊόντων, όπως η σόγια, μπορεί να προσφέρει στο Πεκίνο έναν πιο ευέλικτο μοχλό. Ο Benjamin Kinnas, πρώην πρόεδρος της επιτροπής χρηματοοικονομικών υπηρεσιών του American Chamber of Commerce Shanghai, αναφέρει ότι η Κίνα είναι πιθανό να υιοθετήσει μια πιο ευέλικτη στρατηγική, βασιζόμενη σε στοχευμένα εργαλεία, όπως ο ρυθμιστικός έλεγχος αμερικανικών εταιρειών και περιοριστικές ενέργειες στην πρόσβαση στην αγορά.
Για τις ΗΠΑ, η αύξηση των τιμών έχει γίνει η πιο ορατή εγχώρια επίπτωση του εμπορικού πολέμου, καθιστώντας τον πληθωρισμό ένα ισχυρό πολιτικό ατού για όσους αντιτίθενται στην ατζέντα δασμών του Trump. Σχεδόν το 90% του κόστους των δασμών έπεσε σε αμερικανικές εταιρείες και καταναλωτές, σύμφωνα με έκθεση της Federal Reserve Bank of New York. Μετά την απόφαση του Ανώτατου Δικαστηρίου, ο Κυβερνήτης της Καλιφόρνια, Gavin Newsom, προέτρεψε την κυβέρνηση Trump να επιστρέψει τα χρήματα στους Αμερικανούς με τόκο, χαρακτηρίζοντας τους δασμούς “παράνομη αρπαγή χρημάτων”.
Πολλοί αναλυτές πιστεύουν ότι ο πόλεμος στο Ιράν θα μπορούσε να γείρει περαιτέρω την πλάστιγγα υπέρ του Πεκίνου, περιορίζοντας τον Trump καθώς οι πληθωριστικές πιέσεις αυξάνονται εν όψει των ενδιάμεσων εκλογών. Ο Bala Ramasamy, καθηγητής οικονομίας, θεωρεί ότι η ικανότητα της κυβέρνησης να διαχειριστεί τον πληθωρισμό θα είναι κρίσιμη για την τύχη του Ρεπουμπλικανικού Κόμματος. Για αυτόν τον λόγο, ο Trump έχει ισχυρό κίνητρο να αποφύγει οποιαδήποτε σημαντική εμπορική κλιμάκωση με την Κίνα που θα μπορούσε να διαταράξει τις εφοδιαστικές αλυσίδες ή να αυξήσει τις τιμές.
Το παγκόσμιο σύστημα συμμαχιών των ΗΠΑ έχει επίσης κλονιστεί από τον εμπορικό πόλεμο. Ο Καναδάς, ένας από τους παλαιότερους εταίρους της Ουάσινγκτον, αντιμετώπισε απειλές δασμών και ακόμη και προσάρτησης. Ο πρωθυπουργός του Καναδά, Mark Carney, δήλωσε ότι η σχέση τους μετά τον πόλεμο “έχει τελειώσει”. Σε μια αξιοσημείωτη ανατροπή, ο Carney ταξίδεψε στο Πεκίνο, καθώς η Οττάβα προσπαθούσε να εξισορροπήσει την πίεση των ΗΠΑ, προκαλώντας απειλές του Trump για δασμούς 100% εάν ο Καναδάς υπέγραφε εμπορική συμφωνία με την Κίνα.
Στην Ευρώπη, η κατάσταση είναι περίπλοκη, καθώς η ήπειρος βρίσκεται ανάμεσα σε Ουάσινγκτον και Πεκίνο, στοχευόμενη από τις ΗΠΑ και εκτεθειμένη στις επιπτώσεις της αντιπαράθεσης ΗΠΑ-Κίνας. Οι Ευρωπαίοι ηγέτες εξέφρασαν σφοδρή αντίθεση όταν οι κινεζικοί περιορισμοί στις εξαγωγές σπάνιων γαιών, που πιστεύεται ότι στόχευαν την Ουάσινγκτον, διέκοψαν τις προμήθειες σε ευρωπαϊκές βιομηχανίες. Η Ευρώπη ανησυχεί επίσης για την εισροή κινεζικών εξαγωγών και την ταχεία άνοδο κινεζικών εταιρειών στην αλυσίδα αξίας. Μια πρόταση για δασμό 30% σε όλες τις κινεζικές εισαγωγές απορρίφθηκε από τον Γάλλο υπουργό Οικονομικών ως “μη βιώσιμη”.
Ωστόσο, οι Βρυξέλλες έχουν βρει ελάχιστη υποστήριξη στην Ουάσινγκτον. Αντιθέτως, η κυβέρνηση Trump έχει στραφεί εναντίον της Ευρώπης, επιβάλλοντας δασμούς στα ευρωπαϊκά αγαθά και απειλώντας να καταλάβει την Γροιλανδία. “Θα είναι δύσκολο για τους Ευρωπαίους να το κάνουν υπό εκβιασμό και απειλές. Δεν νομίζω ότι θα λειτουργήσει,” λέει ο Otero-Iglesias.
Έναν χρόνο μετά, οι δονήσεις του εμπορικού πολέμου έχουν εξαπλωθεί πολύ πέρα από τις σχέσεις ΗΠΑ-Κίνας, διαλύοντας μακροχρόνιες συμμαχίες, πιέζοντας τρίτους και αναδιαμορφώνοντας την παγκόσμια εμπορική τάξη. Η Ουάσινγκτον και το Πεκίνο είναι πιθανό να συνεχίσουν να τελειοποιούν τις τακτικές τους, ενώ θα προσπαθούν να μην υπερβούν τα όριά τους. Ωστόσο, και οι δύο πλευρές έχουν ευπάθειες, και για αυτόν τον λόγο, μπορεί να έχουν κοινό συμφέρον στην αποτροπή της κλιμάκωσης της σύγκρουσης.
