Η καλλιτεχνική πορεία της Βερόνικα Ράιαν, που ξεκίνησε από τα πιο απλά υλικά, όπως σπόροι και καρποί, έχει οδηγήσει στη δημιουργία ενός έργου πλούσιου σε συμβολισμούς και ιστορίες. Αυτή η προσέγγιση επιβραβεύτηκε με το κορυφαίο βραβείο Turner Prize το 2022. Η γκαλερί Whitechapel στο Λονδίνο φιλοξενεί τώρα μια πλήρη αναδρομική έκθεση του έργου της, ξεναγώντας τους επισκέπτες από τα πρώτα της πειράματα με το μόλυβδο μέχρι τις πιο πρόσφατες δημιουργίες της από σπάγκο, επιδέσμους και πλαστικό.
Στην έκθεση, τα νεότερα έργα της Ράιαν κρέμονται από το ταβάνι και είναι στοιβαγμένα στο πάτωμα. Μακριοί, λεπτοί χρωματιστοί σάκοι, που κρέμονται από σύρματα, μοιάζουν να είναι γεμάτοι με πλαστικά μπουκάλια και λοβούς σπόρων, θυμίζοντας αφηρημένες μορφές με μια μινιμαλιστική αισθητική. Στοίβες από χαρτόνινο υλικό για αβοκάντο σχηματίζουν αυτοσχέδια γεωμετρικά γλυπτά, ενώ πλαστικά μπουκάλια έχουν χυτευτεί σε κεραμικό. Τσάντες τσαγιού έχουν τοποθετηθεί σε πλέγμα στον τοίχο, και μικρά αντικείμενα είναι τυλιγμένα σε επιδέσμους. Όλα αυτά τα καθημερινά απορρίμματα επαναχρησιμοποιούνται και ανακυκλώνονται, μεταμορφώνοντας τα σε νέες μορφές.
Παρόλο που η μετατροπή “σκουπιδιών” σε γλυπτά δεν είναι νέα στην τέχνη, αυτό που κάνει το έργο της Ράιαν να ξεχωρίζει είναι οι ιδέες πίσω από τα υλικά. Η καλλιτέχνιδα χρησιμοποιεί αβοκάντο, τσάι και λοβούς μάνγκο για να συμβολίσει το παγκόσμιο εμπόριο, την ιδέα του “απέναντι” που έρχεται “εδώ” και καταναλώνεται. Πρόκειται για μια αφήγηση εκμετάλλευσης και μετανάστευσης που μπορεί να εφαρμοστεί εξίσου σε ανθρώπους όσο και σε φρούτα. Όταν τυλίγει αντικείμενα με σπάγκο και επιδέσμους, συμβολίζει την επανόρθωση και την επούλωση. Η ανακύκλωση πλαστικού αναδεικνύει ότι ακόμα και τα απορριφθέντα αντικείμενα μπορούν να έχουν αξία.
Τα εκπληκτικά πολύχρωμα κεραμικά λοβούς κακάο και ο γιγάντιος μπρούτζινος λοβός μανόλιας αφηγούνται τις ιστορίες τους άμεσα, με αυτοπεποίθηση και θάρρος. Όπως και τα εξαιρετικά δημόσια γλυπτά της με φρούτα όπως soursop, custard apple και breadfruit στο Λονδίνο, τα έργα αυτά έχουν μια κεντρική ιδέα, μια αφήγηση, και την επικοινωνούν αποτελεσματικά.
Ωστόσο, όσο πιο συγκαλυμμένα και αδιόρατα είναι τα αντικείμενα, τόσο περισσότερο το έργο διατηρεί μια απόσταση από τον θεατή. Κρεμαστοί σάκοι γεμάτοι πλαστικό ή αντικείμενα τυλιγμένα σε σπάγκο μοιάζουν απλώς με κομμάτια σκουπιδιών. Η πραγματική τους σημασία γίνεται κατανοητή μόνο με τη βοήθεια ενός καταλόγου υλικών, όπου αποκαλύπτεται η ύπαρξη ενός λοβού μάνγκο. Δεν είναι αρκετά όμορφα για να λειτουργήσουν απλώς ως αντικείμενα· εξαρτώνται από ιδέες, πλαίσιο και υλικό.
Στο παρελθόν, η Ράιαν είχε δηλώσει ότι αρνείται να δώσει συγκεκριμένες ερμηνείες στα έργα της. Από την άλλη πλευρά, για να κατανοήσει κανείς το νόημα των νεότερων έργων της, χρειάζεται να του δοθούν επεξηγήσεις. Η καλλιτέχνιδα δεν μπορεί να έχει και τα δύο: να δημιουργεί έργα ανοιχτά σε ερμηνεία και ταυτόχρονα να παράγει έργα τόσο αδιόρατα που μοιάζουν χωρίς νόημα. Όπως ένα αστείο που χρειάζεται εξήγηση δεν είναι πολύ αστείο, έτσι και ένα έργο τέχνης που λειτουργεί μόνο με συνοδευτικό υλικό, δεν μπορεί να θεωρηθεί επιτυχημένο.
Τα παλαιότερα έργα της Ράιαν, που εκτίθενται στον επάνω όροφο, είναι φανταστικά, παρά την παράλογη χρονολογική σειρά παρουσίασης. Σπανίζουν μπρούτζινες μορφές που μοιάζουν με σπόρους, τοποθετημένες πάνω σε μεταλλικά μαξιλάρια, λοβοί soursop φωλιασμένοι σε μάρμαρο, και φύλλα μολύβδου διατρημένα με οργανικές σχισμές. Η Ράιαν συνδυάζει σύμβολα της Μονσεράτ και της Καραϊβικής με τη γλώσσα καλλιτεχνών όπως η Barbara Hepworth, Eva Hesse και Henry Moore. Αυτοί οι δείκτες εμπορίου και αποικιοκρατίας χρησιμοποιούνται για να διεισδύσουν στον διδακτικό, επιβλητικό, αδιαπέραστο και λευκό κόσμο του μοντερνισμού. Πολλά από αυτά τα έργα είναι εξαιρετικά και όμορφα.
Άλλα πρώιμα έργα πειραματίζονται με τον μόλυβδο, ένα τοξικό υλικό που μετατρέπεται σε κάτι αισθητικό, κάτι γλυπτικό. Τότε γίνεται σαφές τι επιδιώκει η Ράιαν: αναδιαμορφώνει τον υλικό κόσμο για να τον κάνει καλύτερο, για να συμβάλει στην επούλωσή του. Αναδημιουργεί τον κόσμο κατ’ εικόνα της, επιτρέποντας σε όλους να αντικατοπτρίζονται σε αυτόν. Αυτός είναι ο σπόρος μιας ιδέας που αξίζει να παρακολουθήσουμε να ανθίζει.
