Το τελευταίο διάστημα, οι εξελίξεις στη Μέση Ανατολή και οι προτάσεις του Ιράν να δέχεται πληρωμές σε κινεζικά γουάν (yuan) αντί για δολάρια για την πώληση πετρελαίου, έχουν προκαλέσει ανησυχία. Αναλυτές, όπως αυτοί της Deutsche Bank, προειδοποιούν ότι μια τέτοια κίνηση θα μπορούσε να υπονομεύσει την κυριαρχία του δολαρίου ως παγκόσμιο αποθεματικό νόμισμα, με σοβαρές επιπτώσεις στην ισχύ των ΗΠΑ. Ωστόσο, η πραγματικότητα είναι πιο σύνθετη.
Η ισχύς του αμερικανικού δολαρίου δεν βασίζεται αποκλειστικά στις συναλλαγές πετρελαίου, αλλά σε θεμελιώδη χαρακτηριστικά που καμία άλλη χώρα δεν μπορεί να ανταγωνιστεί. Πρώτον, το βάθος, το εύρος και η ρευστότητα των αμερικανικών χρηματοοικονομικών αγορών, ιδίως της αγοράς κρατικών ομολόγων, επιτρέπουν τεράστιες συναλλαγές χωρίς σημαντικές διακυμάνσεις τιμών. Αυτό είναι κρίσιμο σε περιόδους χρηματοοικονομικής αστάθειας, όταν οι εταιρείες χρειάζονται άμεσα ρευστότητα.
Δεύτερον, η Αμερική διαθέτει ανοιχτό κεφαλαιακό λογαριασμό, που σημαίνει ελεύθερη ροή χρημάτων διασυνοριακά. Η Κίνα, για παράδειγμα, δεν έχει τον ίδιο βαθμό ελευθερίας, και καμία άλλη χώρα δεν μπορεί να συναγωνιστεί την αγορά των ΗΠΑ σε βάθος και εύρος.
Παρά τις κατά καιρούς “νεκρολογίες” του, το δολάριο εξακολουθεί να παίζει δυσανάλογα μεγάλο ρόλο στις διεθνείς συναλλαγές. Αντιπροσωπεύει πάνω από το μισό των συναλλαγματικών αποθεμάτων των κεντρικών τραπεζών, του ίδιου ποσοστού στις τιμολογήσεις εξαγωγών, στα διεθνή δάνεια και στις εκδόσεις ομολόγων. Οι “δικτυακές επιδράσεις” ενισχύουν τη θέση του: όλοι έχουν κίνητρο να χρησιμοποιούν το δολάριο, επειδή το χρησιμοποιούν πολλοί άλλοι.
Η εντυπωσιακή αυτή κυριαρχία γίνεται εμφανής στην αγορά συναλλαγματικών αντιστροφών (foreign exchange swaps), όπου οι παγκόσμιες εταιρείες προστατεύονται από τις νομισματικές διακυμάνσεις. Σύμφωνα με την Τράπεζα Διεθνών Διακανονισμών (BIS), η αξία των εκκρεμών αντιστροφών ξεπερνά τα 100 τρισεκατομμύρια δολάρια, με περίπου 90% να περιλαμβάνει το δολάριο.
Η εμμονή με το “πετροδολάριο” βασίζεται σε μια αφήγηση που απέχει από την πραγματικότητα. Η ιδέα ότι οι ΗΠΑ πρόσφεραν στρατιωτική βοήθεια στη Σαουδική Αραβία με αντάλλαγμα την αποδοχή δολαρίων για πετρέλαιο και την επένδυση των εσόδων σε αμερικανικά ομόλογα, δεν αντικατοπτρίζει πλήρως τα γεγονότα. Όπως αναφέρει ο David Mulford, πρώην σύμβουλος στην Κεντρική Τράπεζα της Σαουδικής Αραβίας, η χώρα είχε ελάχιστες επιλογές πέρα από το να επενδύει τα έσοδά της σε δολάρια, λόγω των πρακτικών περιορισμών της εποχής στις διεθνείς αγορές.
Ενώ τα “πετροδολάρια” συνέβαλαν στην παγκοσμιοποίηση του δολαρίου τις δεκαετίες του ’70 και του ’80, σήμερα ο ρόλος τους είναι λιγότερο σημαντικός. Το ποσοστό των κερδών από πωλήσεις πετρελαίου που κατατίθεται σε offshore τραπεζικούς λογαριασμούς σε δολάρια έχει μειωθεί δραστικά. Αντιθέτως, η offshore αγορά πιστώσεων σε δολάρια έχει αυξηθεί σημαντικά, αποδεικνύοντας την ανθεκτικότητα του νομίσματος.
Η συζήτηση για την κυριαρχία του δολαρίου θα συνεχιστεί, ειδικά ενόψει πολιτικών εξελίξεων. Ωστόσο, εκτός απροόπτων, το δολάριο θα διατηρήσει την κορυφαία του θέση για το προβλέψιμο μέλλον, ανεξάρτητα από τις απαιτήσεις πληρωμών σε γουάν.
