Η Ευρωπαϊκή Ένωση έβαλε επίσημα τέλος σε μια μακροχρόνια διαφωνία με την Κίνα στον Παγκόσμιο Οργανισμό Εμπορίου (ΠΟΕ), η οποία επικεντρωνόταν στην υποτιθέμενη πίεση του Πεκίνου προς τη Λιθουανία το 2021. Η ΕΕ δήλωσε ότι εγκαταλείπει την υπόθεση, κρίνοντας ότι οι κύριοι στόχοι της έχουν επιτευχθεί και το σχετικό εμπόριο έχει αποκατασταθεί.
Η υπόθεση προέκυψε μετά την άδεια που έδωσε η Λιθουανία για το άνοιγμα ενός γραφείου με την αμφιλεγόμενη ονομασία «Ταϊβανέζικο Γραφείο Αντιπροσωπείας» στην πρωτεύουσά της, Βίλνιους. Αμέσως μετά το άνοιγμα, οι Λιθουανοί εξαγωγείς διαπίστωσαν ότι δεν μπορούσαν πλέον να στέλνουν προϊόντα στην ηπειρωτική Κίνα, καθώς τα στοιχεία της χώρας είχαν αφαιρεθεί από το επίσημο κινεζικό σύστημα τελωνειακού ελέγχου. Τον Νοέμβριο του 2021, τα στοιχεία των τελωνείων έδειξαν πτώση 91,4% στην αξία των αποστολών σε σύγκριση με ένα χρόνο νωρίτερα. Αυτή η σχεδόν ολοκληρωτική κατάρρευση οδήγησε την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, η οποία διαχειρίζεται τις εμπορικές πολιτικές των 27 κρατών μελών της ΕΕ, να κινήσει διαδικασία στον ΠΟΕ.
Το Πεκίνο πάντα αρνούνταν ότι υπήρχε επίσημο μποϊκοτάζ στα λιθουανικά προϊόντα, παρά την υποβάθμιση των διπλωματικών σχέσεων με τη Βίλνιους. Σε διάφορες περιπτώσεις, ισχυρίστηκε ότι οι Κινέζοι απλώς δεν ήθελαν να αγοράζουν αγαθά από τη μικρή χώρα της Βαλτικής, η οποία είχε καταβάλει συντονισμένες προσπάθειες για να αναπτύξει σχέσεις με την Ταϊπέι. Το Πεκίνο θεωρεί την Ταϊβάν μέρος της Κίνας που πρέπει να επανενωθεί, ακόμα και με τη βία αν χρειαστεί. Οι περισσότερες χώρες, συμπεριλαμβανομένων των ΗΠΑ και όλων των κρατών μελών της ΕΕ, δεν αναγνωρίζουν την Ταϊβάν ως ανεξάρτητο κράτος, αλλά η Ουάσινγκτον αντιτίθεται σε οποιαδήποτε προσπάθεια κατάληψης του αυτοδιοικούμενου νησιού με τη βία και δεσμεύεται να της προμηθεύει όπλα.
Με εξαίρεση τη Λιθουανία, τα γραφεία της Ταϊβάν σε όλη την ΕΕ απέφευγαν παραδοσιακά να αναφέρουν το νησί στο όνομά τους, αναφερόμενα αντί γι’ αυτό στην πρωτεύουσά του, την Ταϊπέι. Ενώ οι Βρυξέλλες και το Βερολίνο είχαν πιέσει ιδιωτικά τη Βίλνιους να μην ανοίξει το γραφείο, φοβούμενοι δικαιολογημένα ότι θα έβλαπτε τις σχέσεις με το Πεκίνο, η ΕΕ αναγκάστηκε να παρέμβει, δηλώνοντας ότι οποιαδήποτε επίθεση σε ένα κράτος μέλος της ΕΕ έθετε σε κίνδυνο την ενιαία αγορά.
Ωστόσο, η υπόθεση αποδείχθηκε δύσκολη να υποστηριχθεί στα εμπορικά δικαστήρια της Γενεύης. Παρά τις αναφορές ότι η Κίνα είχε επίσης ασκήσει πίεση σε εταιρείες από άλλες περιοχές της Ευρώπης να αποσύρουν λιθουανικά προϊόντα από τις εφοδιαστικές τους αλυσίδες, προκειμένου να πωλούν στη χώρα, η ΕΕ δυσκολεύτηκε να τους πείσει να καταθέσουν επίσημα στοιχεία. Κατά τις διαβουλεύσεις μεταξύ των Βρυξελλών και του Πεκίνου για την υπόθεση, αξιωματούχοι της ΕΕ παρατήρησαν ότι όταν έθεταν ένα συγκεκριμένο φορτίο που ένας Λιθουανός εξαγωγέας ανέφερε ως μπλοκαρισμένο, αυτό αμέσως απελευθερωνόταν. Εκείνη την περίοδο, πηγές της ΕΕ παραπονέθηκαν ότι οι Κινέζοι συνομιλητές τους “θόλωναν τα νερά σε πραγματικό χρόνο”.
Η υπόθεση χώρισε τη διεύθυνση εμπορίου της ΕΕ, με τους ορθόδοξους σκεπτικιστές να υποστηρίζουν ότι ήταν μια χαμένη μάχη, ενώ μια ανερχόμενη ομάδα γεωπολιτικών αναλυτών επέμενε ότι αυτό που θεωρούσαν οικονομικό εκφοβισμό έπρεπε να καταγγελθεί. Τον Ιανουάριο του 2024, καθώς πλησίαζε η προθεσμία του ΠΟΕ για την υποβολή νέας δέσμης αποδεικτικών στοιχείων, η ΕΕ ανέστειλε τις διαδικασίες για ένα χρόνο. Ένα χρόνο αργότερα, επανεκκίνησε την υπόθεση, μόνο για να την αναστείλει ξανά λίγες μέρες μετά.
Οι ισχυρισμοί της Επιτροπής ότι “το σχετικό εμπόριο έχει αποκατασταθεί” θα μπορούσαν να αμφισβητηθούν από επικριτές. Τα στοιχεία των κινεζικών τελωνείων για τους πρώτους 10 μήνες του τρέχοντος έτους δείχνουν ότι οι εισαγωγές από τη Λιθουανία έχουν μειωθεί κατά 53% σε σύγκριση με την αντίστοιχη περίοδο του 2021, όταν συνέβη η κατάρρευση. Ωστόσο, υπάρχει μια σημαντική ανάκαμψη – 156% – σε σύγκριση με την ίδια περίοδο του 2022, όταν το εμπόριο είχε σχεδόν σταματήσει. Παρόλα αυτά, έρευνες δείχνουν ότι το συνολικό εμπόριο της Λιθουανίας επηρεάστηκε ελάχιστα, υποδηλώνοντας ότι οι εξαγωγείς της κατάφεραν να βρουν νέες αγορές για να αντικαταστήσουν την Κίνα εκείνη την περίοδο.
Ένα πρόγραμμα στήριξης της ΕΕ ύψους σχεδόν 140 εκατομμυρίων δολαρίων ξεκίνησε το 2022, με τις λιθουανικές επιχειρήσεις να ενθαρρύνονται να υποβάλουν αίτηση για δάνεια εάν είχαν επηρεαστεί από το περιστατικό. Τοπικά μέσα ενημέρωσης ανέφεραν ότι διατέθηκαν λιγότερο από 4 εκατομμύρια δολάρια από το ταμείο σε δύο εταιρείες, πριν αυτό τερματιστεί το 2023.
Ωστόσο, το επεισόδιο θεωρήθηκε σημείο καμπής στις σχέσεις ΕΕ-Κίνας και συνέβαλε στην αυξανόμενη καχυποψία προς το Πεκίνο σε μέρη της Ευρώπης. Αυτό επιδεινώθηκε περαιτέρω μήνες αργότερα από την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία και τους στενούς δεσμούς της Κίνας με τη Μόσχα. Ενίσχυσε την υιοθέτηση ενός αντι-εκβιαστικού οργάνου – γνωστού ανεπίσημα ως “εμπορικό bazooka” – που θα επέτρεπε στην ΕΕ να αντιδράσει σε μελλοντικές περιπτώσεις εκφοβισμού. Αυτό το εργαλείο, ωστόσο, δεν έχει χρησιμοποιηθεί ποτέ, παρόλο που παρατηρητές και νομοθέτες απαίτησαν από τις Βρυξέλλες να το ενεργοποιήσουν εναντίον των δασμών εμπορίου του Προέδρου των ΗΠΑ Donald Trump ή των ελέγχων εξαγωγών σπάνιων γαιών της Κίνας κατά τη διάρκεια του 2025.
Την Τετάρτη, η Επιτροπή θα προτείνει ένα νέο «δόγμα οικονομικής ασφάλειας», το οποίο θα επιδιώξει να επαναπροσδιορίσει την προσέγγιση της Ευρώπης σε αυτό που η ηγεσία της έχει περιγράψει ως «μια εποχή γεωοικονομικών». “Κάθε μέρα, βλέπουμε πώς τα εργαλεία της παραδοσιακής κρατικής τέχνης χρησιμοποιούνται για την πολεμική διασύνδεση και την αξιοποίηση συμμαχιών. Για να δημιουργούνται σημεία συμφόρησης σε χώρες και βιομηχανίες. Για να ασκείται έλεγχος και να επιβάλλεται εξαναγκασμός σε άλλους”, δήλωσε η Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ursula von der Leyen σε ομιλία της τον Οκτώβριο.
