Ο πόλεμος που κήρυξαν οι Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ κατά του Ιράν, μόλις συμπλήρωσε τον πρώτο του μήνα, έχει αναδιαμορφώσει ριζικά την εικόνα της Μέσης Ανατολής, με τις επιπτώσεις να είναι αισθητές σε παγκόσμιο επίπεδο. Οι τιμές της ενέργειας έχουν εκτοξευθεί, η βία στην περιοχή κλιμακώνεται, ενώ οι προσπάθειες για διπλωματική λύση επισκιάζονται από πολεμικές ρητορείες και απειλές περαιτέρω κλιμάκωσης.
Ειδικοί επισημαίνουν ότι οι τελευταίες 28 ημέρες επέφεραν νέες πολιτικές, ασφάλειας και οικονομικές πραγματικότητες. Η ηγεσία του Ιράν υπέστη βαρύ πλήγμα με τον θάνατο πολλών υψηλόβαθμων στελεχών, ενώ οι ΗΠΑ αντιμετωπίζουν δυσκολίες στην προσέλκυση συμμάχων. Ο απολογισμός των νεκρών στο Ιράν ξεπερνά τους 1.937 ανθρώπους, ενώ περισσότεροι έχουν σκοτωθεί σε όλη τη Μέση Ανατολή, συμπεριλαμβανομένων μελών του αμερικανικού στρατού.
**Πρώτη Εβδομάδα** Ο πόλεμος ξεκίνησε με συντριπτικά πλήγματα από ΗΠΑ και Ισραήλ κατά του Ιράν στις 28 Φεβρουαρίου, τα οποία το Πεντάγωνο χαρακτήρισε διπλάσιας ισχύος από την επιχείρηση “σοκ και δέους” που σηματοδότησε την εισβολή στο Ιράκ το 2003.
Στρατιωτικές εξελίξεις: Τα αρχικά ισραηλινά χτυπήματα είχαν ως αποτέλεσμα τον θάνατο του Ανώτατου Ηγέτη του Ιράν, Αλί Χαμενεΐ. Στην αρχική επίθεση συμπεριλήφθηκε η δολοφονία κορυφαίων αξιωματούχων, όπως ο στρατηγός Αμπντολραχίμ Μουσαβί και ο Μοχαμάντ Πακπούρ, διοικητής του Σώματος Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης (IRGC). Η ιρανική απάντηση ήταν άμεση, με την εκτόξευση εκατοντάδων πυραύλων και drones κατά του Ισραήλ και αμερικανικών στόχων στην περιοχή, καθώς και πολιτικών και ενεργειακών εγκαταστάσεων στον Περσικό Κόλπο. Η Τεχεράνη κατάφερε επίσης να αποκλείσει άμεσα τα Στενά του Ορμούζ, ζωτικής σημασίας για το παγκόσμιο εμπόριο πετρελαίου. Μετά την αρχική επίθεση, οι ΗΠΑ και το Ισραήλ συνέχισαν καθημερινά τα χτυπήματά τους κατά του Ιράν. Το αμερικανικό υπουργείο Άμυνας ανακοίνωσε τις πρώτες απώλειες: έξι στρατιώτες σκοτώθηκαν σε επίθεση σε βάση στο Κουβέιτ, ενώ τρία αμερικανικά μαχητικά αεροσκάφη καταρρίφθηκαν κατά λάθος από φίλια πυρά πάνω από το Κουβέιτ. Λιγότερο από 48 ώρες μετά την έναρξη των εχθροπραξιών, η Χεζμπολάχ ενεπλάκη, εκτοξεύοντας ρουκέτες κατά του Ισραήλ σε αντίποινα για τον θάνατο του Χαμενεΐ και τις καθημερινές ισραηλινές επιθέσεις στον Λίβανο. Το Ισραήλ ξεκίνησε βομβαρδισμούς και χερσαία εισβολή στον Λίβανο.
Πολιτικές εξελίξεις: Οι χώρες του Κόλπου καταδίκασαν τις ιρανικές επιθέσεις ως παραβίαση της κυριαρχίας τους, τονίζοντας την ουδετερότητά τους στον πόλεμο. Ο Αμερικανός πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ δήλωσε ότι ο στόχος της στρατιωτικής εκστρατείας ήταν η “απελευθέρωση” του ιρανικού λαού, αν και οι αμερικανοί αξιωματούχοι αργότερα σκιαγράφησαν πιο συγκεκριμένους στόχους, όπως την καταστροφή των στρατιωτικών δυνατοτήτων του Ιράν. Παρά την εξόντωση της ηγεσίας του, η ιρανική κυβέρνηση δεν κατέρρευσε, ούτε παρατηρήθηκαν σημαντικές λιποταξίες ή αντικυβερνητικές διαδηλώσεις. Στις ΗΠΑ, οι Δημοκρατικοί επικριτές του Τραμπ αμφισβήτησαν τη νομιμότητα των επιθέσεων, που εξαπολύθηκαν χωρίς έγκριση του Κογκρέσου. Πρώιμες δημοσκοπήσεις έδειχναν ότι μόλις ένας στους τέσσερις Αμερικανούς υποστήριζε τον πόλεμο. Ο Τραμπ ανέφερε ότι θα ήθελε να συμμετέχει στην επιλογή του επόμενου ανώτατου ηγέτη του Ιράν, μια δήλωση που συνάντησε χλευασμό από ιρανικές πηγές.
Ανθρώπινο κόστος: Μέχρι το τέλος της πρώτης εβδομάδας, οι αμερικανικές και ισραηλινές επιθέσεις είχαν προκαλέσει τον θάνατο 1.332 ανθρώπων στο Ιράν. Το πιο σοκαριστικό χτύπημα ήταν ο βομβαρδισμός ενός κοριτσίστικου σχολείου στην πόλη Μιναμπ, όπου, σύμφωνα με ιρανικές πηγές, σκοτώθηκαν πάνω από 170 άτομα, κυρίως παιδιά. Η βία στον Λίβανο εκτόπισε εκατοντάδες χιλιάδες ανθρώπους και προκάλεσε εκατοντάδες θανάτους.
Οικονομικός αντίκτυπος: Στο τέλος της πρώτης εβδομάδας, η τιμή του βαρελιού πετρελαίου ξεπέρασε τα 90 δολάρια, από περίπου 70 δολάρια πριν από την έναρξη της σύγκρουσης. Οι αερομεταφορές πολιτικής αεροπορίας μειώθηκαν σε όλη την περιοχή, όπου βρίσκονται μερικά από τα μεγαλύτερα αεροδρόμια του κόσμου.
**Δεύτερη Εβδομάδα** Μέχρι το τέλος της δεύτερης εβδομάδας, ήταν σαφές ότι το ιρανικό καθεστώς δεν είχε καταρρεύσει και ότι η σύγκρουση δεν θα ήταν μια σύντομη, εφάπαξ επιχείρηση.
Στρατιωτικές εξελίξεις: Ένα αμερικανικό στρατιωτικό αεροσκάφος ανεφοδιασμού κατέπεσε στο Ιράκ, σκοτώνοντας τα έξι μέλη του πληρώματος. Ιρακινοί σύμμαχοι του Ιράν ανέλαβαν την ευθύνη για την κατάρριψη του αεροσκάφους, αλλά το αμερικανικό υπουργείο Άμυνας δήλωσε ότι η πτώση δεν οφειλόταν σε εχθρικά πυρά. Οι ΗΠΑ και το Ισραήλ συνέχισαν να βομβαρδίζουν το Ιράν, πλήττοντας για πρώτη φορά αποθήκες πετρελαίου στην Τεχεράνη. Αυτές οι επιθέσεις προκάλεσαν τεράστιες στήλες καπνού, δημιουργώντας μαύρη βροχή πάνω από την πόλη. Η Χεζμπολάχ και το Ιράν εξαπέλυσαν συντονισμένες επιθέσεις με ρουκέτες κατά του Ισραήλ. Ο ισραηλινός στρατός βομβάρδισε τη Βηρυτό και τα νότια προάστιά της, καθώς εμβάθυνε την εισβολή του στον νότιο Λίβανο. Αρκετά πλοία δέχθηκαν επίθεση κοντά στα Στενά του Ορμούζ, καθώς το Ιράν εδραίωνε τον έλεγχό του στη στρατηγική αυτή υδάτινη οδό. Παρά τις διαβεβαιώσεις του Τραμπ για συνοδεία δεξαμενόπλοιων, το αμερικανικό υπουργείο Άμυνας παραδέχθηκε ότι δεν ήταν έτοιμο να συνοδεύσει πλοία μέσω των στενών. Το Ιράν ενέτεινε τις επιθέσεις του στον Κόλπο με επίθεση στη Σαουδική Αραβία, προκαλώντας δύο θανάτους.
Πολιτικές εξελίξεις: Το Ιράν επέλεξε τον γιο του εκλιπόντος Χαμενεΐ, Μοτζταμπά, ως τον νέο ανώτατο ηγέτη, σε ένδειξη ανυπακοής στις αμερικανικές απαιτήσεις, αφού ο Τραμπ είχε απορρίψει τον 56χρονο ως επιλογή. Σε γραπτό μήνυμα, ο Μοτζταμπά Χαμενεΐ δήλωσε ότι το Ιράν θα συνεχίσει τον αγώνα κατά των αμερικανικών και ισραηλινών επιθέσεων, τονίζοντας τη σημασία του κλεισίματος των Στενών του Ορμούζ. Ο Τραμπ δήλωσε ότι ο πόλεμος θα τελείωνε “σύντομα”, αλλά ισραηλινοί αξιωματούχοι τόνισαν ότι η σύγκρουση δεν έχει όρια. Ο ηγέτης της Χεζμπολάχ, Ναΐμ Κασέμ, δήλωσε ότι η οργάνωσή του είναι έτοιμη για μια “μακρά αντιπαράθεση” με το Ισραήλ, χαρακτηρίζοντας τον πόλεμο “υπαρξιακό”.
Ανθρώπινο κόστος: Το Ιράν δήλωσε ότι περίπου 10.000 πολίτες είχαν υποστεί ζημιές από τις αμερικανικές και ισραηλινές επιθέσεις. Ο αριθμός των εκτοπισμένων στον Λίβανο ξεπέρασε τις 800.000, καθώς το Ισραήλ εξέδωσε εντολές εκκένωσης για μεγάλα τμήματα της χώρας. Οι ισραηλινές επιθέσεις είχαν προκαλέσει τον θάνατο περισσότερων από 770 ανθρώπων στον Λίβανο μέχρι το τέλος της δεύτερης εβδομάδας.
Οικονομικός αντίκτυπος: Οι τιμές του πετρελαίου ξεπέρασαν τα 110 δολάρια το βαρέλι στις 8 Μαρτίου, πριν υποχωρήσουν στα 90-100 δολάρια αργότερα την εβδομάδα. Ο Διεθνής Οργανισμός Ενέργειας συμφώνησε να διαθέσει ρεκόρ 400 εκατομμυρίων βαρελιών αργού πετρελαίου ως απάντηση στη διαταραχή των παγκόσμιων εφοδιασμών καυσίμων. Ο Τραμπ πρότεινε ότι οι ΗΠΑ θα ωφεληθούν από την άνοδο των τιμών του πετρελαίου, καθώς η χώρα είναι σημαντικός παραγωγός ενέργειας, παρά το αυξανόμενο κόστος για τους καταναλωτές και τον κίνδυνο επιταχυνόμενου πληθωρισμού.
**Τρίτη Εβδομάδα** Στην τρίτη εβδομάδα του πολέμου, σημειώθηκαν σημαντικές κλιμακώσεις πέραν των συνηθισμένων αεροπορικών επιθέσεων και ανταλλαγών ρουκετών. Το Ισραήλ πραγματοποίησε μεγάλες δολοφονίες εντός του Ιράν και βομβάρδισε ένα κοίτασμα φυσικού αερίου, με κίνδυνο ενός ολοκληρωτικού πολέμου ενέργειας στην περιοχή.
Στρατιωτικές εξελίξεις: Το Ισραήλ δολοφόνησε τον επικεφαλής ασφαλείας του Ιράν, Αλί Λαριτζανί, και τον επικεφαλής της παραστρατιωτικής δύναμης Μπασίτζ, Γκολαμρεζά Σολεϊμανί. Δύο βαριές ρουκέτες από το Ιράν διείσδυσαν στην πολυεπίπεδη αεράμυνα του Ισραήλ, προκαλώντας εκτεταμένες ζημιές στις νότιες πόλεις Ντιμόνα και Αράντ. Το Ισραήλ έπληξε το πεδίο φυσικού αερίου South Pars του Ιράν, σε μια σημαντική κλιμάκωση που επέκτεινε τον πόλεμο σε ενεργειακές υποδομές. Το Ιράν απάντησε επιτιθέμενο σε ενεργειακές εγκαταστάσεις σε όλη την περιοχή, συμπεριλαμβανομένης της εγκατάστασης υγροποιημένου φυσικού αερίου Ras Laffan στο Κατάρ και ενός διυλιστηρίου πετρελαίου στο Ισραήλ. Οι ΗΠΑ δήλωσαν ότι ανέπτυξαν 10.000 drones αναχαίτισης στη Μέση Ανατολή για να αντιμετωπίσουν τις ιρανικές επιθέσεις. Σύμμαχοι του Ιράν στο Ιράκ χτύπησαν ένα στρατιωτικό κέντρο υποστήριξης των ΗΠΑ κοντά στη Βαγδάτη σε διαδοχικές επιθέσεις. Η Χεζμπολάχ ενέτεινε τους βομβαρδισμούς της κατά του Ισραήλ, με μία ρουκέτα να φτάνει πάνω από 200 χιλιόμετρα βαθιά στο ισραηλινό έδαφος.
Πολιτικές εξελίξεις: Ο Τραμπ αποστασιοποιήθηκε από την ισραηλινή επίθεση στο ιρανικό κοίτασμα φυσικού αερίου, δηλώνοντας ότι είχε ζητήσει από τον Ισραηλινό πρωθυπουργό Μπενιαμίν Νετανιάχου να σταματήσει τέτοιες επιθέσεις. Το Ιράν έθεσε τους όρους του για τον τερματισμό του πολέμου, οι οποίοι περιλάμβαναν διαβεβαιώσεις ότι οι επιθέσεις δεν θα επαναληφθούν, αποζημιώσεις για τις ζημιές και αναγνώριση των “δικαιωμάτων” του Ιράν. Πριν από τον θάνατό του, ο Λαριτζανί απέστειλε ένα μήνυμα έξι σημείων σε μουσουλμανικές χώρες, καταδικάζοντας την έλλειψη υποστήριξης προς το Ιράν και επιβεβαιώνοντας ότι η χώρα του δεν θα υποχωρήσει στον αγώνα της κατά των ΗΠΑ και του Ισραήλ. Το Κατάρ κήρυξε τους στρατιωτικούς και ασφαλείας ακολούθους της ιρανικής πρεσβείας persona non grata μετά την επίθεση στο Ras Laffan. Ο Τζο Κεντ, διευθυντής του Εθνικού Κέντρου Αντιτρομοκρατίας των ΗΠΑ, παραιτήθηκε σε ένδειξη διαμαρτυρίας κατά του πολέμου, υποστηρίζοντας ότι το Ιράν δεν αποτελούσε άμεση απειλή για τις ΗΠΑ κατά την έναρξη της σύγκρουσης. Η Σαουδική Αραβία δήλωσε ότι “η λίγη εμπιστοσύνη που απέμενε στο Ιράν έχει εξαντληθεί τελείως”, μετά τις επιθέσεις σε ενεργειακές υποδομές και στρατιωτικές βάσεις. Ορισμένες επιθέσεις φάνηκε να στοχεύουν αμερικανικές εγκαταστάσεις στις βάσεις.
Ανθρώπινο κόστος: Η Ιρανική Ερυθρά Ημισέληνος ανακοίνωσε ότι τουλάχιστον 204 παιδιά σκοτώθηκαν στον πόλεμο, με τον συνολικό αριθμό των θυμάτων να ξεπερνά τους 1.444. Στον Λίβανο, ο απολογισμός των νεκρών από ισραηλινές επιθέσεις έφτασε τους 1.000, και ο αριθμός των εκτοπισμένων αυξήθηκε σε πάνω από ένα εκατομμύριο.
Οικονομικός αντίκτυπος: Οι ιρανικές επιθέσεις μείωσαν την ικανότητα εξαγωγής υγροποιημένου φυσικού αερίου του Κατάρ κατά 17%, προκαλώντας εκτιμώμενες απώλειες 20 δισεκατομμυρίων δολαρίων ετησίως, σύμφωνα με την QatarEnergy. Οι απώλειες απειλούσαν με επιπτώσεις στις αγορές ενέργειας της Ευρώπης και της Ασίας. Η τιμή ενός γαλονιού (3,8 λίτρα) βενζίνης στις ΗΠΑ έφτασε πάνω από 3,90 δολάρια, σχεδόν 1 δολάριο περισσότερο από ό,τι πριν από την έναρξη του πολέμου.
**Τέταρτη Εβδομάδα** Η τέταρτη εβδομάδα του πολέμου σημαδεύτηκε από την ανακοίνωση των ΗΠΑ ότι είχαν διπλωματικές επαφές με το Ιράν για πρώτη φορά από την έναρξη των εχθροπραξιών. Η ανακοίνωση αυτή σηματοδότησε την πιθανή αναζήτηση εξόδου από τον πόλεμο από τον Τραμπ, καθώς η σύγκρουση εξελίσσεται σε παρατεταμένη.
Στρατιωτικές εξελίξεις: Ο Τραμπ δήλωσε ότι θα “εξαφανίσει” τα ιρανικά εργοστάσια παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας εάν το Ιράν δεν ανοίξει πλήρως τα Στενά του Ορμούζ εντός 48 ωρών, αν και αργότερα επέκτεινε την προθεσμία. Οι ΗΠΑ μετέφεραν χιλιάδες στρατιώτες στη Μέση Ανατολή, αυξάνοντας την προοπτική χερσαίων επιχειρήσεων εντός του Ιράν. Το Ισραήλ βομβάρδισε ιρανικά χαλυβουργεία και έναν πυρηνικό αντιδραστήρα, αναγκάζοντας το Ιράν να απειλήσει βιομηχανικές εγκαταστάσεις σε όλη την περιοχή. Το Κατάρ ανέφερε τον θάνατο επτά ατόμων, συμπεριλαμβανομένων τριών Τούρκων στρατιωτικών, μετά τη συντριβή στρατιωτικού ελικοπτέρου λόγω τεχνικής δυσλειτουργίας. Ισραηλινές δυνάμεις επιτέθηκαν στη γέφυρα Κασμιγέχ, μια βασική διάβαση που συνδέει τον νότο του Λιβάνου με την υπόλοιπη χώρα. Η Χεζμπολάχ δήλωσε ότι χτύπησε δεκάδες ισραηλινά τανκς, αναφέροντας καθημερινές επιθέσεις κατά εισβάλλοντων στρατευμάτων.
Πολιτικές εξελίξεις: Ο Τραμπ επέμενε ότι το Ιράν “εκλιπαρεί” για συμφωνία κατάπαυσης του πυρός, αλλά ιρανικές πηγές αρνήθηκαν άμεση επαφή με την Ουάσινγκτον. Οι ΗΠΑ απέστειλαν ένα σχέδιο κατάπαυσης του πυρός 15 σημείων στο Ιράν, αλλά η Τεχεράνη απέρριψε την πρόταση ως “μαξιμαλιστική”. Το Κατάρ κάλεσε για επίλυση της σύγκρουσης μέσω διπλωματίας, δηλώνοντας ότι η “πλήρης εξόντωση” των αντιπάλων στην περιοχή “δεν είναι επιλογή”. Τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα υιοθέτησαν έναν όλο και πιο συγκρουσιακό τόνο κατά του Ιράν, με τον υπουργό Εξωτερικών Αμπντουλάχ μπιν Ζαγιέντ να δηλώνει ότι η χώρα του “δεν θα εκβιαστεί ποτέ από τρομοκράτες”. Ο Ισραηλινός υπουργός Οικονομικών Μπετσαλέλ Σμότριτς δήλωσε ότι “τα νέα σύνορα του Ισραήλ πρέπει να είναι ο ποταμός Λιτάνι”, υπονοώντας ότι η χώρα του θα προσαρτήσει περίπου το 20% του εδάφους του Λιβάνου. Η Υεμένη Χούθι, η οποία παρέμεινε στο περιθώριο, δήλωσε ότι είναι έτοιμη να ενταχθεί στον πόλεμο εάν η Ερυθρά Θάλασσα χρησιμοποιηθεί για επιθέσεις κατά του Ιράν ή εάν η σύγκρουση κλιμακωθεί περαιτέρω.
Ανθρώπινο κόστος: Ο απολογισμός των νεκρών στο Ιράν πλησίαζε τους 2.000, με 25 θανάτους στον Κόλπο. Στο Ισραήλ, ιρανικές επιθέσεις και επιθέσεις της Χεζμπολάχ σκότωσαν 20 άτομα τον πρώτο μήνα του πολέμου. Ισραηλινές επιθέσεις σκότωσαν τουλάχιστον 121 παιδιά στον Λίβανο, με τον απολογισμό των νεκρών της χώρας να φτάνει τους 1.116, σύμφωνα με το υπουργείο Υγείας της. Ειδικοί των Ηνωμένων Εθνών προειδοποίησαν ότι ο Λίβανος, όπου η ισραηλινή εισβολή και ο βομβαρδισμός έχουν εκτοπίσει πάνω από 1,2 εκατομμύριο ανθρώπους, αντιμετωπίζει τον κίνδυνο “ανθρωπιστικής καταστροφής”.
Οικονομικός αντίκτυπος: Οι τιμές του πετρελαίου ξεπέρασαν τα 112 δολάρια το βαρέλι, το υψηλότερο επίπεδο από το 2022, λόγω φόβων για τις προμήθειες. Η αγορά μετοχών των ΗΠΑ βυθίστηκε εν μέσω οικονομικής αβεβαιότητας που συνδέεται με τον πόλεμο, με τους κύριους δείκτες, συμπεριλαμβανομένων των S&P 500 και NASDAQ, να σημειώνουν σημαντικές απώλειες.
