Σπάνια η αίθουσα του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών ανοίγει τις πύλες της σε μουσικούς, εκτός αν πρόκειται για παγκόσμιους σταρ όπως οι Abba, η Beyoncé ή το K-pop συγκρότημα BTS. Πώς λοιπόν ένα ξεσηκωτικό, με φολκ επιρροές σκωτσέζικο μιούζικαλ βρέθηκε στη λίστα των παραστάσεων που «γέμισαν» τα halls της Γενικής Συνέλευσης της Νέας Υόρκης;
Το μυστικό κρύβεται στο θέμα του “Lifeline”, μιας ενεργητικής και ευφάνταστης θεατρικής αφήγησης της ζωής του πατέρα της πενικιλίνης, Αλεξάντερ Φλέμινγκ, με σύγχρονη ιστορία αγάπης και μια ελληνική χορωδία από πραγματικούς επιστήμονες. Αυτή η απρόσμενη παράσταση αφηγείται την ιστορία μιας από τις πιο πιεστικές κρίσεις της ιατρικής: την μικροβιακή αντοχή και την θανατηφόρα παγκόσμια απειλή των φαρμακοανθεκτικών λοιμώξεων, ή αλλιώς των “superbugs”.
Η παράσταση έχει επίσης πυροδοτήσει μια απίθανη φιλία μεταξύ του συνθέτη και στιχουργού της, Ρόμπιν Χάιλι, και της καθηγήτριας Σάλι Ντέιβις, πρώην επικεφαλής ιατρικής σύμβουλου και νυν ειδικής απεσταλμένης του Ηνωμένου Βασιλείου για την μικροβιακή αντοχή (AMR). Η Ντέιβις είναι ένθερμη υποστηρίκτρια του έργου και ένας από τους λόγους που βρέθηκε στο UN το 2024.
«Υπάρχει ένα υποσύνολο ανθρώπων που νιώθουν ένα ρίγος όταν ακούν μουσική ή βλέπουν τέχνη, επειδή τους αγγίζει. Εγώ είμαι έτσι», δηλώνει η Ντέιβις, σε βιντεοκλήση από το γραφείο της στο Trinity College του Cambridge. «Παίρνω ρίγη όταν τα πράγματα πάνε καλά». Είδε για πρώτη φορά το έργο μετά από ειδοποίηση ενός δημοσίου υπαλλήλου για την sold-out πρεμιέρα του στο Edinburgh Fringe το 2018, με τίτλο “The Mould That Changed the World”. «Απλά καθηλώνει τους ανθρώπους, δεν μοιάζει με τίποτα άλλο. Έχω δει βιβλία που τραβούν το ενδιαφέρον, αλλά κάτι στο μιούζικαλ είναι εκπληκτικά ισχυρό, αν τα τραγούδια είναι σωστά».
Το “Lifeline” κάνει πρεμιέρα στο Λονδίνο σήμερα για μια πεντάωρη διαδρομή, και μιλάμε με τον Χάιλι, καλλιτεχνικό διευθυντή και CEO της θεατρικής εταιρείας Charades, σε μια πρόβα στην πατρίδα του, το Εδιμβούργο. Θυμάται πώς πρωτοσυνάντησε το επιστημονικό του θέμα σε ένα δείπνο με μια φίλη, την Δρ. Μέγκαν Πέρι, ερευνήτρια και σύμβουλο λοιμωδών νοσημάτων. «Με “κυνήγησε” και μου είπε: “Μπορείς να κάνεις μια παράσταση για την μικροβιακή αντοχή;” και άρχισε να μου εξηγεί. Σκέφτηκα: “Υπέροχο, ακούγεται ακριβώς σαν τις παραστάσεις του West End αυτή την περίοδο”», λέει γελώντας.
Είχαν γνωριστεί μέσω της συζύγου του Χάιλι, Ρέιτσελ, συμβούλου ανακουφιστικής φροντίδας. Μετά τη συζήτηση με την Πέρι, μίλησε με τη Ρέιτσελ για τις εμπειρίες της στη δουλειά της και έπεισε τον εαυτό του ότι είχε βρει ένα θέμα που θα μπορούσε να αποδώσει στη σκηνή. «Υπήρχαν πάντα αυτές οι απίστευτα συναισθηματικά περίπλοκες καταστάσεις που μου άνοιξαν τα μάτια στην ιατρική και στο πόσο ανθρώπινη είναι, πόσο βασίζεται στην αφήγηση, πόσο σημαντική είναι η ενσυναίσθηση», λέει ο Χάιλι. «Αυτή ήταν μια αφύπνιση για το ‘Lifeline’».
Αφού ερεύνησε την AMR, εστίασε στη συναρπαστική ιστορία του Αλεξάντερ Φλέμινγκ, από την παιδική του ηλικία στην αγροτική Σκωτία, την εμπειρία του στον Πρώτο Παγκόσμιο Πόλεμο, μέχρι να γίνει βακτηριολόγος στο St Mary’s Hospital του Λονδίνου και την τυχαία ανακάλυψη της πενικιλίνης το 1928. «Είναι μια συναρπαστική ιστορία επιμονής και ήρεμης στωικότητας. Δεν αλλάζεις τον κόσμο σε μια στιγμή “ευρήκα”», λέει ο Χάιλι.
Στον προφητικό του λόγο βράβευσης με το Νόμπελ το 1945, ο Φλέμινγκ προειδοποίησε ότι η εύκολη διαθεσιμότητα των αντιβιοτικών και η πρακτική της υποδοσολογίας, όπου ένας ασθενής λαμβάνει ανεπαρκείς ποσότητες για την αποτελεσματική αντιμετώπιση μιας λοίμωξης, θα μπορούσαν κάποια μέρα να καταστήσουν τις λοιμώξεις ανθεκτικές. Η προειδοποίηση μεταφέρθηκε στη σύγχρονη εποχή από την Μπέκι Χοπ-Πάλμερ, η οποία έγραψε το σενάριο για το μιούζικαλ, συνυφάδοντας την ιστορία ζωής του Φλέμινγκ – συμπεριλαμβανομένης της σχέσης του με την Ελληνίδα αντάρτισσα και επιστήμονα Αμαλία Κουτσούρη-Βουρέκα – με εκείνη μιας νεαρής γιατρού στο σύγχρονο Εδιμβούργο, της οποίας ο αποξενωμένος παιδικός έρωτας φτάνει στο νοσοκομείο της. Αυτό παρείχε στον Χάιλι τη βάση για τη μουσική του.
Η Ντέιβις σήκωσε τα χέρια της με ενθουσιασμό και έχυσε κόκκινο κρασί πάνω στον Χάιλι την πρεμιέρα της παράστασης στην Ουάσινγκτον το 2022, μετά από μια δεύτερη εμφάνιση στο Εδιμβούργο. «Ο σπλαχνικός αντίκτυπος με χτύπησε πραγματικά», είπε. «Νιώθεις ανανεωμένος επειδή είναι τόσο ενεργητικό και κοιτάει μπροστά – αλλά επίσης μεταφέρει το μήνυμα “αυτό είναι τρομερό” [για την κρίση]. Είδα πώς μπορεί να κάνει τους απλούς ανθρώπους και τους ισχυρούς να σκέφτονται τα ζητήματα διαφορετικά».
Έξι μήνες πριν από την πρεμιέρα, η Ντέιβις και ο Χάιλι είχαν ξεκινήσει μια περιοδεία σε πρεσβείες και προξενεία, αντλώντας κεφάλαια για να μεταφέρουν το μιούζικαλ σε μεγαλύτερα θέατρα – και προσεγγίζοντας πολιτικούς που θα μπορούσαν να αλλάξουν τις σχέσεις των εθνών με τα αντιβιοτικά. «Είχαμε αυτό το σχέδιο να το φέρουμε στις ΗΠΑ ως “μαλακή δύναμη” στο έργο της Σάλι», λέει ο Χάιλι. «Εμφανιζόμουν για να τραγουδήσω σε αυτά τα πολυτελή δείπνα. Ήμουν η παράσταση, εκεί, με την παραδοσιακή μου ενδυμασία».
Η συνάντηση υψηλού επιπέδου στον ΟΗΕ, στην οποία παρευρέθηκαν αρχηγοί κρατών, ακολούθησε. «Αυτό που θέλαμε ήταν να δώσουμε λίγο “πάτημα” σε αυτή τη μάλλον ξερή συζήτηση», λέει η Ντέιβις. Η προσέγγιση του Χάιλι, που συνδύαζε φολκ μουσική και θεατρικό τραγούδι, ήταν το ιδανικό. «Αντί να φεύγουμε με την εντύπωση: “Τα έχουμε όλα υπογεγραμμένα”, όλοι ήταν ενθουσιασμένοι λόγω της μουσικής. Αυτό είναι πολύ παρόμοιο με την κλιματική αλλαγή: είναι απίστευτα περίπλοκο, αφορά κάθε σύστημα. Κάποιοι το αποκαλούν “αργή πανδημία”». Οι προβλέψεις εκτιμούν ότι η AMR θα είναι άμεσα υπεύθυνη για 39 εκατομμύρια θανάτους έως το 2050. «Το ‘Lifeline’ και η ομάδα έχουν αναζωογονήσει τη συζήτηση. Τώρα, όποτε υπάρχει μια μεγάλη συνάντηση παγκοσμίως, έρχονται σε εμένα και τον Ρόμπιν και ρωτούν: “Μπορείτε να παίξετε κάποια από τα τραγούδια σας;”».
Αυτές ήταν στιγμές που ο Χάιλι, ο οποίος έγραφε τραγούδια και έπαιζε βιολί, στη συνέχεια κιθάρα, από παιδί, δεν μπορούσε να πιστέψει: «Πέρασα τα νιάτα μου στο δωμάτιό μου μαθαίνοντας να παίζω τα πάντα, από φολκ μουσική μέχρι τα ριφάκια των Guns N’ Roses», λέει. Αργότερα, έκανε περιοδείες με φολκ-ροκ συγκροτήματα πριν ιδρύσει την Charades, την εταιρεία που ανεβάζει το “Lifeline”.
Μαζί με τους κύριους ηθοποιούς, στην παράσταση συμμετέχει ένα εναλλασσόμενο σύνολο 60 πραγματικών επιστημόνων – συμπεριλαμβανομένων γιατρών, νοσηλευτών, κτηνιάτρων, οδοντιάτρων, ενός ερευνητή από το Σαν Φρανσίσκο και ενός πρώην στελέχους της Pfizer που πληρώνει μόνος του τα έξοδά του – οι οποίοι σπάνε τον “τέταρτο τοίχο” για να εξηγήσουν την πραγματική τους εργασία. «Μας δίνουν μια ακεραιότητα», λέει ο Χάιλι, ο οποίος θεωρεί το “Lifeline” «μια ειλικρινή επιστολή αγάπης στην ιατρική κοινότητα, παρελθοντική, παρούσα και μελλοντική».
Στο Εδιμβούργο, βασίστηκαν στα δίκτυα νοσοκομείων και πανεπιστημίων της συζύγου του Χάιλι για τα μέλη του χορού. στο Λονδίνο, 500 άτομα έκαναν αίτηση: «Είχαμε τρεις ημέρες ακροάσεων διάρκειας πέντε λεπτών. Το ταλέντο είναι άγριο. Έχουμε πράγματι πολλούς γιατρούς που σπούδασαν θεατρικό τραγούδι και άλλαξαν κατεύθυνση, οπότε τώρα είναι επικουρικοί γιατροί».
Ενώ οι πρωταγωνιστές ερμηνεύουν, ο χορός «παρουσιάζει τα επιστημονικά στοιχεία, επειδή αυτός είναι ο κόσμος τους. Συζητούν τις δύο ιστορίες που εκτυλίσσονται παράλληλα. Όταν συγκλίνουν στο τέλος, κατανοούμε ότι η ελπίδα βρίσκεται στη συνεργασία».
Για τη Ντέιβις, η στιγμή που σπάει ο τέταρτος τοίχος είναι ιδιαίτερα συγκινητική. Λέει: «Αυτά τα τρία πράγματα» – η ιστορία του Φλέμινγκ, η σύγχρονη ιστορία αγάπης μεταξύ των δύο γιατρών, και στη συνέχεια ο χορός των πραγματικών ειδικών που εξηγούν γιατί βρίσκονται εκεί – «συνδυάζονται, γιορτάζοντας την εφευρετικότητα και τους ήρωες που αγωνίζονται για να λειτουργήσουν τα πράγματα».
Περιγράφει τον εαυτό της ως «κριτικό φίλο» της παραγωγής, «επειδή θέλω αυτό να είναι όσο το δυνατόν πιο ισχυρό και σωστό». Έχει νιώσει τον αντίκτυπό του και στην προσωπική της ζωή, όταν η νονά της πέθανε το 2022, σε ηλικία 38 ετών, από φαρμακοανθεκτική λοίμωξη, και στη συνέχεια όταν έκανε εγχείρηση καρκίνου του παχέος εντέρου πέρυσι, και φοβήθηκε μια λοίμωξη: «Ξύπνησα με πολύ υψηλό πυρετό στο νοσοκομείο, ο άντρας μου κοιμόταν στο κάτω μέρος του κρεβατιού μου. Είπε: “Ω όχι, Lifeline στην πραγματική ζωή”. Αποδείχθηκε ότι ήταν γρίπη, αλλά αυτός ήταν ο φόβος του στις 4 το πρωί».
Ο Χάιλι θέλει να παρουσιάσει την παράστασή του σε όσο το δυνατόν περισσότερο κοινό θεατρικών σκηνών, τόσο για καλλιτεχνικούς λόγους όσο και για την δημόσια υγεία. «Οι άνθρωποι με πλησιάζουν και με ρωτούν για αυτό το πρόβλημα, κάτι που στην αρχή φαινόταν παράλογο», λέει. «Τώρα, νιώθω την ευθύνη να τους πω: βγείτε από τη “φούσκα” σας. Αυτό είναι ένα πρόβλημα παγκόσμιας κλίμακας, εγώ απλώς τραγουδάω ένα τραγούδι γι’ αυτό».
Για τον Χάιλι και τη Ντέιβις, η αμοιβαία εισαγωγή στους αντίστοιχους κόσμους τους υπήρξε εξαιρετικά παραγωγική. Είναι η σχέση μεταξύ επιστήμης και τέχνης υποεκτιμημένη; Πρέπει να κάνουμε περισσότερα τέτοια; «Φυσικά και πρέπει», λέει η Ντέιβις. «Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι οι τέχνες αγγίζουν τους ανθρώπους με διαφορετικούς τρόπους και για πολύπλοκα ζητήματα όπως αυτά, πρέπει να τις χρησιμοποιούμε. Οι τέχνες βοηθούν να γίνουν τα πράγματα μέρος της ζωής μας, είτε πρόκειται για γραπτό ή οπτικό έργο, είτε, όπως στην περίπτωση αυτή, για μουσικό θέατρο που συνδυάζει όλα αυτά. Η ιδέα ότι ενεργοποιείς τους ανθρώπους να πουν: “Με νοιάζει, μπορώ να κάνω κάτι, αυτό έχει σημασία”, είναι υπέροχη».
Στα μιούζικαλ, λέει ο Χάιλι, «υπάρχει μια ανθρώπινη ιστορία στην καρδιά, ανεξάρτητα από το αν πρόκειται για την κοινότητα LGBTQ+ στη Νέα Υόρκη της δεκαετίας του 1980, όπου διαδραματίζεται το Rent, ή για τα αμερικανικά πεδία μάχης του 1800 στο Hamilton. Όλα αυτά είναι απλώς ανθρώπινες ιστορίες».
Η ανακάλυψη του Φλέμινγκ πριν από έναν αιώνα και ο αγώνας της σύγχρονης μικροβιολογίας για όλους μας δεν διαφέρει. «Νιώθω ότι υπάρχει μια ευθύνη των δημιουργών να παραμείνουν σταθεροί στις θέσεις τους και να κάνουν πράγματα που κατευθύνουν τους ανθρώπους στη σωστή κατεύθυνση».
Το “Lifeline” παίζεται έως τις 2 Μαΐου στο Southwark Playhouse Elephant, Λονδίνο.
