Πολλές φορές, πίσω από τα σίδερα, πιστεύουμε πως το σύστημα δεν είναι χτισμένο για να απονέμει δικαιοσύνη, αλλά για να οδηγεί σε καταδίκες. Σε αυτή τη συνθήκη, πολλοί από εμάς αναγκάζονται να μάθουν το νόμο, να γίνουν οι ίδιοι δικηγόροι τους, για να μπορέσουν να αγωνιστούν από μέσα.
Η αναζήτηση της γνώσης ξεκίνησε για μένα σε συνθήκες απομόνωσης στο σωφρονιστικό κέντρο της κομητείας Hudson, στο Kearny της Νέας Ιερσέης. Στα 25 μου, παρότι μορφωμένος, με γνώσεις της αγοράς και επιχειρηματικές επιτυχίες, αδυνατούσα να κατανοήσω την ορολογία του δικαστηρίου. Εμπιστεύτηκα τυφλά τους δικηγόρους μου, μια επιλογή που ακόμα με στοιχειώνει. Αν είχα τότε τις γνώσεις που έχω σήμερα, θα είχα διεκδικήσει διαφορετικές στρατηγικές για την υπόθεσή μου. Είμαι πεπεισμένος πως τότε δεν θα είχα καταδικαστεί σε δύο συνεχόμενες ισόβιες ποινές, 150 χρόνια φυλάκισης. Το σύστημα επιζητεί τη συμμόρφωση, την σιωπή. Κάθε λάθος, κάθε παράλειψη, χρησιμοποιείται εναντίον σου. Και όταν ο δικηγόρος σου αποτυγχάνει, η προσφυγή σου βρίσκει εμπόδιο την “ορθή δικαστική στρατηγική” που υποτίθεται ότι ακολούθησε η υπεράσπιση.
Φτάνοντας στη φυλακή της Νέας Ιερσέης (NJSP) στο Trenton το 2005, ένας μεγαλύτερος κρατούμενος μου έδωσε μια χρυσή συμβουλή: “Η δουλειά σου είναι να μένεις μακριά από προβλήματα, να ζεις και να παλεύεις για τη ζωή σου. Δεν υπάρχουν σωτήρες. Πήγαινε στη νομική βιβλιοθήκη και μάθε.” Έτσι, εντάχθηκα στην “Inmate Legal Association” (ILA), μια ομάδα παρανόμων που λειτουργούσε από κρατούμενους. Εκπαιδεύτηκα και έγινα άτυπος παρανόμος. Σύντομα, άρχισα να βοηθώ και άλλους. Η πρώτη μου νίκη, μια διαδικαστική κίνηση που βοήθησε έναν συγκρατούμενο να επιστρέψει στο δικαστήριο, παραμένει για μένα σαν ένα τρόπαιο.
Η διαδικασία του pro se litigation, δηλαδή της αυτοεκπροσώπησης στο δικαστήριο, δεν είναι επιλογή, αλλά συχνά αναγκαιότητα. Μετά την άρση της νομικής εκπροσώπησης, πολλοί κρατούμενοι καλούνται να χειριστούν μόνοι τους τις υποθέσεις τους, αντιμετωπίζοντας έλλειψη γνώσεων, περιορισμένους πόρους και εμπόδια. Στατιστικά στοιχεία των ΗΠΑ από το 2000-2019 δείχνουν ότι το 91% των νομικών προσφυγών από κρατούμενους κατατέθηκαν pro se.
Μαρτυρίες όπως του Martin Robles, ο οποίος πέρασε σχεδόν 30 χρόνια στη φυλακή, αναδεικνύουν την αδικία. “Τα δικαστήρια δεν ακολουθούν τους δικούς τους κανόνες,” λέει. “Δεν λογοδοτούν τους εισαγγελείς όπως εμάς. Εμείς χάνουμε τις εφέσεις μας για μια ώρα καθυστέρηση, εκείνοι έχουν απεριόριστη ευχέρεια.” Οι δυσκολίες στην επικοινωνία, η περιορισμένη πρόσβαση στις νομικές βιβλιοθήκες και οι ανέφικτες προθεσμίες, αποτελούν καθημερινότητα. Παρόλα αυτά, ο Martin ξεκίνησε την πρώτη τάξη νομικής στα Ισπανικά στη φυλακή NJSP, για να βοηθήσει τους συμπολίτες του.
Ο Kashif Hassan, έχοντας master, προσπάθησε να “αγοράσει” την προστασία, προσλαμβάνοντας ιδιωτικούς δικηγόρους. “Πέταξα χρήματα σε δικηγόρους, αλλά με χειραγώγησαν,” λέει. “Όταν σταμάτησα να παλεύω νωρίς, είχα χάσει.” Τελικά, πήρε την κατάσταση στα χέρια του, κερδίζοντας μια υπόθεση για εγγύηση.
Ακόμα και όταν οι δικηγόροι αποτυγχάνουν, όπως στην περίπτωση του Tommy Koskovich, που ο δικηγόρος του παραδέχτηκε ότι δεν προετοίμασε υπεράσπιση, οι κρατούμενοι αναζητούν άλλους δρόμους. Ο Tommy, μέσω της “Clemency Initiative” της Νέας Ιερσέης, ελπίζει σε ανακούφιση. Η ιστορία του James Comer, ο οποίος κατάφερε να επαναπροσδιορίσει την ποινή του και να απελευθερωθεί μετά από 25 χρόνια, αποδεικνύει ότι η μάχη αξίζει.
Οι Martin, Kashif και Tommy, αντικατοπτρίζουν την πραγματικότητα: το σύστημα δεν είναι για τη δικαιοσύνη, είναι για την καταδίκη. Κάθε στιγμή που οι αρχικές εφέσεις τελειώνουν, είσαι μόνος. Κάθε λάθος τιμωρείται.
Παρόλα αυτά, συνεχίζουμε να αγωνιζόμαστε. Γράφουμε, διδάσκουμε ο ένας τον άλλον πώς να καταθέτει αιτήσεις, να ερμηνεύει τη νομολογία και να αποκωδικοποιεί τη νομική ορολογία. Εγώ προσωπικά, δουλεύω σε μια αίτηση για εξέταση DNA για να αποδείξω την αθωότητά μου.
Δεν θα σιωπήσουμε. Δεν θα υποχωρήσουμε εύκολα. Θυμώνουμε – ενάντια στις άδικες καταδίκες, στα αδιάφορα δικαστήρια, και σε ένα σύστημα που ελπίζει να τα παρατήσουμε. Θυμώνουμε, ακόμα κι όταν κανείς δεν βλέπει, κανείς δεν πιστεύει. Ο θυμός, τελικά, είναι ελπίδα σε κίνηση.
