Μετά τον πόλεμο, η παγκόσμια διακυβέρνηση βασιζόταν στην απλή παραδοχή ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες θα στήριζαν τα συστήματα που δημιούργησαν και τους κανόνες που βοήθησαν να τεθούν. Η πρώτη διοίκηση Τραμπ δεν ήταν μεμονωμένο περιστατικό. Τώρα, από τη σκοπιά του 2026, εν μέσω της επίθεσης ΗΠΑ-Ισραήλ στο Ιράν και του επακόλουθου κλεισίματος του Στενού του Ορμούζ, είναι σαφές ότι στην Ουάσινγκτον δεν υπάρχει διάθεση οι ΗΠΑ να προστατέψουν ξανά την τάξη που βοήθησαν να δημιουργηθεί.
Ωστόσο, η αποχώρηση μιας μεγάλης δύναμης δεν σημαίνει κατάρρευση της παγκοσμιοποίησης ή του πολυμερισμού. Αντίθετα, η σκυτάλη πέρασε σε μεσαίες δυνάμεις που συγκεντρώνονται σε ευέλικτες μορφές για να διατηρήσουν τους θεσμούς που στηρίζουν την παγκοσμιοποίηση και τον πολυμερισμό. Ο Καναδός πρωθυπουργός Μαρκ Κάρνεϊ τόνισε αυτή την κρίσιμη καμπή στο Παγκόσμιο Οικονομικό Φόρουμ στο Νταβός τον Ιανουάριο, βάζοντας τέλος στις ελπίδες για επιστροφή στην κανονικότητα. Υποστήριξε, ορθά, ότι οι χώρες πρέπει όλο και περισσότερο να χτίζουν ευέλικτες μορφές συνεργασίας αντί να βασίζονται αποκλειστικά σε άκαμπτα ιδεολογικά μπλοκ.
Καθώς εισερχόμαστε σε μια «περίοδο Ρομάντζου των Τριών Βασιλείων» στην παγκόσμια πολιτική, η Συνολική και Προοδευτική Συμφωνία για την Εμπορική Σχέση του Ειρηνικού (CPTPP) αποτελεί παράδειγμα δράσης των μεσαίων δυνάμεων. Όταν οι ΗΠΑ εγκατέλειψαν την αρχική Συμφωνία του Ειρηνικού (TPP), το πλαίσιο βρέθηκε στο χείλος της κατάρρευσης. Ωστόσο, δεν κατέρρευσε. Αντ’ αυτού, ένας συνασπισμός μεσαίων δυνάμεων, συμπεριλαμβανομένης της Ιαπωνίας, του Καναδά, της Αυστραλίας και άλλων οικονομιών, συγκεντρώθηκε για να τη σώσει, σε ένα ενδεικτικό πείραμα ηγεσίας από μεσαίες δυνάμεις. Οι οικονομίες που συνιστούν τη συμφωνία αντιστοιχούν περίπου στο 15% του παγκόσμιου ΑΕΠ και αντιπροσωπεύουν μερικά από τα πιο δυναμικά εμπορικά έθνη της Ασίας-Ειρηνικού, ενώ τώρα περιλαμβάνουν και το Ηνωμένο Βασίλειο.
Η CPTPP είναι απλώς μια πτυχή μιας αναδυόμενης αρχιτεκτονικής, καθώς μεσαίες δυνάμεις, από μέλη της G7 έως περιφερειακούς παράγοντες –όπως η Τουρκία και η Ινδία– αντιδρούν σε έναν κόσμο όπου οι ΗΠΑ δεν αγκυροβολούν πλέον την ασφάλεια και την οικονομική αρχιτεκτονική του διεθνούς συστήματος. Αυτό δεν σημαίνει ότι οι ΗΠΑ έχουν πάψει να είναι σημαντικές, αλλά σημαίνει ότι ακόμη και οι άλλοτε στενοί τους σύμμαχοι, οι μεσαίες δυνάμεις, αρχίζουν να ασκούν μεγαλύτερη αυτονομία.
Σήμερα, η συμφωνία είναι πιο σημαντική από ποτέ. Σε μια περίοδο που χαρακτηρίζεται από αυξανόμενους δασμούς, διαμάχες βιομηχανικής πολιτικής και μονομερή οικονομικά μέτρα, αντιπροσωπεύει μια κοινή δέσμευση για ανοιχτές αγορές και προβλέψιμους εμπορικούς κανόνες, με μια σημασία που έχει επεκταθεί πέρα από τον Ειρηνικό. Η Σουηδία έχει προτείνει την ένταξη της Ευρωπαϊκής Ένωσης στην CPTPP.
Σε μια εποχή όπου οι δασμοί, οι κυρώσεις και τα μέτρα βιομηχανικής πολιτικής χρησιμοποιούνται όλο και περισσότερο εκτός πολυμερών πλαισίων, και η επίθεση ΗΠΑ-Ισραήλ στο Ιράν θέτει αμφιβολίες για το μέλλον του πολυμερισμού, η CPTPP λειτουργεί ως κατηγορία κατά του μονομερισμού, υπερασπιζόμενη το ελεύθερο εμπόριο με δίκαιους κανόνες έναντι του προστατευτισμού.
Η εμφάνιση αυτού του ενιαίου μετώπου μπορεί να ενισχυθεί απαντώντας σε ένα από τα πιο σημαντικά ερωτήματα για το μέλλον της CPTPP: κατά πόσο άλλες μεσαίες δυνάμεις μπορούν να βρουν τη θέση τους στη συμφωνία. Τόσο η Κίνα όσο και η ΕΕ θα μπορούσαν να συνεργαστούν ή ακόμη και να προσχωρήσουν στη συμφωνία, δουλεύοντας χέρι-χέρι για την ανάπτυξη ενός ελεύθερου, δίκαιου και ανοιχτού μέλλοντος τόσο για το παγκόσμιο εμπόριο όσο και για την παγκόσμια διακυβέρνηση.
Η Κίνα ενδιαφέρεται τόσο για συνεργασία όσο και για πιθανή συμμετοχή. Τα τελευταία χρόνια, ο Σάιμον Μπέρμιγχαμ, ο οποίος υπηρέτησε ως υπουργός εμπορίου της Αυστραλίας, έχει ενθαρρύνει δημόσια την Κίνα να επιδιώξει τη συμμετοχή στην CPTPP. Η ενσωμάτωση μεγάλων οικονομιών σε εμπορικά πλαίσια υψηλών προδιαγραφών ενισχύει τόσο τις ίδιες τις συμφωνίες όσο και την ευρύτερη διεθνή οικονομική τάξη.
Επιπλέον, η Κίνα αναπτύσσει τη δική της εμπορική πολιτική με συμπληρωματικό τρόπο. Η συμμετοχή στην Περιφερειακή Ολοκληρωμένη Οικονομική Σύμπραξη (RCEP), τη μεγαλύτερη εμπορική συμφωνία στον κόσμο βάσει πληθυσμού, αποτέλεσε πρόδρομο που εστίασε στην αύξηση της πρόσβασης στην αγορά και την εναρμόνιση των εμπορικών κανόνων. Αλλά το Πεκίνο είναι έτοιμο να προχωρήσει σε εμπορικές συμφωνίες επόμενης γενιάς, πιο περιεκτικές. Ήδη, η Κίνα έχει εφαρμόσει ένα εκτεταμένο σύνολο μεταρρυθμίσεων, οι οποίες αντιπροσωπεύουν μια δέσμευση για τους εμπορικούς κανόνες υψηλών προδιαγραφών της CPTPP.
Η ζήτηση για παγκόσμιο εμπόριο παραμένει ισχυρή. Ως η κινητήριος δύναμη της παγκόσμιας ευημερίας, το μερίδιο του εμπορίου στην παγκόσμια οικονομική δραστηριότητα παραμένει σταθερό. Αυτό που αλλάζει είναι οι θεσμικές οδοί μέσω των οποίων ρέει το εμπόριο. Οι παρτενέρ στον χορό μπορεί να αλλάζουν, αλλά ο ίδιος ο χορός συνεχίζεται. Μαζί, θα μπορούσε να χτιστεί μια μορφή Παγκόσμιου Οργανισμού Εμπορίου 2.0, ως μια λογική επέκταση του Πολυμερούς Ενδιάμεσου Μηχανισμού Επίλυσης Διαφορών (MPIA).
Εδώ, η Ιαπωνία θα μπορούσε να διαδραματίσει κρίσιμο ρόλο. Ως η μεγαλύτερη οικονομία που βρίσκεται σήμερα εντός της CPTPP, το Τόκιο κατέχει μια θέση ήπιας επιρροής. Εάν η Ιαπωνία υποστήριζε και καθοδηγούσε την πορεία της Κίνας προς τη συμμετοχή στην CPTPP, θα μπορούσε όχι μόνο να ενισχύσει το οικονομικό βάρος της συμφωνίας, αλλά και να ανοίξει ένα κανάλι για την ενίσχυση της εμπιστοσύνης και της συνεργασίας. Αυτό είναι ζωτικής σημασίας, δεδομένης της τρέχουσας χαμηλής στάθμης των σχέσεων Κίνας-Ιαπωνίας.
Τελικά, η σημασία της CPTPP έγκειται σε ό,τι συνεπάγεται για το μέλλον της παγκοσμιοποίησης. Ο κόσμος εισέρχεται σε μια πολυπολική εποχή, όπου η οικονομική και πολιτική ηγεσία είναι κατανεμημένη αντί να είναι συγκεντρωμένη. Σε ένα τέτοιο σύστημα, ο πολυμερισμός εξαρτάται από συνασπισμούς πρόθυμους να υπερασπιστούν τις ανοιχτές αγορές και τους κοινούς κανόνες.
Οι ΗΠΑ μπορεί ακόμη και να αποφασίσουν να επανενταχθούν σε αυτό το πλαίσιο κάποια μέρα. Αν το πράξουν, η πόρτα θα πρέπει να παραμείνει ανοιχτή. Όμως, η εμπειρία της CPTPP αντικατοπτρίζει μια σημαντική πραγματικότητα: το μέλλον του παγκόσμιου εμπορίου δεν θα περιμένει καμία χώρα. Τα έθνη που παραμένουν δεσμευμένα στην οικονομική ολοκλήρωση προχωρούν μαζί. Με αυτόν τον τρόπο, διαμορφώνουν τα θεμέλια ενός πιο πλουραλιστικού –αλλά και πάλι ανοιχτού– παγκόσμιου συστήματος.
