Πρόσφατες εκλογικές εξελίξεις σε Γαλλία, Σλοβενία και Ιταλία φαίνεται να σηματοδοτούν μία παύση στην αδιάκοπη άνοδο της λαϊκιστικής άκρας δεξιάς σε ολόκληρη την Ευρώπη. Ωστόσο, παρά τις ενδείξεις κόπωσης, ειδικοί προειδοποιούν ενάντια σε βιαστικά συμπεράσματα, τονίζοντας ότι η δυναμική τους ενδέχεται να μην έχει εξαντληθεί πλήρως.
Στη Γαλλία, οι τοπικές εκλογές που ολοκληρώθηκαν την Κυριακή έδειξαν ότι οι κεντρώες και αριστερές δυνάμεις επικράτησαν σε Παρίσι και Λυών, εξασφαλίζοντας θέσεις δημάρχων και δημοτικών συμβούλων. Ενώ το ακροδεξιό κόμμα Εθνική Συσπείρωση (RN) δεν κατάφερε να κερδίσει έδαφος στη Μασσαλία, όπως ήλπιζε, παρά τις οριακές επιδόσεις του στον πρώτο γύρο.
Στη Σλοβενία, οι βουλευτικές εκλογές της Κυριακής έφεραν στην εξουσία τον φιλελεύθερο Πρωθυπουργό Robert Golob, του οποίου το Κίνημα Ελευθερίας (GS) ελάχιστα ξεπέρασε το δεξιό Λαϊκό Κόμμα (SDS) του πρώην Πρωθυπουργού Janez Jansa.
Τέλος, στην Ιταλία, οι ψηφοφόροι έστειλαν ένα μήνυμα αποδοκιμασίας στην Πρωθυπουργό Giorgia Meloni, απορρίπτοντας σε συνταγματικό δημοψήφισμα τις μεταρρυθμίσεις που είχε προωθήσει, ένα αποτέλεσμα που θεωρείται δοκιμασία της ηγεσίας της.
Τα παραπάνω αποτελέσματα, εάν συνδυαστούν, υποδηλώνουν ότι η άκρα δεξιά στην Ευρώπη, η οποία ενισχύθηκε τα προηγούμενα χρόνια λόγω ανησυχιών για τη μετανάστευση, τον πληθωρισμό και την ταυτότητα, ενδέχεται να δυσκολεύεται να μετατρέψει την ορμή της σε αποφασιστικές εκλογικές νίκες.
**Ενδείξεις “οροφής” ή απομονωμένες ήττες;**
Αναλυτές εκτιμούν ότι τα πρόσφατα αποτελέσματα μπορεί να σηματοδοτούν την εξάντληση της δυναμικής, αλλά και πιθανές μεμονωμένες ήττες. “Τα αποτελέσματα του Σαββατοκύριακου παρουσιάζουν μια πραγματικά μικτή εικόνα, και όποιος προσπαθεί να παρουσιάσει μια ξεκάθαρη αφήγηση απλοποιεί την κατάσταση”, δήλωσε ο Gabor Scheiring, βοηθός καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Georgetown στο Κατάρ.
Στη Γαλλία, το RN “δεν κατάφερε να κερδίσει εκεί που είχε μεγαλύτερη σημασία”, αποτυγχάνοντας να επικρατήσει σε Μασσαλία, Τουλόν και Νιμ, ενώ αριστερές και κεντρώες συμμαχίες διατήρησαν την εξουσία σε Παρίσι, Μασσαλία και Λυών. Ωστόσο, η σκληρή δεξιά έχει εδραιώσει την παρουσία της σε μικρότερες πόλεις και έχει κερδίσει τον έλεγχο δεκάδων μεσαίου μεγέθους δήμων. “Η άκρα δεξιά δεν κατέρρευσε, αλλά φαίνεται να έχει φτάσει σε ένα ταβάνι στις μεγάλες πόλεις, επεκτείνοντας την επιρροή της αλλού”, επεσήμανε ο Scheiring, προσθέτοντας ότι ο Eric Ciotti, πρόεδρος του κόμματος Ένωση της Δεξιάς για τη Δημοκρατία, κέρδισε στη Νίκαια, την πέμπτη μεγαλύτερη πόλη της Γαλλίας.
Ο David Broder, ιστορικός και ευρωπαίος συντάκτης του Jacobin magazine, ειδικευμένος στα ακροδεξιά κινήματα, δήλωσε ότι το RN θα πρέπει να είναι ικανοποιημένο με κάποιες από τις προόδους του, τονίζοντας ότι η εστίασή του δεν ήταν στις μεγαλουπόλεις, αλλά σε μικρότερες γαλλικές πόλεις, όπου απέδωσε καλά. “Η θέση τους στις δημοσκοπήσεις είναι καλύτερη από ποτέ”, είπε, “αλλά το ερώτημα παραμένει αν υπάρχει ένα σκληρό ταβάνι… και αν θα αποτύχουν να αποκτήσουν απόλυτη πλειοψηφία ψηφοφόρων, κάτι που πιστεύω ότι παραμένει πιθανό”.
**Σλοβενία: Οριακή νίκη του κέντρου, Ιταλία: Σημαντική αποτυχία**
Η νίκη του Golob στη Σλοβενία επί του Jansa ήταν οριακή, με 29 έδρες έναντι 28, οδηγώντας σε έναν αποδυναμωμένο αριστερό-κεντρώο συνασπισμό στο κοινοβούλιο και θέτοντας τις βάσεις για δύσκολες διαπραγματεύσεις για τον σχηματισμό κυβέρνησης. Ο Scheiring χαρακτήρισε την εικόνα στη Σλοβενία “ακόμη πιο αμφίβολη” από ό,τι στη Γαλλία, περιγράφοντας τη νίκη του κέντρου ως “σημαντική, αλλά πολύ οριακή”.
Αντίθετα, η ήττα της Meloni στο δημοψήφισμα για τις δικαστικές μεταρρυθμίσεις στην Ιταλία αντιπροσωπεύει μια “σημαντική αποδοκιμασία”, δήλωσε ο Scheiring. Περίπου το 53,5% ψήφισε κατά και 46,5% υπέρ, με συμμετοχή άνω του 58%. Το αποτέλεσμα αποδυναμώνει εσωτερικά την Meloni ενόψει των γενικών εκλογών του επόμενου έτους.
“Αυτό που βλέπουμε είναι… περισσότερο μια επιβράδυνση της δυναμικής σε ορισμένα μέρη, σε συνδυασμό με συνεχιζόμενη εδραίωση σε άλλα”, εξήγησε. “Η αδιάκοπη πρόοδος έχει επιβραδυνθεί, ιδιαίτερα εκεί όπου οι αντίπαλοι κατάφεραν να ενωθούν τακτικά – όπως στη Μασσαλία – ή όπου οι ηγέτες της άκρας δεξιάς υπερεκτίμησαν τις δυνάμεις τους – όπως η Meloni με το δημοψήφισμα. Όμως, η υποκείμενη βάση υποστήριξης παραμένει σε μεγάλο βαθμό άθικτη”.
**Η παγίδα του “προσωπικού καλλιτέχνη” και η απάντηση στα δομικά προβλήματα**
Ο λαϊκισμός σήμερα συχνά επικεντρώνεται σε χαρισματικούς ηγέτες, όπως η Meloni, οι οποίοι μπορούν να αποτελέσουν πραγματικό πολιτικό πλεονέκτημα. Ωστόσο, αυτή η στρατηγική μπορεί να αφήσει τα κόμματα εξαρτημένα και “ευάλωτα” σε ήττες που συνδέονται με ισχυρές προσωπικότητες, σύμφωνα με τον Broder. Παρόμοιο μοτίβο παρατηρείται στην Ουγγαρία, όπου ο Πρωθυπουργός Viktor Orban κυριαρχεί στο πολιτικό σκηνικό. Ωστόσο, το κόμμα του μπορεί να “στερείται βάθους” πέραν του προσωπικού του “καλλιτέχνη” και, παρά τις προσπάθειές του να πλαισιώσει τις εκλογές γύρω από την παγκόσμια ηγεσία και τη γεωπολιτική, “πολλοί ψηφοφόροι οδηγούνται τελικά από πιο πρακτικές ανησυχίες, όπως η οικονομική απόδοση και το αυξανόμενο κόστος ενέργειας”.
Είναι, ωστόσο, συχνά αυτά τα θέματα που μπορούν να διασφαλίσουν ότι η υποστήριξη στην άκρα δεξιά παραμένει άθικτη. Ο Scheiring πρόσθεσε ότι τα αποτελέσματα σε Γαλλία, Σλοβενία και Ιταλία μπορεί να καταδεικνύουν πώς οι βραχυπρόθεσμες εκλογικές δυναμικές και οι ταλαντώσεις σημαίνουν ότι οι λαϊκιστές “δεν είναι ανίκητοι όταν οι αντίπαλοι παίζουν έξυπνα το εκλογικό παιχνίδι”, αλλά επίσης αποκαλύπτουν λίγα για τη μακροπρόθεσμη πορεία.
Ανέδειξε τη συνεχιζόμενη οικονομική στασιμότητα, τη μείωση των πραγματικών μισθών, τις επιπτώσεις της αποβιομηχάνισης στις επαρχιακές οικονομίες και το κόστος στέγασης που πιέζει τις νεότερες γενιές σε όλη την Ευρώπη ως δομικούς παράγοντες που έχουν οδηγήσει στην άνοδο της άκρας δεξιάς.
Παραπέμποντας σε προηγούμενους κύκλους, ο Scheiring περιέγραψε ένα “ανελεύθερο εκκρεμές” στο οποίο η άκρα δεξιά ανεβαίνει, αδυνατίζει, και επιτρέπει στο πολιτικό κέντρο να ανακτήσει προσωρινά έδαφος. “Αλλά αν το κέντρο απλώς κυβερνά υπό το λάβαρο ‘δεν είμαστε η άκρα δεξιά’ χωρίς να αντιμετωπίζει τα δομικά προβλήματα… το εκκρεμές κινείται προς τα πίσω”, προειδοποίησε, τονίζοντας ότι τα πρόσφατα αποτελέσματα μπορεί να αντιστοιχούν σε τακτικές νίκες αντί για μια διαρκή αλλαγή.
Στο μεταξύ, η Δανία αναμένεται να ανακοινώσει τα αποτελέσματα των πρόωρων βουλευτικών εκλογών της την Τετάρτη. Οι δημοσκοπήσεις δείχνουν ότι οι σοσιαλδημοκράτες του κέντρου-αριστεράς μπορεί να παραμείνουν το μεγαλύτερο κόμμα στο κοινοβούλιο της Δανίας, παρά την πίεση από δεξιούς λαϊκιστές που ζητούν αυστηρότερες πολιτικές μετανάστευσης.
