Στην εισαγωγή αυτής της νέας συλλογής ημερολογίων του Άλαν Μπένετ, που καλύπτει την περίοδο 2016-2024, ο συγγραφέας εκφράζει την ανησυχία του για το τι να γράψει, δηλώνοντας: «Τα έχω πει όλα από πριν. Στα 90 είναι αδύνατον να αποφύγεις την επανάληψη». Και πράγματι, βρισκόμουν στα μισά των καταχωρήσεων για το 2020, όταν άρχισαν να μου φαίνονται οικείες. Όπως αποδείχθηκε, είχα ήδη κρίνει τα ημερολόγια της πανδημίας του Μπένετ, όταν κυκλοφόρησαν ως ένας λιτός, αυτόνομος τόμος το 2022.
Εδώ βρίσκονται ξανά, αυτή τη φορά ενταγμένα σε μια πολύ μεγαλύτερη περίοδο καταγραφής ημερολογίου, που χαρακτηρίζεται από τη συνηθισμένη εναλλαγή του Μπένετ μεταξύ παρελθόντος και παρόντος. Η επανάληψη αποδεικνύεται ότι δεν έχει σημασία, καθώς η γραφή είναι επαρκώς πολυεπίπεδη για να προσλάβει νέα νοήματα καθώς αλλάζει το πλαίσιο. Τα χρόνια της πανδημίας του Μπένετ διαβάζονται διαφορετικά τώρα που η Covid-19 βρίσκεται στο παρελθόν. Την πρώτη φορά, είχα την εντύπωση ότι, παρά την αφοσίωσή του στο Εθνικό Σύστημα Υγείας (NHS), το χτύπημα των κατσαρολικών κάθε Πέμπτη βράδυ του φαινόταν κάπως ανόητο. Διαβάζοντας ξανά το απόσπασμα, είμαι πεπεισμένος ότι απεχθανόταν όλο αυτό το θεατρινίστικο πανηγύρι.
Υπάρχουν και άλλα πράγματα που μου διέφυγαν. Όπως πόσο πολύ η εμπειρία του Μπένετ από την διετή στρατιωτική του θητεία τον συντρόφευσε στις δεκαετίες που ακολούθησαν. Σχεδόν πάντα σημειώνει την επέτειο: «8 Αυγούστου. 8/8/52. Η μέρα που κλήθηκα. Ήταν Πέμπτη». Ιδιαίτερα έντονες είναι οι αναμνήσεις της σωματικής ντροπής, όπως η ανησυχία για το να γδυθεί μπροστά σε άλλους, κάτι που ο Μπένετ καταφέρνει να αποφύγει πλήρως κατά τη διάρκεια της θητείας του. Αυτό συμβαίνει παρά την έντονη επιθυμία του να βλέπει τα αμέριμες γυμνά σώματα τριγύρω του. Την μία φορά που κατάφερε μια συνεύρεση με έναν συγκάτοικο στρατιώτη, αισθάνθηκε τόσο αμήχανος που δεν το αναφέρει ποτέ ξανά. «Αισθάνομαι ακόμα ντροπή για περιστατικά στη ζωή μου, των οποίων όλοι οι συμμετέχοντες έχουν εδώ και καιρό πεθάνει. Η αμηχανία είναι αιώνια».
Όχι τόσο ντροπαλός, δεν μπορείς παρά να παρατηρήσεις, ώστε να αισθάνεται υποχρεωμένος να αποκρύψει την πιο καυστική του πλευρά. Στις 17 Οκτωβρίου 2024, ο Μπένετ υποδέχεται την έκδοση του τέταρτου τόμου ημερολογίων του Μάικλ Πάλιν με μια ανταγωνιστική ματιά. Εξηγεί ότι μπορεί να το διαβάσει μόνο «με πολύ παράλειψη» χάρη στην υπερβολή των λεπτομερειών, η οποία καθιστά τον τόμο «κάτι σαν ένα κινούμενο ημερολόγιο γραφείου». Ο Μπένετ δεν ξεχνά ποτέ ότι τα ημερολόγιά του γράφονται – σίγουρα επεξεργασμένα – για να διασκεδάζουν.
Υπάρχει επίσης μια πραγματική αμφιθυμία απέναντι στον Τζόναθαν Μίλερ, ο οποίος ζει στην Gloucester Crescent, την πολυτελή μποέμ συνοικία του βόρειου Λονδίνου, στην οποία ο Μπένετ ήταν κάποτε κάτοικος. Το 2016, ο Μίλερ δεν έχει ακόμη διαγνωστεί με τη νόσο Alzheimer, η οποία θα τον σκοτώσει, και στις 7 Φεβρουαρίου 2016 ξεκινά έναν μονόλογο για το πώς η διάσημη παραγωγή του The Mikado έχει παιχτεί 300 φορές σε όλο τον κόσμο, κάτι που την καθιστά «μεγάλη επιτυχία». Αυτό κάνει τον Μπένετ να δαγκώνει τη γλώσσα του για να μην ξεστομίσει ότι το The History Boys του έχει 2.000 παραστάσεις. «Δεν λέω τίποτα, αλλά χωρίς να αισθάνομαι καλύτερα γι’ αυτό».
Υπάρχουν, ωστόσο, πολλοί λόγοι για να χαίρεται κανείς. Ενώ ο Μπένετ είναι αδυσώπητος σχετικά με τη σωματική του φθορά κατά τη διάρκεια της εννεαετούς περιόδου αυτών των ημερολογίων, η δημιουργική του ζωή ανθίζει. Το θεατρικό έργο του 2018 Allelujah!, ένας ύμνος στο NHS, έχει καλές πωλήσεις και μετατρέπεται σε ταινία με πρωταγωνιστές τους Judi Dench, Derek Jacobi και Jennifer Saunders. Και το The Choral, ο κινηματογραφικός του φόρος τιμής στον Elgar και το Γιορκσάιρ της επαρχίας κατά τον Πρώτο Παγκόσμιο Πόλεμο, είναι μια απολαυστική επιτυχία στα ύστερα χρόνια του. Και τα δύο σκηνοθετούνται από τον Nicholas Hytner, έναν από τους δύο ανθρώπους που, όπως λέει, έχουν αλλάξει τη ζωή του (ο άλλος είναι ο σύντροφός του Rupert Thomas, διακεκριμένος εκδότης περιοδικών και οξυδερκής συλλέκτης που μπορεί να εντοπίσει αισθητικούς θησαυρούς στα πιο ακατάλληλα σκουπιδότοπους).
Ο τόνος των ημερολογίων, ωστόσο, δεν γλιστρά ποτέ στη συναισθηματική φλυαρία. Προσκεκλημένος στην αποκάλυψη της ταφόπετρας του Μίλερ στο νεκροταφείο Highgate το 2022, ο Μπένετ ανησυχεί πώς θα διαχειριστεί το ανώμαλο έδαφος. Ο φόβος του είναι ότι, μόλις φτάσει επιτέλους στο μνημείο του Μίλερ, η σωματική του αδυναμία θα τον αναγκάσει να καθίσει πάνω του, μια χειρονομία που θα μπορούσε εύκολα να παρερμηνευθεί ως εκδικητικότητα. Είναι, άλλωστε, ο τελευταίος που στέκεται όρθιος.
