Καθώς η Κίνα βρίσκεται εν μέσω μιας ριζικής οικονομικής μετάβασης, οι περιοχές της χώρας αγκαλιάζουν κι αυτές τις αλλαγές. Οι παλιές “δυναμό” πρέπει να προσαρμοστούν, αλλιώς κινδυνεύουν να μείνουν πίσω, καθώς οι παραδοσιακές βιομηχανίες αποδεικνύονται λιγότερο αξιόπιστοι μοχλοί ανάπτυξης και νέοι τομείς αναδύονται. Σε αυτή τη σειρά, εξερευνούμε τρεις αντιπροσωπευτικές περιοχές της χώρας καθώς προσπαθούν να πλοηγηθούν σε αυτό το ραγδαία μεταβαλλόμενο περιβάλλον.
Μια πρωινή του Δεκεμβρίου, η Zhang Li έφτασε στη δουλειά της όπως συνήθως στην Everwin Toys στο Dongguan, μόνο για να βρει μια ανακοίνωση καρφιτσωμένη στις πύλες του εργοστασίου. Το μήνυμα ήταν σύντομο και άψυχο: λόγω της μειωμένης ζήτησης στον κλάδο των παιχνιδιών και των αλλαγών στην παγκόσμια οικονομία, η εταιρεία είχε δει τα έσοδά της να μειώνονται κατά 40% και δεν είχε άλλη επιλογή από το να διακόψει την παραγωγή.
Για την Zhang, η είδηση διέλυσε τη ζωή της. Όπως πολλοί από τους 2.000 συναδέλφους της, εργαζόταν στο εργοστάσιο για περισσότερα από 15 χρόνια, ξεκινώντας στα 20 της και περνώντας τα καλύτερα της χρόνια στη γραμμή παραγωγής. “Τώρα είμαι στα 40 μου”, είπε. “Πού θα βρω την επόμενη δουλειά μου;”
Η Zhang είναι μία από τα εκατομμύρια μεταναστών εργαζομένων που βρίσκονται στην πρώτη γραμμή μιας ραγδαίας – και, κατά καιρούς, επώδυνης – οικονομικής μετάβασης που εκτυλίσσεται στην Κίνα, καθώς ο τεράστιος μεταποιητικός τομέας της χώρας προσαρμόζεται στις αυξανόμενες παγκόσμιες εμπορικές εντάσεις και τις ιλιγγιώδεις τεχνολογικές αλλαγές. Οι μετατοπίσεις αφήνουν τους βιομηχανικούς κόμβους της Κίνας όλο και πιο πολωμένους: ενώ οι κορυφαίες εταιρείες προχωρούν δυναμικά – βοηθώντας την Κίνα να καταγράψει ένα ρεκόρ εμπορικού πλεονάσματος άνω του 1 τρισεκατομμυρίου δολαρίων πέρυσι – η πραγματικότητα για τους εργαζομένους συχνά είναι πολύ διαφορετική, καθώς αντιμετωπίζουν στάσιμους μισθούς και κύματα κλεισίματος εργοστασίων.
Αυτή η δυαδικότητα είναι ιδιαίτερα έντονη στο Dongguan – μια πόλη 10,5 εκατομμυρίων κατοίκων στην επαρχία Γκουανγκντόνγκ της νότιας Κίνας – η οποία υπήρξε κεντρική στην εξαγωγική έκρηξη της χώρας από τη δεκαετία του 1980, κερδίζοντας το παρατσούκλι “εργοστάσιο του κόσμου”.
“Σε μια μόνο πόλη, υπάρχουν πάνω από 500 εκτάρια κενών χώρων εργοστασίων… και το Dongguan έχει 30 πόλεις”, δήλωσε ο Liang Lu, στέλεχος μεταποιητικής επιχείρησης.
Στο χαρτί, η οικονομία του Dongguan τα πάει καλά. Το ακαθάριστο εγχώριο προϊόν της πόλης αυξήθηκε κατά 4% σε ετήσια βάση το 2025, ελαφρώς κάτω από τον εθνικό μέσο όρο. Οι τοπικές εξαγωγές αυξήθηκαν κατά 9,1% σε ετήσια βάση, ξεπερνώντας τα 970,7 δισεκατομμύρια γουάν (141 δισεκατομμύρια δολάρια).
Ωστόσο, επί τόπου, αναδύεται μια άλλη εικόνα. Στις βιομηχανικές ζώνες της πόλης, οι χώροι εργοστασίων παραμένουν άδειοι και τα ενοίκια μειώνονται απότομα. Οι μετανάστες εργαζόμενοι λένε ότι τα εισοδήματά τους έχουν στασιμέψει – ή, σε πολλές περιπτώσεις, έχουν μειωθεί – τα τελευταία πέντε χρόνια. Μια σειρά από γνωστά κλεισίματα εργοστασίων έπληξε την πόλη πέρυσι, προκαλώντας χιλιάδες απώλειες θέσεων εργασίας, σύμφωνα με εμπειρογνώμονες του κλάδου. Τον Ιούνιο, ο Καναδός τεχνολογικός κολοσσός Celestica έκλεισε την εγκατάστασή του στο Dongguan μετά από 21 χρόνια, επικαλούμενος πιέσεις στην παγκόσμια αλυσίδα εφοδιασμού. Τον Οκτώβριο, η ταϊβανέζικη Kinpo Electronics μετέφερε ολόκληρη τη γραμμή παραγωγής της στην Ταϊλάνδη.
Ο Liang Lu, στέλεχος σε μια μεταποιητική επιχείρηση, εντυπωσιάστηκε από την κατάσταση στο Dongguan κατά τη διάρκεια μιας πρόσφατης επίσκεψης για να παραστεί σε μια τοπική εκδήλωση προώθησης επενδύσεων. “Μόνο στην πόλη Daojiao, υπάρχουν πάνω από 500 εκτάρια (1.235 στρέμματα) κενών χώρων εργοστασίων, όπως ανέφεραν οι τοπικοί αξιωματούχοι”, είπε ο Liang. “Και το Dongguan έχει 30 πόλεις, καθεμία αντιμετωπίζει παρόμοιες πιέσεις κενών χώρων.”
Οι άδειοι χώροι μαρτυρούν την πίεση που αντιμετωπίζουν οι επιχειρήσεις στο “εργοστάσιο του κόσμου” από πολλά μέτωπα. Από τη μία πλευρά, υπάρχει ο εμπορικός πόλεμος της Κίνας με τις Ηνωμένες Πολιτείες, ο οποίος έχει συμπιέσει τα περιθώρια κέρδους των τοπικών εξαγωγέων – ειδικά σε παραδοσιακές βιομηχανίες όπως η κλωστοϋφαντουργία, τα παιχνίδια και τα ενδύματα, όπου η διατήρηση χαμηλού κόστους είναι απαραίτητη. Πολλοί έχουν μεταφέρει την παραγωγή σε τρίτες χώρες σε μια προσπάθεια να αποφύγουν τους υψηλότερους δασμούς. Από την άλλη πλευρά, υπάρχουν οι ραγδαίες τεχνολογικές αλλαγές που επηρεάζουν τους παραγωγούς σε μια σειρά κλάδων, καθώς οι εξελίξεις στην τεχνητή νοημοσύνη, τη ρομποτική και άλλους αναδυόμενους τομείς απειλούν να καταστήσουν τα παλιά επιχειρηματικά μοντέλα παρωχημένα.
Το Dongguan στοχεύει να ξεπεράσει αυτές τις μετατοπίσεις ανεβαίνοντας στην αλυσίδα αξίας: αναβαθμίζοντας τις υπάρχουσες βιομηχανίες και καλλιεργώντας αναδυόμενες. Λέξεις-κλειδιά όπως ρομπότ, έξυπνοι τερματικοί σταθμοί και τεχνολογία καθαρής ενέργειας εμφανίζονται πλέον έντονα σε τοπικά έγγραφα πολιτικής. Ορισμένες εταιρείες εισχωρούν σε αιχμής τομείς όπως η ενσωματωμένη νοημοσύνη. Οι κατασκευαστές παιχνιδιών, στο μεταξύ, αγωνίζονται να αυξήσουν τα περιθώρια κέρδους τους αναπτύσσοντας τις δικές τους μάρκες, ακολουθώντας το παράδειγμα της Pop Mart, της κατασκευάστριας του Labubu.
Αυτές οι προσπάθειες είχαν κάποια επιτυχία: η τελευταία απογραφή της πόλης έδειξε ισχυρή αύξηση της απασχόλησης σε τεχνολογικά εντατικούς κλάδους όπως οι ηλεκτρονικές συσκευές, ο εξοπλισμός επικοινωνιών και η κατασκευή εξοπλισμού μεταξύ 2018 και 2023. Και τα τοπικά στοιχεία ακαθάριστης ανάπτυξης παραμένουν εντυπωσιακά. Ωστόσο, υπήρξαν επίσης εκτεταμένες απώλειες θέσεων εργασίας στη χαμηλής ποιότητας παραγωγή, καθώς η τοπική βιομηχανία γίνεται όλο και πιο αυτοματοποιημένη και κεφαλαιουχική. Η Κίνα είχε εγκαταστήσει πάνω από 2 εκατομμύρια βιομηχανικά ρομπότ μέχρι το τέλος του 2024, οδηγώντας σε αντικατάσταση μεγάλου αριθμού εργαζομένων στη γραμμή συναρμολόγησης.
Με τη ζήτηση για εργασία να μειώνεται και τους κατασκευαστές να αντιμετωπίζουν ένα ασταθές εμπορικό περιβάλλον, οι εργαζόμενοι στα εργοστάσια στο Dongguan δυσκολεύονται περισσότερο από ποτέ να εξασφαλίσουν σταθερές θέσεις εργασίας με αξιοπρεπείς μισθούς. “Ακόμα προσλαμβάνουμε εργαζομένους με μισθούς από πριν από μερικά χρόνια – δουλεύοντας υπερωρίες σε εξαήμερη βάση, με μηνιαία αμοιβή περίπου 5.500 γουάν (790 δολάρια)”, δήλωσε ο Zhong Xiao, υπεύθυνος προσλήψεων στην πόλη.
Τα τοπικά ενοίκια επίσης καταρρέουν. “Σε σύγκριση με δύο χρόνια πριν, τα βιομηχανικά ενοίκια στο Dongguan έχουν μειωθεί περίπου 30%”, δήλωσε ο Lawrence Wong, έμπειρος ιδιοκτήτης εργοστασίου στην πόλη. “Τα ποσοστά κενών χώρων έχουν αυξηθεί απότομα… καθώς πολλές εγκαταστάσεις έχουν μετακινηθεί ή έχουν συρρικνωθεί.”
Ο Wong σχεδιάζει να κινηθεί με την εποχή: τώρα ετοιμάζεται να ανοίξει την πρώτη φάση ενός νέου εργοστασίου στο Βιετνάμ, ακόμα κι αν τα εμπορικά ακίνητα εκεί είναι πιο ακριβά από ό,τι στο Dongguan.
Αυτή δεν είναι η πρώτη φορά που το Dongguan βρίσκεται σε σταυροδρόμι. Ως μία από τις πρώτες πόλεις της Κίνας που ενσωματώθηκε στην παγκόσμια αλυσίδα εφοδιασμού, έχει αντιμετωπίσει αμέτρητους γύρους οικονομικού μετασχηματισμού – και έχει επανειλημμένα αψηφήσει τις προβλέψεις ότι είχε “τελειώσει”. Τη δεκαετία του 1990 και του 2000, τα εργοστάσια του Dongguan πρωτοστάτησαν στην επανάσταση “made in China”: παράγοντας τα πάντα, από παπούτσια μέχρι πλαστικά παιχνίδια για παγκόσμιες μάρκες. Ωστόσο, οι παραγγελίες από το εξωτερικό κατέρρευσαν μετά την παγκόσμια χρηματοπιστωτική κρίση του 2008, και η ανάπτυξη του ΑΕΠ της πόλης επιβραδύνθηκε δραματικά – πέφτοντας από 18,1% το 2007 σε 5,3% το 2009. Η τοπική οικονομία παρέμεινε υπό πίεση για χρόνια μετά, προκαλώντας είτε την κατάρρευση είτε τη φυγή πολλών εταιρειών σε αγορές με χαμηλότερο κόστος.
“Το Dongguan εξακολουθεί να είναι σημαντικό, αλλά δεν βρίσκεται πλέον στο κέντρο”, δήλωσε ο David Wong, λέκτορας στο Πανεπιστήμιο Hang Seng του Χονγκ Κονγκ. “Λειτουργεί πλέον κυρίως ως ενδιάμεσος κόμβος παραγωγής στην αλυσίδα κατασκευών: αναντικατάστατο για την παγκόσμια παραγωγή, αλλά απίθανο να γίνει ένας πραγματικός κινητήρας καινοτομίας.”
Ακόμη και μερικές από τις πιο γνωστές εταιρείες του Dongguan αισθάνονται την πίεση. Η Topstar Technology – μια εισηγμένη εταιρεία που κατασκευάζει αισθητήρες, βιομηχανικά ρομπότ και άλλο εξοπλισμό αυτοματισμού – παρουσιάστηκε ως ιστορία επιτυχίας κατά την προηγούμενη ώθηση του Dongguan προς την έξυπνη παραγωγή. Τώρα, η εταιρεία εξερευνά πιο προηγμένους τομείς όπως τα ρομπότ που βασίζονται στην τεχνητή νοημοσύνη, με στόχο να πρωτοπορήσει στην επόμενη γενιά τεχνολογίας αυτοματισμού. Αλλά η εταιρεία αντιμετωπίζει προκλήσεις. Το 2024, κατέγραψε την πρώτη ετήσια ζημία της από την εισαγωγή της στο χρηματιστήριο το 2017, μετά από χρόνια ασταθών κερδών. Η εταιρεία απέδωσε τη ζημία στις συνεχιζόμενες προσπάθειες αναδιάρθρωσης της επιχείρησής της. Οι δημόσιες ανακοινώσεις δείχνουν ότι οι πελάτες της Topstar επικεντρώνονται στους κλάδους των ηλεκτρονικών συσκευών, των μπαταριών λιθίου και των ηλιακών φωτοβολταϊκών – τομείς που αντιμετωπίζουν σήμερα έντονο ανταγωνισμό και προβλήματα υπερπροσφοράς. Άλλες εταιρείες στο Dongguan φαίνεται να αντιμετωπίζουν ένα παρόμοιο δίλημμα: το παλιό μοντέλο αποτυγχάνει, ενώ το νέο δεν έχει ακόμη αποφέρει σταθερές αποδόσεις.
Τοπικοί επιχειρηματικοί ηγέτες, όπως ο Steve Huang, ο οποίος διαχειρίζεται ένα εργοστάσιο που κατασκευάζει άξονες μετάδοσης, ελπίζουν απλώς ότι εάν συνεχίσουν να προχωρούν, οι προσπάθειές τους θα αρχίσουν επιτέλους να αποδίδουν. “Τα τελευταία χρόνια, έχω επενδύσει συνεχώς στην αυτοματοποίηση των γραμμών παραγωγής και έχω καλλιεργήσει ενεργά μια πιο ποικιλόμορφη πελατειακή βάση στο εξωτερικό”, είπε ο Huang. “Τώρα, είμαι πρόθυμος να δεχτώ παραγγελίες που θα αποφέρουν ζημία έως και 5%, αρκεί το εργοστάσιο να μπορεί να παραμείνει σε λειτουργία και να επιβιώσει μέχρι να ανακάμψει η οικονομία.”
