Για δεκαετίες, η αμερικανική ασφάλεια ήταν το θεμέλιο της ευημερίας και της σταθερότητας των κρατών του Κόλπου. Σήμερα, ιρανικά πυραυλικά πλήγματα και drones έχουν παραλύσει τα κρίσιμα Στενά του Ορμούζ, πλήττοντας αεροδρόμια, λιμάνια, ξενοδοχεία και διυλιστήρια σε όλες τις χώρες της περιοχής, παρά την παρουσία χιλιάδων αμερικανικών στρατευμάτων και εξελιγμένων συστημάτων αναχαίτισης. Αυτή η ένοπλη σύγκρουση έχει αναγκάσει την περιοχή να αντιμετωπίσει μια σκληρή νέα πραγματικότητα.
Κινέζος ακαδημαϊκός, ο Jin Liangxiang, ανώτερο στέλεχος στα Shanghai Institutes for International Studies, υποστηρίζει ότι ο πόλεμος ΗΠΑ-Ισραήλ κατά του Ιράν και η επακόλουθη κρίση στον Ορμούζ έχουν “σοβαρά πλήξει” το αμερικανοκεντρικό θεμέλιο ασφαλείας του οικονομικού μοντέλου του Κόλπου. Σύμφωνα με τον ίδιο, τα κράτη της περιοχής πληρώνουν το τίμημα της υπερβολικής εξάρτησης από έναν προστάτη που αποδείχθηκε ανίκανος να τους προστατεύσει. Ο Jin περιγράφει τις επιθέσεις σε αμερικανικές βάσεις και πολιτικές υποδομές, καθώς και τη μεγάλη διαταραχή των θαλάσσιων οδών του Κόλπου, ως μερικά από τα “πιο καταστροφικά γεγονότα στη σύγχρονη ιστορία της περιοχής”. Οι επιθέσεις αυτές έχουν δημιουργήσει μια ανθρωπιστική καταστροφή και ένα συστημικό σοκ ασφαλείας για τις οικονομίες του Συμβουλίου Συνεργασίας του Κόλπου (GCC), διαβρώνοντας την εμπιστοσύνη στην αμερικανική εγγύηση ασφαλείας. Το GCC, που αποτελείται από έξι χώρες (Σαουδική Αραβία, Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, Κατάρ, Κουβέιτ, Μπαχρέιν και Ομάν), βρίσκεται αντιμέτωπο με μια νέα πρόκληση.
“Όχι μόνο οι ΗΠΑ έχουν καταδείξει ανικανότητα, ή απροθυμία, να προστατεύσουν τους εταίρους τους στον Κόλπο, αλλά τα κράτη του GCC βρίσκονται τώρα ως παράπλευρη απώλεια στην αντιπαράθεση της Ουάσινγκτον με το Ιράν”, γράφει ο Jin. “Με λίγα λόγια, το θεμέλιο ασφαλείας πάνω στο οποίο χτίστηκε το οικονομικό μοντέλο του GCC έχει υπονομευθεί σοβαρά.” Ο Jin προειδοποιεί ότι η περιοχή του Κόλπου, την οποία χαρακτηρίζει ως μία από τις τρεις μηχανές ανάπτυξης του κόσμου, μπορεί να χάσει την δυναμική της, με καταστροφικές επιπτώσεις στην Ασία, την Ευρώπη και πέρα από αυτές, αν η κρίση συνεχιστεί. “Εκτός εάν αυτά τα έθνη μπορέσουν να διαμορφώσουν ένα νέο, αξιόπιστο πλαίσιο ασφαλείας, θα είναι δύσκολο να διατηρήσουν τις ξένες επενδύσεις και την εμπιστοσύνη που έχουν τροφοδοτήσει την ανάπτυξή τους”, προσθέτει.
Τα Στενά του Ορμούζ, από όπου διέρχεται περίπου το 20% της παγκόσμιας προσφοράς πετρελαίου, παραμένουν βαριά διαταραγμένα. Οι ιρανικές επιθέσεις στον κόμβο LNG Ras Laffan του Κατάρ, τον μεγαλύτερο παγκοσμίως για το εμπόρευμα, καθώς και στο διυλιστήριο Ras Tanura της Σαουδικής Αραβίας και στο συγκρότημα Ruwais του Άμπου Ντάμπι, έχουν ανατρέψει την παραγωγή, μειώνοντας την παραγωγή πετρελαίου του Κόλπου κατά ένα τρίτο και οδηγώντας τις παγκόσμιες τιμές πάνω από τα 112 δολάρια το βαρέλι. Οι πρωτεύουσες του Κόλπου, ιδίως η Ντόχα και το Ριάντ, έχουν αρχίσει να αμφισβητούν ανοιχτά εάν η φιλοξενία περισσότερων από 40.000 αμερικανικών στρατευμάτων παρέχει πραγματική προστασία ή, αντίθετα, αυξάνει την ευαλωτότητά τους, ειδικά καθώς περισσότερες ιρανικές επιθέσεις έχουν πλήξει την επικράτειά τους παρά το Ισραήλ.
Ενώ οι χώρες του Κόλπου έχουν δαπανήσει την τελευταία δεκαετία προετοιμάζοντας εναλλακτικές λύσεις για την πιθανή αποχώρηση των ΗΠΑ, η κλίμακα της ιρανικής αντεπίθεσης τις έχει εκπλήξει. Παρατηρητές σημειώνουν ότι καθώς ο πόλεμος έχει κλονίσει την εμπιστοσύνη των επενδυτών και έχει δεσμεύσει τις τύχες του Κόλπου ακόμα πιο στενά σε ασταθείς παγκόσμιες αγορές, έχει εμβαθύνει τη δυσπιστία στις αμερικανικές εγγυήσεις ασφαλείας, οι οποίες ήταν ήδη φθαρμένες από προηγούμενες ιρανικές και ισραηλινές ενέργειες. Ο Zhu Yongbiao, ειδικός στη Μέση Ανατολή και διευθυντής του Κέντρου Μελετών Αφγανιστάν στο Πανεπιστήμιο Lanzhou, δήλωσε ότι η εμπιστοσύνη του Κόλπου στην αμερικανική προστασία έχει υποστεί “ουσιαστική ζημιά” εν μέσω της διευρυνόμενης ένοπλης σύγκρουσης. “Οι πρόσφατες ιρανικές πυραυλικές αντεπιθέσεις και η έλλειψη σαφούς βούλησης της Ουάσινγκτον να αντιδράσει έχουν εκθέσει τα όρια της ικανότητας της Αμερικής να εγγυάται πλήρως την αεράμυνα του Κόλπου”, πρόσθεσε. “Οι ΗΠΑ απλά δεν μπορούν να παρέχουν πλήρη προστασία.”
Ταυτόχρονα, ο Zhu τόνισε ένα δίλημμα που αντιμετωπίζουν τα κράτη του Κόλπου: “δεν μπορούν να κάνουν χωρίς” την αμερικανική προστασία βραχυπρόθεσμα. “Είναι μια μεταβατική φάση”, εξήγησε. “Αυτή η εξάρτηση επιτρέπει στην Ουάσινγκτον να συνεχίσει να αξιοποιεί τη θέση της – μέσω πίεσης, εξαναγκασμού ή εκμετάλλευσης – και τέτοιες δυναμικές είναι απίθανο να τελειώσουν σύντομα.” Ο Zhu εντόπισε τρεις περιορισμούς: ήταν ήδη βαθιά συνδεδεμένα με τα αμερικανικά συστήματα, η αποχώρηση από τη σχέση θα προκαλούσε αμερικανική πίεση και εξαναγκασμό, και εξακολουθούσαν να αντιμετωπίζουν ένα Ιράν του οποίου οι συμβατικές και ασύμμετρες ικανότητες – φθηνά drones και πύραυλοι έναντι ακριβών αμυντικών συστημάτων – τους έκαναν “να αισθάνονται υποχρεωμένοι να τάσσονται στο πλευρό των ΗΠΑ”, παρόλο που η ασφαλιστική τους ομπρέλα ήταν μακριά από το τέλειο.
Μια επιπλέον πηγή ανησυχίας στον Κόλπο, είπε, ήταν ο στενός συντονισμός της Ουάσινγκτον με το Ισραήλ στην εκστρατεία, δημιουργώντας πολιτική και ψυχολογική πίεση στους ηγέτες του Κόλπου και περιπλέκοντας την εγχώρια και περιφερειακή τους ισορροπία. “Ενώ αυτά τα κράτη είναι απίθανο να αλλάξουν πορεία βραχυπρόθεσμα, μακροπρόθεσμα μπορεί να επανεξετάσουν το πλαίσιο της εξάρτησής τους από την ασφάλεια”, δήλωσε ο Zhu. Για το GCC, σημείωσε, οι εναλλακτικές θα ήταν περιορισμένες, αλλά τελικά αυτό θα ωθούσε τα κράτη του Κόλπου να επανεξετάσουν το πλαίσιο ασφαλείας και να εξετάσουν πιο αυτόνομες δυνατότητες αεράμυνας και διαφοροποιημένους προμηθευτές όπλων, συμπεριλαμβανομένης της Κίνας και της Ρωσίας. Ο Zhu είπε ότι αυτά τα μέτρα θα συμπλήρωναν, όχι θα αντικαθιστούσαν, τον ρόλο των ΗΠΑ, αποτελώντας μέρος μιας πιο πολυδιάστατης στρατηγικής ασφαλείας.
Η Dania Thafer, ειδική στην ασφάλεια του Κόλπου στο Πανεπιστήμιο Georgetown και εκτελεστική διευθύντρια του Gulf International Forum, επανέλαβε αυτή την εκτίμηση. “Τα κράτη του Κόλπου εξαρτώνται από τις ΗΠΑ για το τρέχον ολοκληρωμένο αμυντικό τους σύστημα, και είναι αδύνατο για αυτά (ειδικά βραχυπρόθεσμα) να επανεξετάσουν τη σχέση τους με τις ΗΠΑ”, είπε. Η Thafer πρότεινε μια ρεαλιστική πορεία για τα κράτη του Κόλπου να ενισχύσουν τους δεσμούς τους με την Ουάσινγκτον, ενώ ταυτόχρονα να διαφοροποιήσουν προσεκτικά. “Το πιθανότερο είναι ότι θα εντείνουν τις σχέσεις τους με τις ΗΠΑ και θα προσπαθήσουν να διαφοροποιήσουν τις σχέσεις σε ορισμένους τομείς.” Η Thafer έφερε το παράδειγμα της προσπάθειας για συγκρότηση διεθνούς συνασπισμού για την ασφάλεια των Στενών του Ορμούζ, αναφερόμενη στις εκκλήσεις του Προέδρου των ΗΠΑ Donald Trump προς τα ευρωπαϊκά και ασιατικά ναυτικά να μοιραστούν το βάρος.
Ένα άρθρο του Chatham House που δημοσιεύθηκε αυτή την εβδομάδα παρατήρησε ότι οι χώρες του Κόλπου επιταχύνουν τις προσπάθειές τους για διαφοροποίηση των αμυντικών συνεργασιών με χώρες όπως το Πακιστάν, η Τουρκία, η Νότια Κορέα, η Ινδία, η Κίνα και η Ρωσία. “Εν μέσω της απροθυμίας των ΗΠΑ να περιορίσουν τις ισραηλινές δράσεις και της προτίμησης της Ουάσινγκτον για μονομερείς στρατιωτικές επεμβάσεις, το GCC θα πληρώσει το τίμημα μεγαλύτερης περιφερειακής ανασφάλειας”, έγραψαν οι κοινοί συγγραφείς Neil Quilliam, ειδικός στη Μέση Ανατολή στο Chatham House, και Kristian Alexander, ειδικός στην ασφάλεια του Κόλπου στην Rabdan Academy στο Άμπου Ντάμπι. Είπαν ότι η εμπιστοσύνη στις αμερικανικές εγγυήσεις είχε ήδη διαβρωθεί από ιρανικές επιθέσεις στη Σαουδική Αραβία το 2019 και από την ισραηλινή επίθεση σε μαχητές της Χαμάς στη Ντόχα το 2025. “Τώρα, ό,τι είχε απομείνει από αυτή την εμπιστοσύνη έχει σπάσει, επιταχύνοντας την ώθηση των κρατών του GCC να διαφοροποιήσουν τους εταίρους ασφαλείας τους”, έγραψαν.
Ενώ τα κράτη του Κόλπου έχουν λίγες άλλες επιλογές παρά να υποστηρίξουν τις πολιτικές της Ουάσινγκτον, οι στρατοί του GCC επανεξετάζουν δόγματα και επεκτείνουν πολυεθνικές ασκήσεις με ισχυρή εστίαση στην αεράμυνα και πυραυλική άμυνα, σύμφωνα με το άρθρο. Αναφέρεται ότι η Σαουδική Αραβία ενισχύει τους αμυντικούς της δεσμούς με το Πακιστάν και διερευνά συνεργασία με την Τουρκία. Τα ΗΑΕ επενδύουν σε συστήματα πυραυλικής άμυνας, τεχνολογίες αντι-drones και ναυτική επιτήρηση, προσθέτει, συνεργαζόμενα με εταίρους όπως η Νότια Κορέα και συμμετέχοντας επιλεκτικά με την Κίνα και τη Ρωσία. Εν τω μεταξύ, το Μπαχρέιν λέγεται ότι βαθαίνει τους αμυντικούς του δεσμούς με την Ινδία, και το Κουβέιτ χτίζει στενότερους δεσμούς ασφαλείας με την Κίνα. Όσον αφορά την Κίνα, ο ασιατικός γίγαντας έχει τοποθετηθεί ως διαμεσολαβητής. Την Τετάρτη, ο Κινέζος υπουργός Εξωτερικών Wang Yi εξέφρασε ξανά την υποστήριξή του στα κράτη του Κόλπου και καταδίκασε τις επιθέσεις σε πολίτες και μη στρατιωτικούς στόχους, σε συνάντηση με τον Khaldoon Khalifa Al Mubarak, ειδικό απεσταλμένο του προέδρου των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων στην Κίνα. “Αυτός ο πόλεμος δεν θα έπρεπε να έχει συμβεί, και δεν υπάρχει ανάγκη να συνεχιστεί”, είπε ο Wang. Ο κορυφαίος διπλωμάτης του Πεκίνου δήλωσε ότι η Κίνα θα “συνεχίσει να προσπαθεί και να διαμεσολαβεί για κατάπαυση του πυρός και διακοπή των εχθροπραξιών για την αποκατάσταση της ειρήνης και της σταθερότητας στη Μέση Ανατολή σύντομα.”
