Η εμπόλεμη κατάσταση που έχει κλιμακωθεί μεταξύ Ηνωμένων Πολιτειών και Ιράν, υπό την ονομασία “Epic Fury”, μοιάζει να μετατρέπεται σε ένα “Epic Fail” για την Ουάσιγκτον, με την Αμερική να βρίσκεται ήδη σε καθεστώς πολεμικής ήττας. Ακόμη και σε περίπτωση στρατιωτικής ήττας του Ιράν, είναι εξαιρετικά αμφίβολο αν οι πολιτικοί στόχοι των ΗΠΑ θα επιτευχθούν. Αντιθέτως, η χώρα αναμένεται να βγει αποδυναμωμένη από αυτήν τη σύγκρουση.
Το μείζον πρόβλημα για τον πρόεδρο Trump έγκειται στην προσπάθειά του να επιτύχει ένα ακατόρθωτο: την επιβολή αλλαγής καθεστώτος στο Ιράν χωρίς τη χρήση χερσαίων στρατευμάτων. Ο Trump γνωρίζει ότι ούτε η βάση των “MAGA” ψηφοφόρων, ούτε το αμερικανικό κοινό επιθυμούν άλλη παρατεταμένη χερσαία σύρραξη στη Μέση Ανατολή. Ωστόσο, η αλλαγή καθεστώτος μέσω αεροπορικών επιθέσεων δεν είναι εφικτή σε μια χώρα 90 εκατομμυρίων κατοίκων, τέσσερις φορές μεγαλύτερη από το Ιράκ, η οποία προετοιμάζεται για ένα τέτοιο ενδεχόμενο εδώ και δεκαετίες. Οι Ηνωμένες Πολιτείες βρίσκονται εγκλωβισμένες στο παράδοξο μιας ηγεσίας που επιθυμεί να επιβάλει την παγκόσμια κυριαρχία της μέσω καταναγκασμού και ωμής ισχύος, και ενός πληθυσμού που αντιτίθεται σθεναρά σε οποιονδήποτε πόλεμο απαιτεί σημαντικές απώλειες αμερικανικών ζωών.
Γιατί το Ιράν είναι πιο ανθεκτικό απ’ ό,τι φαίνεται
Παρά τις συζητήσεις περί υποβάθμισης του Ιράν τα τελευταία δύο χρόνια, πρόσφατα γεγονότα κατέδειξαν την ικανότητα της χώρας να αντισταθεί. Η ανθεκτικότητα του Ιράν βασίζεται σε μια ιδιαίτερα αποκεντρωμένη στρατιωτική και ασφάλεια αρχιτεκτονική, με αλληλεπικαλυπτόμενες δομές διοίκησης μεταξύ των τακτικών ενόπλων δυνάμεων και του Σώματος των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης.
Οι πρόσφατες εξελίξεις καταδεικνύουν πόσο καλά έχει αναπτύξει το Ιράν εκτεταμένο σχεδιασμό έκτακτης ανάγκης, αποσκοπώντας στη διασφάλιση της συνέχειας ακόμη και υπό συνεχή επίθεση. Οι αεροπορικές επιθέσεις κατά της ηγεσίας του Ιράν υπήρξαν αναποτελεσματικές – ενδεχομένως ακόμη και αντιπαραγωγικές, δεδομένης της ριζοσπαστικοποίησης που προκαλούν σε φιλοκυβερνητικούς κύκλους του πληθυσμού και της ενεργοποίησης προκαθορισμένων πολεμικών πρωτοκόλλων.
Εξίσου σημαντική είναι η στρατηγική του Ιράν, η οποία βασίζεται σε ασύμμετρη διεξαγωγή πολέμου και διαχείριση της κλιμάκωσης. Το οπλοστάσιο και τα δίκτυα πληρεξουσίων του του επιτρέπουν να σπείρει το χάος στην περιοχή, επιβάλλοντας παράλληλα υψηλό κόστος στους αντιπάλους του. Τα ιρανικά drones και οι πύραυλοι είναι σχετικά φθηνά στην παραγωγή, αλλά η κατάρριψή τους απαιτεί αντιπυραυλικά συστήματα που κοστίζουν έως και 200 φορές περισσότερο – και είναι περιορισμένα σε ποσότητα.
Αυτό αφήνει τον Trump αντιμέτωπο με ένα στρατηγικό αδιέξοδο. Πρέπει να επιλέξει ανάμεσα στο πολιτικό κόστος της αποτυχίας επίτευξης των στόχων αλλαγής καθεστώτος και στο πολιτικό κόστος της υποχώρησης από την εγχώρια υπόσχεσή του για τερματισμό των “αιώνιων πολέμων”. Η μόνη βιώσιμη στρατηγική εξόδου είναι η κατασκευή της ψευδαίσθησης της νίκης: η δήλωση ότι οι στόχοι επιτεύχθηκαν, ακόμη και όταν σαφώς δεν έχουν.
Η ειρηνευτική συμφωνία που σαμποταρίστηκε μία ημέρα πριν από την επίθεση
Ακόμη και αν ο Trump καταφέρει να διατηρήσει την εικόνα του στο εσωτερικό, ο πόλεμος έχει ήδη χαθεί σε διεθνές επίπεδο – και η πιο καταδικαστική απόδειξη γι’ αυτό είναι πιθανόν αυτό που συνέβη την ημέρα πριν πέσουν οι βόμβες.
Η πρώτη πηγή δυσαρέσκειας είναι ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες εισήλθαν σε αυτόν τον πόλεμο έπειτα από προτροπή του Ισραήλ. Το Ισραήλ πιέζει για μια αποφασιστική σύγκρουση με το Ιράν εδώ και χρόνια, παρά τις επανειλημμένες προειδοποιήσεις των άλλων παραδοσιακών εταίρων της Ουάσινγκτον στον Περσικό Κόλπο. Τα κράτη του Κόλπου, οργανωμένα στο Συμβούλιο Συνεργασίας του Κόλπου (GCC), αντιτάχθηκαν σε αυτόν τον πόλεμο από την αρχή – κατανοούσαν ότι μια μεγάλη σύγκρουση με το Ιράν θα αποσταθεροποιούσε ολόκληρη την περιοχή. Δεν τους δόθηκε προηγούμενη ειδοποίηση για μια επίθεση που σχεδιάστηκε σχολαστικά με το Ισραήλ. Ο Πρίγκιπας Turki al-Faisal, πρώην επικεφαλής της σαουδαραβικής αντικατασκοπείας, αντανακλούσε ένα ευρέως διαδεδομένο περιφερειακό αίσθημα όταν δήλωσε στο CNN: “Αυτός είναι ο πόλεμος του Netanyahu.”
Αυτή η αντίθεση οδήγησε αρκετά κράτη να υποστηρίξουν διπλωματικές προσπάθειες που βρίσκονταν σε εξέλιξη όταν ξεκίνησε η επίθεση. Την ημέρα πριν από την επίθεση, το Ομάν ανακοίνωσε μια σημαντική πρόοδο: το Ιράν είχε συμφωνήσει να μην αποθηκεύει σχάσιμο υλικό – μια παραχώρηση που υπερέβαινε οτιδήποτε είχε συμφωνήσει το Ιράν στο JCPOA του 2015, το οποίο ο Trump είχε προηγουμένως σαμποτάρει. “Μια ειρηνευτική συμφωνία είναι εφικτή,” δήλωσε ο υπουργός Εξωτερικών του Ομάν – πριν δηλώσει την επόμενη ημέρα, μόλις ξεκίνησαν οι επιθέσεις: “Είμαι απογοητευμένος. Ενεργές και σοβαρές διαπραγματεύσεις έχουν ξανά υπονομευθεί.”
Αυτή η συμφωνία πέθανε πάνω στο διάδρομο προσγείωσης. Αξίζει να αναλογιστούμε αυτό το γεγονός.
Πώς ο πόλεμος διασπά τις συμμαχίες των ΗΠΑ στον Κόλπο
Το δεύτερο παράπονο των κρατών του Κόλπου είναι ότι αυτός ο πόλεμος έχει θέσει σοβαρά σε κίνδυνο τη δική τους ασφάλεια. Ως αποτέλεσμα της αμερικανο-ισραηλινής επίθεσης, το Ιράν αντέδρασε πλήττοντας εγκαταστάσεις σε κράτη του Κόλπου που φιλοξενούν αμερικανικές στρατιωτικές βάσεις. Στον Κόλπο, ιρανικά drones και πύραυλοι έχουν πλήξει στόχους στο Μπαχρέιν, το Κουβέιτ, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, το Ομάν, τη Σαουδική Αραβία και το Κατάρ. Υπάρχει αυξανόμενος θυμός σε αυτές τις χώρες, καθώς ενώ οι Ηνωμένες Πολιτείες έκαναν ελάχιστα για να τις προστατεύσουν από αυτές τις επιθέσεις, έκαναν πολλά για να προστατεύσουν το Ισραήλ. Αυτή η δυναμική δημιουργεί ακριβώς το στρατηγικό αποτέλεσμα που το Ιράν επιδιώκει εδώ και καιρό: να διαβρώσει τα θεμέλια της αμερικανικής αρχιτεκτονικής ασφαλείας στον Κόλπο. Εάν η εμπιστοσύνη μεταξύ Ουάσινγκτον και των εταίρων της στον Κόλπο εξασθενήσει – οδηγώντας δυνητικά ορισμένα κράτη να υποβαθμίσουν τελικά τη συνεργασία τους στον τομέα της ασφάλειας – αυτό από μόνο του αντιπροσωπεύει μια σημαντική στρατηγική νίκη για το Ιράν.
Το Μπαχρέιν κατάφερε να ηγηθεί μιας ψηφίσματος του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ που καταδίκαζε το Ιράν για αυτές τις επιθέσεις. Όμως, η εχθρότητα των κρατών του Κόλπου προς το Ιράν δεν είναι η νέα εξέλιξη. Η νέα εξέλιξη είναι η περιφερειακή δυσαρέσκεια προς τις Ηνωμένες Πολιτείες – δεδομένου ότι όλα τα μέρη γνώριζαν ότι το Ιράν πιθανότατα θα επιτεθόταν στους γείτονές του αν η Ουάσινγκτον χτυπούσε πρώτη.
Η κατάσταση θα μπορούσε να επιδεινωθεί περαιτέρω εάν η Ουάσινγκτον, ενθαρρυμένη από το Ισραήλ, επιλέξει να εντείνει την προσπάθεια για την πλήρη καταστροφή του Ιράν, αντί να αναζητήσει μια στρατηγική εξόδου. Κανείς στην περιοχή – εκτός από το Ισραήλ – δεν επιθυμεί έναν παρατεταμένο πόλεμο ή την πλήρη κατάρρευση του ιρανικού κράτους. Ο εφιάλτης του αποτυχημένου κράτους της Λιβύης και του εμφυλίου πολέμου της Συρίας στοιχειώνει ακόμη την περιοχή. Ως αποτέλεσμα, οι γείτονες του Ιράν δυσπιστούν ως επί το πλείστον απέναντι στην ανανεωμένη υποστήριξη της CIA προς τους Κούρδους μαχητές, καθώς και στις αυξανόμενες συζητήσεις για την υποκίνηση εθνικιστικών κινημάτων Αζέρων, Μπαλούχων και Αράβων.
Ωστόσο, πολλοί από τους εγχώριους συμμάχους του Trump παραμένουν αδαείς αυτών των ανησυχιών. Ένα καλό, αν και ακατανόητο, παράδειγμα αυτής της βαθιάς άγνοιας ήταν η πρόσφατη απειλή του Γερουσιαστή Lindsey Graham προς τα κράτη του GCC. “Εμπλακείτε περισσότερο, καθώς αυτή η μάχη είναι στη δική σας αυλή… αλλιώς, θα υπάρξουν συνέπειες” – αυτό αποτυπώνει το βάθος αυτού του χάσματος.
Οι Παγκόσμιες Οικονομικές Επιπτώσεις
Πέρα από τη Μέση Ανατολή, αυτός ο πόλεμος απειλεί τώρα ολόκληρη την παγκόσμια οικονομία. Οι τιμές του πετρελαίου έχουν εκτιναχθεί ως αποτέλεσμα της επιλεκτικής παύσης του Στενού του Ορμούζ. Στις Ηνωμένες Πολιτείες, οι τιμές της βενζίνης έχουν αυξηθεί απότομα, τροφοδοτώντας τους φόβους των Ρεπουμπλικανών ότι μια συνεχιζόμενη ενεργειακή κρίση θα μπορούσε να τους βλάψει στις ενδιάμεσες εκλογές. Σε τμήματα της Ασίας, ο αντίκτυπος γίνεται αισθητός όχι μόνο στην αύξηση των τιμών καυσίμων και υγροποιημένου αερίου, αλλά και σε περιορισμούς εφοδιασμού – πολλές χώρες της Νότιας και Νοτιοανατολικής Ασίας βιώνουν ήδη ενεργειακό δελτίο, με αποτέλεσμα συντομότερες εβδομάδες εργασίας, κλείσιμο επιχειρήσεων και μερικά λουκέτα σε σχολεία.
Η Ευρώπη αντιμετωπίζει τις δικές της ευπάθειες. Με το τέλος του χειμώνα να προσφέρει κάποια ανακούφιση, τα αποθέματα φυσικού αερίου παραμένουν χαμηλά. Η Ρωσία έχει σπεύσει να προσφέρει στην Ευρώπη μια ενεργειακή σανίδα σωτηρίας – την οποία οι Ευρωπαίοι έχουν απορρίψει μέχρι στιγμής, αποφασισμένοι να διατηρήσουν τις κυρώσεις τους. Εν τω μεταξύ, η Ουάσινγκτον αρχικά έδωσε άδεια στην Ινδία να αγοράσει περιορισμένες ποσότητες ρωσικού πετρελαίου, και στη συνέχεια αφαίρεσε τις κυρώσεις από το ρωσικό πετρέλαιο εντελώς, αν και προσωρινά. Η Ρωσία φαίνεται να είναι μεταξύ των πιο ξεκάθαρων ωφελημένων του πολέμου.
Η Κίνα, η οποία εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τις εισαγωγές πετρελαίου από τον Κόλπο, θα αναγκαστεί επίσης να αναζητήσει εναλλακτικές πηγές ενέργειας – πιθανώς επιταχύνοντας την εξάρτησή της από το ρωσικό πετρέλαιο. Αλλά μακροπρόθεσμα, ο πόλεμος γέρνει αποφασιστικά την ισορροπία δυνάμεων υπέρ του Πεκίνου. Μια παρατεταμένη σύγκρουση καταναλώνει τους στρατιωτικούς πόρους των ΗΠΑ παγκοσμίως, συμπεριλαμβανομένης της Ανατολικής Ασίας – η απομάκρυνση του συστήματος πυραυλικής άμυνας THAAD από τη Νότια Κορέα είναι ένα πρώιμο παράδειγμα αυτής της υπερεπέκτασης.
Ο πόλεμος θα διαβρώσει περαιτέρω το παγκόσμιο κύρος της Ουάσινγκτον και θα βαθαίνει τις αμφιβολίες μεταξύ βασικών συμμάχων σχετικά με την αξιοπιστία της αμερικανικής ηγεσίας. Η Κίνα δαπανά χρόνια καλλιεργώντας προσεκτικά τις σχέσεις της με τα κράτη του Κόλπου, συμπεριλαμβανομένης της Σαουδικής Αραβίας – και ένα καθαρό αποτέλεσμα αυτού του πολέμου θα είναι η εδραίωση αυτών των δεσμών. Ορισμένοι αναλυτές έχουν επίσης υποστηρίξει ότι το ενεργειακό σοκ θα μπορούσε να επιταχύνει περαιτέρω μια παγκόσμια μετάβαση προς τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, αυξάνοντας την παγκόσμια ζήτηση για κινεζικά ηλιακά πάνελ, ηλεκτρικά οχήματα και μπαταρίες. Ενώ η αμερικανική στρατιωτική περιπέτεια βρίσκεται στο προσκήνιο, η φήμη της Κίνας για διπλωματία και οικονομική σταθερότητα θα συνεχίσει να αποκτά παγκόσμια απήχηση.
Το Πυρηνικό Παράδοξο
Μία από τις μεγάλες ειρωνείες αυτού του πολέμου είναι ότι σηματοδοτεί το τέλος οποιασδήποτε σημαντικής αποτροπής του Ιράν – συμπεριλαμβανομένου του πυρηνικού του προγράμματος. Εάν το Ιράν επιβιώσει από την καταστροφική καταστροφή που υπέστη, η επιθυμία του για πυρηνικό αποτρεπτικό θα έχει αυξηθεί σημαντικά. Μια πιθανή συνέπεια αυτού του πολέμου, επομένως, θα είναι η επιτάχυνση της ίδιας της απειλής που προσπάθησε να αποτρέψει.
Η επιχείρηση “Epic Fury” μοιάζει όλο και περισσότερο με ένα “epic fail”. Αυτό που ξεκίνησε ως μια προσπάθεια επίδειξης της συνεχιζόμενης συνάφειας της αξεπέραστης αμερικανικής στρατιωτικής ισχύος, γίνεται γρήγορα ένας από τους πιο καθοριστικούς στρατηγικούς υπολογισμούς του αιώνα – μια κομβική στιγμή στην σταθερή διάβρωση της αμερικανικής ηγεμονίας.
