Μια απειλή του Ντόναλντ Τραμπ, ότι θα αναβάλει την επίσκεψή του στο Πεκίνο αν η Κίνα δεν συμβάλει στο να λυθεί το μπλοκάρισμα του Στενού του Ορμούζ από το Ιράν, περιπλέκει δύο κρίσεις που το Πεκίνο προσπαθούσε να κρατήσει χωριστά: την αποσταθεροποίηση της Μέσης Ανατολής και την εύθραυστη εξομάλυνση των σχέσεων ΗΠΑ-Κίνας.
Η Κίνα, ο μεγαλύτερος εισαγωγέας πετρελαίου από τον Κόλπο παγκοσμίως, αναγκάζεται πλέον να σταθμίσει την οικονομική της εξάρτηση από σταθερές ενεργειακές διαδρομές έναντι της παραδοσιακής της αρχής της μη ανάμειξης στις διπλωματικές υποθέσεις, σύμφωνα με αναλυτές.
Παρόλο που το Πεκίνο επιθυμεί διακαώς να υποδεχτεί τον Τραμπ για μια στρατηγικής σημασίας σύνοδο αργότερα αυτό το μήνα, οι παρατηρητές εκτιμούν ότι η Κίνα δεν θέλει να φανεί ότι υποκύπτει σε πιέσεις, εμπλέκεται σε μια στρατιωτική επέμβαση υπό αμερικανική ηγεσία, ή να επιτρέψει η επίσκεψη να χρησιμοποιηθεί ως μοχλός πίεσης.
Σε συνέντευξή του την Κυριακή στους Financial Times, ο Αμερικανός πρόεδρος συνέδεσε ρητά την προγραμματισμένη επίσκεψή του στην Κίνα, την πρώτη του δεύτερου όρου, με τη συνεργασία του Πεκίνου για το άνοιγμα του Στενού του Ορμούζ. “Είναι κάτι φυσιολογικό για αυτούς που επωφελούνται από το στενό να βοηθούν στο να διασφαλιστεί ότι δεν θα συμβεί τίποτα κακό εκεί”, δήλωσε ο Τραμπ, επαναλαμβάνοντας το αίτημά του την προηγούμενη μέρα προς τους συμμάχους των ΗΠΑ και το Πεκίνο να στείλουν πολεμικά πλοία στη ζωτικής σημασίας ναυτιλιακή οδό, μέσω της οποίας διέρχεται περίπου το 20% της παγκόσμιας προσφοράς πετρελαίου.
Οι τιμές του πετρελαίου έχουν ξεπεράσει τα 100 δολάρια το βαρέλι, ενώ ο αριθμός των πλοίων που διέρχονται από το Στενό του Ορμούζ μειώθηκε σε μηδέν το Σάββατο για πρώτη φορά από την έναρξη των στρατιωτικών επιχειρήσεων ΗΠΑ και Ισραήλ κατά του Ιράν πριν από δύο εβδομάδες.
Το Υπουργείο Εξωτερικών της Κίνας αντέδρασε στην απειλή του Τραμπ τη Δευτέρα, επαναλαμβάνοντας την έκκλησή του για αποκλιμάκωση στη Μέση Ανατολή, τονίζοντας παράλληλα τον “αναντικατάστατο” ρόλο της διπλωματίας σε επίπεδο αρχηγών κρατών και υπογραμμίζοντας τη σημασία που αποδίδει το Πεκίνο στην προγραμματισμένη επίσκεψη του Τραμπ. Ο εκπρόσωπος του υπουργείου, Λιν Τζιαν, επιβεβαίωσε τη Δευτέρα ότι οι δύο πλευρές “διατηρούν επικοινωνία” σχετικά με την επίσκεψη του Τραμπ στην Κίνα. Λίγες ώρες αργότερα, ο Αμερικανός υπουργός Οικονομικών Σκοτ Μπένσεντ δήλωσε στο CNBC ότι η επίσκεψη θα μπορούσε να καθυστερήσει εάν ο Τραμπ επέλεγε να παραμείνει στην Ουάσινγκτον για να συντονίσει τις πολεμικές προσπάθειες στο Ιράν.
Κινέζοι αναλυτές συμφωνούν ότι η απειλή του Τραμπ για αναβολή της επίσκεψής του αφήνει το Πεκίνο σε μια δύσκολη θέση, προσπαθώντας να ισορροπήσει μεταξύ του κινδύνου οικονομικής έκθεσης και της ανάγκης να διατηρήσει την πολιτική του συγκράτηση. “Ο Τραμπ θέλει η Κίνα να μειώσει την ένταση γύρω από το Στενό του Ορμούζ και, το σημαντικότερο, να αρθεί ο αποτελεσματικός αποκλεισμός”, δήλωσε η Γιουν Σαν, διευθύντρια του προγράμματος για την Κίνα και συνδιευθύντρια του προγράμματος για την Ανατολική Ασία στο Stimson Centre της Ουάσινγκτον.
Η ίδια πρόσθεσε ότι για το Πεκίνο, το άμεσο ερώτημα είναι πόσο πρόθυμη είναι να παίξει αυτόν τον ρόλο και υπό ποιους όρους, χωρίς να αποδεχθεί ότι η επίσκεψη μπορεί να χρησιμοποιηθεί για να παρασύρει την Κίνα σε μια στρατιωτική επέμβαση υπό την καθοδήγηση των ΗΠΑ. “Η Κίνα μπορεί να μεσολαβήσει, αλλά είναι απίθανο να ενεργήσει μονομερώς. Ακόμη και αν η Κίνα μπορέσει να πείσει το Ιράν να άρει τον αποκλεισμό, η Τεχεράνη σχεδόν σίγουρα θα θέσει ως προϋπόθεση για οποιαδήποτε κίνηση μια κατάπαυση του πυρός από τις ΗΠΑ και το Ισραήλ”, είπε. “Το Πεκίνο μπορεί να παίξει έναν διαμεσολαβητικό ρόλο, αλλά η επιτυχία δεν είναι καθόλου εγγυημένη.” Η Σαν συμπλήρωσε ότι η καθυστέρηση στο ταξίδι του Τραμπ παραμένει πιθανή, ειδικά αν η Ουάσινγκτον εμπλακεί βαθύτερα στη σύγκρουση του Ιράν. “Ο Τραμπ μπορεί απλώς να θέλει η Κίνα να πάρει θέση και να δει πόσο μακριά θα φτάσει. Τελικά, αυτό αφορά περισσότερο το Ιράν παρά την Κίνα”, ανέφερε.
Ένας Κινέζος ειδικός σε θέματα Μέσης Ανατολής, ο οποίος ζήτησε να μην κατονομαστεί λόγω της ευαισθησίας των θεμάτων, δήλωσε ότι η προειδοποίηση του Τραμπ έφερε το Πεκίνο σε “δύσκολη θέση” λόγω της ευπάθειας της Κίνας σε παγκόσμιους ενεργειακούς κλονισμούς. “Ο αποκλεισμός του Στενού του Ορμούζ έχει διαταράξει τις παγκόσμιες προμήθειες πετρελαίου, γεγονός που έχει σημαντικές συνέπειες για την Κίνα. Η πρόσφατη ψηφοφορία στα Ηνωμένα Έθνη αντικατόπτριζε αυτήν την πραγματικότητα – τόσο η Κίνα όσο και η Ρωσία τελικά απείχαν”, ανέφερε. “Από την άποψη του Πεκίνου, ωστόσο, η κρίση στο Στενό του Ορμούζ παραμένει κατά βάση πρόβλημα της Αμερικής.”
Αναφερόταν στην ψηφοφορία του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ την προηγούμενη εβδομάδα, η οποία καταδίκαζε τις επιθέσεις του Ιράν σε αραβικά κράτη του Κόλπου και τις απειλές του να κλείσει το Στενό του Ορμούζ, η οποία πέρασε με 13 ψήφους υπέρ. Παρόλο που αναγνώριζαν την οικονομική διαταραχή που προκαλεί ο αποκλεισμός, η Κίνα και η Ρωσία απείχαν, επικαλούμενες την αποτυχία του ψηφίσματος να αναφέρει τις στρατιωτικές επιθέσεις των ΗΠΑ και του Ισραήλ κατά του Ιράν.
Άλλοι ακαδημαϊκοί ήταν πιο κατηγορηματικοί στην απόρριψη της λογικής του Τραμπ. Ο Ζου Φενγκ, κοσμήτορας της σχολής διεθνών σπουδών στο Πανεπιστήμιο της Ναντσίνγκ, δήλωσε ότι η θέση της Κίνας ήταν ήδη σαφής, ότι η διπλωματία συνόδου κορυφής με τις ΗΠΑ πρέπει να προωθεί τις διμερείς σχέσεις. “Αλλά δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται ως θέμα ευκολίας – έρχεσαι αν θες, δεν έρχεσαι αν δεν θες”, είπε. Με τις συνεχιζόμενες αμερικανικές και ισραηλινές επιθέσεις κατά του Ιράν, ο Ζου χαρακτήρισε το αίτημα του Τραμπ προς την Κίνα να αποστείλει πολεμικά πλοία για τη συνοδεία της κυκλοφορίας μέσω του Στενού του Ορμούζ “καθαρά παράλογο”.
Σημείωσε ότι οι σύμμαχοι των ΗΠΑ δεν είχαν ακόμη ανταποκριθεί θετικά στο αίτημα του Τραμπ για πολεμικά πλοία, παρά τις προειδοποιήσεις του Αμερικανού προέδρου στη συνέντευξη ότι οι Ευρωπαίοι σύμμαχοι και το ΝΑΤΟ αντιμετωπίζουν ένα “πολύ κακό” μέλλον εάν τα κράτη μέλη τους δεν βοηθήσουν. “Ο Τραμπ ζήτησε από την Ιαπωνία να στείλει πολεμικά πλοία – συμφώνησε το Τόκιο; Και γιατί οι σύμμαχοι του ΝΑΤΟ, όλοι στενοί εταίροι των ΗΠΑ, δεν έχουν εκφράσει υποστήριξη για την εκστρατεία των ΗΠΑ και του Ισραήλ;” είπε ο Ζου. “Γι’ αυτό το αίτημα του Τραμπ μου φαίνεται εξαιρετικά αδικαιολόγητο.”
Για τους Κινέζους στρατηγικούς αναλυτές, όπως ο Σεν Ντινγκλι, καθηγητής διεθνών σχέσεων με έδρα τη Σαγκάη, το παιχνίδι του Τραμπ αντιπροσωπεύει την φιλόδοξη πορεία του προς μια ευρύτερη δομική αλλαγή. Ο Σεν δήλωσε ότι οι ενισχυόμενοι δεσμοί του Πεκίνου με την Τεχεράνη αφορούν λιγότερο την ενεργειακή ασφάλεια και περισσότερο την αντιστάθμιση της Ουάσινγκτον και την προώθηση αυτών που ονόμασε ευρύτερους στρατηγικούς στόχους του Πεκίνου, με την επανένωση με την Ταϊβάν στον πυρήνα. “Δεν είναι επειδή η Κίνα εξαρτάται από την ιρανική ενέργεια”, ανέφερε, σημειώνοντας ότι ο αποκλεισμός του Ορμούζ, αν και επώδυνος, μπορεί μακροπρόθεσμα να ασκήσει μεγαλύτερη πίεση στην Ουάσινγκτον παρά στο Πεκίνο.
Ο Σεν δήλωσε ότι η συνεργασία με τις ΗΠΑ για την κρίση του Ορμούζ δεν προσφέρει στο Πεκίνο “κανένα όφελος, εκτός εάν συνοδεύεται από απτές παραχωρήσεις, όπως η [αμερικανική] εγκατάλειψη της Ταϊβάν”. Χωρίς μια τέτοια ανταλλαγή, πρόσθεσε, “μην περιμένετε από την Κίνα να συνεργαστεί” όπως ζήτησε ο Τραμπ.
Είπε ότι οι απειλές του Τραμπ αποκάλυψαν το “περιορισμένο ενδιαφέρον” της Ουάσινγκτον για την επερχόμενη επίσκεψη, την οποία το Πεκίνο θεωρεί στρατηγικά σημαντική. Αντίθετα, περιέγραψε τον Τραμπ ως κάποιον που παίζει ένα “μεγάλο παιχνίδι” με στόχο τη συστηματική πίεση στην Κίνα σε μια ευρύτερη εκστρατεία πίεσης. “Μόλις το Ιράν υποταχθεί, η Ουάσινγκτον θα τιμωρήσει όσους αρνήθηκαν να στείλουν συνοδεία”, ανέφερε.
Ωστόσο, ο Σεν δήλωσε ότι η Κίνα εξακολουθεί να έχει χώρο ελιγμών. Πρότεινε ότι δεν μπορεί να αποκλειστεί το ενδεχόμενο η Κίνα να αναπτύξει δυνάμεις, αλλά μόνο υπό “κατάλληλη και νόμιμη πρόφαση”, όπως μια απόφαση του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ που θα εξουσιοδοτεί πολυμερείς επιχειρήσεις θαλάσσιας ασφάλειας. “Αν η Κίνα και η Ρωσία απέχουν, αλλά μια τέτοια απόφαση περάσει, το Πεκίνο θα μπορούσε ακόμα να συμμετάσχει – αν επιλέξει να ενεργήσει έξυπνα”, είπε.
Ο Κρεγκ Σίνγκλετον, ανώτερος συνεργάτης στο Foundation for Defence of Democracies, ένα think tank με έδρα την Ουάσινγκτον, δήλωσε ότι η σύνοδος κορυφής Τραμπ-Σι στο Πεκίνο παραμένει “στρατηγικά πολύτιμη” και για τις δύο πλευρές και ότι η απειλή καθυστέρησης “θα πρέπει να θεωρηθεί ως διαπραγματευτική μοχλός παρά ως πιθανό αποτέλεσμα”. Σημείωσε ότι οι προσπάθειες του Τραμπ να συνδέσει την επίσκεψή του στο Πεκίνο με την κρίση στο Στενό του Ορμούζ είχαν στόχο την αναδιατύπωση του θέματος ως “ζήτημα κατανομής του βάρους”, πιέζοντας την Κίνα να αναλάβει ευθύνη ως ο μεγαλύτερος αγοραστής πετρελαίου από τον Κόλπο και σημαντικός δικαιούχος ανοιχτών θαλάσσιων οδών.
Τονίζοντας την επιλογή που αντιμετωπίζει το Πεκίνο, ο Σίνγκλετον έγραψε στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης: “Η Κίνα είναι απίθανο να πιέσει δημόσια την Τεχεράνη, αλλά μπορεί να χρησιμοποιήσει διακριτική διπλωματία για να αποθαρρύνει περαιτέρω κλιμάκωση, ενώ παράλληλα συνεχίζει να ζητά αποκλιμάκωση.”
