Στην ουκρανική πόλη Χάρκοβο, το δεύτερο μεγαλύτερο αστικό κέντρο, μια δραματική πραγματικότητα διαμορφώνεται κάτω από την επιφάνεια. Περίπου 20.000 παιδιά, μαθητές και προσχολικής ηλικίας, έχουν βρει καταφύγιο στους υπόγειους σταθμούς του μετρό για να παρακολουθήσουν τα μαθήματά τους, απομακρυσμένα από τις συνεχείς ρωσικές επιθέσεις που έχουν στοιχίσει τη ζωή δεκάδων παιδιών στην περιοχή.
Ο διευθυντής σχολείου και καθηγητής αγγλικών, Μαξίμ Τριστάπσον, εξηγεί ότι η ασφάλεια είναι το πρωταρχικό μέλημα. Το “μετρό-σχολείο” του, που στεγάζεται στον σταθμό Oleksandr Maselsky, είναι πλέον ένας χώρος όπου τα παιδιά μπορούν να συγκεντρωτούν στη μάθηση, αισθανόμενα ασφαλή από τους εναέριους βομβαρδισμούς, τις ρωσικές επιθέσεις με drones και πυραύλους. “Δεν χρειάζεται να σκέφτεσαι τον πόλεμο, είναι ένας ασφαλής χώρος, και απλώς σκέφτεσαι τη διδασκαλία των παιδιών, όχι τα προβλήματα που μας περιβάλλουν”, αναφέρει ο ίδιος.
Η “ασφάλεια” είναι η λέξη-κλειδί που επαναλαμβάνουν ακόμη και οι μικρότεροι μαθητές. Η Αλίσα, εννέα ετών, δηλώνει: “Μου αρέσει να μαθαίνω εδώ, να συναντώ φίλους, γιατί είναι ασφαλές”. Από το 2022, πάνω από 100 παιδιά έχουν χάσει τη ζωή τους από ρωσικά πυρά στην περιοχή του Χαρκόβου. Πρόσφατα, ένας ρωσικός πύραυλος έπληξε ένα πολυώροφο κτίριο, σκοτώνοντας ένα εννιάχρονο αγόρι και ένα δεκατρίχρονο κορίτσι, μαζί με εννέα ενήλικες.
Οι σειρήνες αεροπορικής επιδρομής ακούγονται στο Χάρκοβο πολλές φορές την ημέρα, ενώ πρόσφατα προστέθηκε ένας νέος κίνδυνος: ρωσικά drones με οπτικές ίνες χιλιομέτρων, καθιστώντας τα ανθεκτικά στην ηλεκτρονική παρεμβολή. Το σύστημα μετρό του Χαρκόβου, με 30 σταθμούς, που εξυπηρετούσε έναν προπολεμικό πληθυσμό 1,4 εκατομμυρίων, αποδείχθηκε η ασφαλέστερη και πιο προσβάσιμη λύση για τα σχολεία.
Οκτώ σταθμοί λειτουργούν ήδη ως “μετρό-σχολεία”, συμπληρωματικά με 10 σχολεία σε υπόγεια και καταφύγια στην ευρύτερη περιοχή του Χαρκόβου, που εξυπηρετούν περίπου 20.000 μαθητές, καθώς όλα τα συμβατικά σχολεία παραμένουν κλειστά. Κάτω από το αχνό φως των λαμπτήρων, τα παιδιά μελετούν, επικοινωνούν και παίζουν με συνομίληκούς τους, αντί να παρακολουθούν διαδικτυακά μαθήματα από τα σπίτια τους, τα οποία μπορούν να πληγούν ανά πάσα στιγμή.
Οι γονείς, αν και αρχικά διστακτικοί, τώρα σπεύδουν να εγγράψουν τα παιδιά τους, καθώς η ασφάλεια που προσφέρει το μετρό είναι αδιαπραγμάτευτη. Υπάρχει μάλιστα λίστα αναμονής. Η περιοχή Industrialny, όπου βρίσκεται ένα από τα σχολεία, είναι σχετικά ασφαλής σε σύγκριση με τις βορειότερες περιοχές, όμως καμία περιοχή δεν είναι εντελώς απρόσβλητη.
Η Ρωσία, από την έναρξη της πλήρους εισβολής, έχει πλήξει αμάχους, συμπεριλαμβανομένων νοσοκομείων, βρεφονηπιακών σταθμών και σχολείων, με στόχο, όπως έχει δηλώσει ο Πρόεδρος Ζελένσκι, να στερήσει από τους Ουκρανούς το παρελθόν, την ιστορία, τον πολιτισμό και τη γνώση. Σήμερα, περισσότερα από 4.000 σχολεία, νηπιαγωγεία και πανεπιστήμια έχουν υποστεί ζημιές ή έχουν καταστραφεί σε όλη την Ουκρανία.
Πέραν της ακαδημαϊκής εκπαίδευσης, το πρόγραμμα περιλαμβάνει και μια νέα πειθαρχία, την “Άμυνα της Ουκρανίας”, με μαθήματα πρώτων βοηθειών και δεξιοτήτων επιβίωσης. Παράλληλα, τα σχολεία αυτά αποτελούν συχνά τον μοναδικό χώρο όπου τα παιδιά μπορούν να μελετήσουν και να εξασκήσουν τα ουκρανικά, καθώς στο Χάρκοβο η ρωσική γλώσσα εξακολουθεί να είναι ευρέως διαδεδομένη.
