Οι πρέσβεις των 27 κρατών μελών της ΕΕ θα συναντηθούν αυτήν την εβδομάδα στις Βρυξέλλες για να καταλήξουν σε ένα μνημόνιο για τα κρίσιμα ορυκτά με τις Ηνωμένες Πολιτείες. Στην καρδιά της συζήτησης βρίσκεται μια διαρκής ένταση που επηρεάζει πολλές πτυχές των σχέσεων της ΕΕ το 2026: η δυναμικότητα απέναντι στην εμπιστοσύνη.
Οι διπλωμάτες θα διαπραγματευτούν υπό τη σκιά μιας νέας εμπορικής απειλής από τον Πρόεδρο των ΗΠΑ Donald Trump. Την προηγούμενη εβδομάδα, ο Trump προκάλεσε σοκ στις Βρυξέλλες με έρευνα για δασμούς, η οποία συνδέεται με την πλεονάζουσα παραγωγική ικανότητα και την καταναγκαστική εργασία σε 60 χώρες, συμπεριλαμβανομένης της Κίνας, της ΕΕ και της Ινδίας. Η επικεφαλής της εξωτερικής πολιτικής της ΕΕ, Kaja Kallas, δήλωσε πρόσφατα στην Financial Times ότι “είναι σημαντικό για όλους να κατανοήσουν ότι οι ΗΠΑ ήταν πολύ σαφείς ότι θέλουν να διασπάσουν την Ευρώπη. Δεν τους αρέσει η Ευρωπαϊκή Ένωση.” Ένας ανώτερος αξιωματούχος πρόσθεσε: “Γνωρίζουμε ότι δεν μπορούμε να τους εμπιστευτούμε όσο μπορούμε να τους πετάξουμε. Κανείς δεν αυταπατάται πλέον για τον Trump και τις ΗΠΑ.”
Ωστόσο, οι Ευρωπαίοι πιστεύουν ότι δεν διαθέτουν την ικανότητα να απομακρυνθούν μόνοι τους από τα κινεζικά ορυκτά. Το μνημόνιο της ΕΕ θα είναι μη δεσμευτικό, με προοπτική για ένα πιο επίσημο όργανο στο μέλλον, το οποίο θα δημιουργούσε ουσιαστικά μια ειδική εμπορική ζώνη για ορυκτά, αποτελούμενη από χώρες που επιθυμούν να αποσυνδέσουν τις προμήθειές τους από την Κίνα. Η ζώνη θα μπορούσε να περιλαμβάνει δασμούς στις εισαγωγές σπάνιων γαιών από την Κίνα, για τη διατήρηση της ζήτησης για ακριβότερες τοπικές εναλλακτικές λύσεις, με πιθανό κατώτατο όριο τιμής για την ενθάρρυνση της παραγωγής. Ορισμένοι στην Ευρώπη φοβούνται ότι αυτό θα μπορούσε να αποτρέψει επενδύσεις, με τις ΗΠΑ να έχουν προτείνει βιομηχανικούς δασμούς σε όσους μεταφέρουν την παραγωγή τους αλλού. Πηγές της ΕΕ υποδεικνύουν ότι οι Βρυξέλλες δεν ήταν ακόμη έτοιμες για ένα τέτοιο άλμα στην βιομηχανική πολιτική.
Σε αυτή τη ζώνη, θα δημιουργούνταν αποθέματα σπάνιων γαιών και άλλων κρίσιμων ορυκτών, τα οποία θα προμηθεύονταν, θα εξορύσσονταν, θα ανακυκλώνονταν και θα επεξεργάζονταν συλλογικά. Κρίσιμης σημασίας, σε μια εποχή όπου η εμπιστοσύνη βρίσκεται σε χαμηλά επίπεδα, τα εμπορεύματα θα αποθηκεύονταν επίσης σε κάθε κράτος-μέλος, για να αποφευχθεί η περίπτωση ο Trump να τα κρατήσει όλα για τις ΗΠΑ. Η Ουάσινγκτον έχει προσπαθήσει να κατευθύνει τις συνομιλίες με τις Βρυξέλλες διμερώς – ακόμη και οι ΗΠΑ πιστεύουν ότι δεν μπορούν να νικήσουν μόνες τους την κυριαρχία του Πεκίνου – αλλά η ΕΕ έχει ωθήσει τον διάλογο στη μορφή της Ομάδας των Επτά (G7), με οικοδεσπότη φέτος τη Γαλλία. Από εκεί, η συμφωνία θα μπορούσε να επεκταθεί σε έως και 40 παγκόσμιους εταίρους, συμπεριλαμβανομένων χωρών όπως το Μεξικό και η Ινδία. Στις συναντήσεις της G7, οι εντάσεις έχουν αναδειχθεί, με τους Ευρωπαίους εκπροσώπους να ρωτούν τους Αμερικανούς ομολόγους τους πώς θα μπορούσαν να τους εμπιστευτούν όταν ο Trump απειλούσε να καταλάβει την Γροιλανδία. Από την άλλη πλευρά, κανείς δεν διαθέτει τους πόρους για κρίσιμα ορυκτά όπως οι ΗΠΑ – εκτός, ίσως, από την Κίνα.
Αυτό το έλλειμμα δυναμικότητας επηρεάζει και άλλες πτυχές της πολιτικής της ΕΕ απέναντι στην Κίνα. Οι βιομηχανίες υποστηρίζουν ότι τα παράπονά τους για την κινεζική ντάμπινγκ καθυστερούν υπερβολικά στην επεξεργασία, ενώ οι πολιτικοί παραπονιούνται ότι απλώς στερούνται πόρων για να δράσουν πιο γρήγορα ή διαφορετικά. “Προσπαθούμε να κάνουμε τα πάντα ταυτόχρονα,” δήλωσε ένας αξιωματούχος, αναφερόμενος στην προσπάθεια της ΕΕ να επανεξοπλιστεί, να επανεβιομηχανοποιηθεί και να διαπραγματευτεί εμπορικές συμφωνίες με μεγάλα τμήματα του κόσμου. “Η εστίαση δεν είναι ακριβώς σωστή.”
Η σύνοδος κορυφής των ηγετών της ΕΕ στις Βρυξέλλες αυτήν την εβδομάδα υποτίθεται ότι θα αφορούσε την ανταγωνιστικότητα της ΕΕ, ευρέως κατανοητή ως απάντηση στην κρατικά υποστηριζόμενη βιομηχανική επέκταση της Κίνας. Τώρα, ωστόσο, έχει υποβαθμιστεί στην ατζέντα, καθώς ο πόλεμος ΗΠΑ-Ισραήλ κατά του Ιράν βρίσκεται στην πρώτη γραμμή. Η υποβάθμιση αυτή ταιριάζει με ένα παλιό μοτίβο. Την τελευταία δεκαετία, καθώς οι κρίσεις έπεφταν βροχή από την Ουκρανία και τη Γάζα μέχρι τη μετανάστευση και τις διατλαντικές σχέσεις, οι καλοπροαίρετοι σχεδιαστές έχουν προσθέσει τις σχέσεις με την Κίνα στις ατζέντες αμέτρητες φορές. Αυτό έχει συχνά γίνει με την αόριστη γλώσσα του “de-risking”, της “οικονομικής ασφάλειας” ή της “γεωοικονομίας”, μόνο για να δουν να υποβαθμίζεται στη λίστα των προτεραιοτήτων ή να αφαιρείται εντελώς, καθώς το θέμα της ημέρας παίρνει το επίκεντρο.
Αρκετές επίσημες πηγές την προηγούμενη εβδομάδα θρηνούσαν ότι η τρέχουσα έλλειψη δυναμικότητας συμπίπτει με μια υπαρξιακή κρίση για τις ευρωπαϊκές επιχειρήσεις, που προκαλείται από την τρομερή βιομηχανική πρόκληση του Πεκίνου. Μόνο τους δύο πρώτους μήνες του 2026, οι εξαγωγές της Κίνας προς την ΕΕ αυξήθηκαν κατά 27,8% σε σύγκριση με την ίδια περίοδο πέρυσι, σύμφωνα με επίσημα κινεζικά στατιστικά στοιχεία τελωνείων αυτόν τον μήνα. Για τη Γερμανία, η αύξηση ήταν 31,3%, για τη Γαλλία 31,9% και για την Ιταλία 36,4%. Η πρωτοφανής αύξηση των αποστολών έρχεται καθώς οι βιομηχανίες φοβούνται να κατακλυστούν από τον φθηνότερο κινεζικό ανταγωνισμό.
“Η Κίνα πηγαίνει παγκόσμια αυτή τη στιγμή, και το νιώθουμε,” δήλωσε ο Oliver Richtberg, επικεφαλής του τμήματος εξωτερικού εμπορίου στην Γερμανική Ομοσπονδία Μηχανικών (VDMA). “Οι υπάλληλοί μας μειώνονται. Οι εξαγωγές μας μειώνονται. Οπότε, νιώθουμε πραγματικά την πίεση από την Κίνα. Βρισκόμαστε στην αρχή του σοκ από την Κίνα, θα έλεγα,” πρόσθεσε ο Richtberg, αναφερόμενος σε έναν όρο που έγινε δημοφιλής από οικονομολόγους τα τελευταία χρόνια, συνδεδεμένο με τις κινεζικές αποστολές σε χαμηλές τιμές που βγάζουν τις ευρωπαϊκές βιομηχανίες εκτός λειτουργίας. “Αν η Κίνα δεν αλλάξει τίποτα ή αν εμείς δεν αλλάξουμε τίποτα, θα είναι ένα τεράστιο πρόβλημα για τη βιομηχανία μας.”
Όταν ο Γερμανός Καγκελάριος Friedrich Merz επισκέφθηκε το Πεκίνο τον περασμένο μήνα, πολλοί στις Βρυξέλλες εξεπλάγησαν από την επιεική κριτική του για την οικονομία. Ορισμένοι παρατηρητές το απέδωσαν στην έλλειψη “εύρους ζώνης” για να σκεφτούν σε βάθος για την Κίνα. Ο Mikko Huotari, επικεφαλής του Mercator Institute for China Studies, ενός think tank με έδρα το Βερολίνο, χαρακτήρισε την προσέγγιση “τεχνική απλοποίησης”. “Αν ο φόρτος εργασίας είναι τόσο μεγάλος, τότε επιστρέφεις στις βασικές σου παραδοχές,” δήλωσε ο Huotari, πριν ταξιδέψει στο Πεκίνο με τον Merz, προσθέτοντας ότι η “απάντηση του Γερμανού ηγέτη στη διαμόρφωση οικονομικών σχέσεων με διεθνείς εταίρους είναι ουσιαστικά η ανταγωνιστικότητα.”
Το ζήτημα της δυναμικότητας δεν περιορίζεται στο εμπόριο. Ενώ αναρίθμητες στήλες και ομιλίες έχουν αφιερωθεί στην ανάγκη οι μεσαίες δυνάμεις να ενωθούν για να προστατεύσουν η μία την άλλη από τις αναταράξεις που προκαλούν οι ΗΠΑ και η Κίνα, διπλωμάτες εκτός ΕΕ στις Βρυξέλλες περίμεναν ακόμη από την ΕΕ να μετατρέψει τα λόγια σε πράξη. Συζητήσεις με διπλωμάτες από στενά ευθυγραμμισμένους εταίρους της ΕΕ έχουν αποκαλύψει πρόσφατα απογοήτευση για την έλλειψη προσπάθειας για την αντιμετώπιση της κοινής πρόκλησης του “de-risking” και της οικονομικής ασφάλειας ως ομάδα. Αντ’ αυτού, οι διαβουλεύσεις με χώρες όπως η Βρετανία και η Αυστραλία έχουν γίνει σε “σιλό”, με ελάχιστο άμεσο σχεδιασμό για την Κίνα. “Αυτό είναι επίσης ένα ζήτημα δυναμικότητας,” εξήγησε ένας αξιωματούχος της ΕΕ. “Ξέρουμε ότι είναι καλή ιδέα, αλλά είμαστε πολύ διασκορπισμένοι.”
