Το χρέος των Ηνωμένων Πολιτειών βρίσκεται παγιδευμένο σε έναν αδιέξοδο, και η ατζέντα του Προέδρου Donald Trump έχει επιταχύνει αυτήν την περιδίνηση. Μεταξύ άλλων συνεπειών, ο αγώνας της χώρας προς την δημοσιονομική χάος ενδέχεται να βυθίσει την Κοινωνική Ασφάλιση σε αφερεγγυότητα, διαγράφοντας δυνητικά ένα αποθεματικό 40 τρισεκατομμυρίων δολαρίων που έχει συμβάλει στον μετριασμό της ανισότητας πλούτου τις τελευταίες δεκαετίες.
Το χάσμα μεταξύ των υπερπλουσίων και του υπόλοιπου πληθυσμού στη σύγχρονη Αμερική δεν έχει υπάρξει τόσο μεγάλο από την “Επιχρυσωμένη Εποχή” (Gilded Age), όταν το πλουσιότερο 5% κατείχε το ένα τρίτο του συνολικού εισοδήματος, ενώ το κάτω 60% των Αμερικανών ζούσε κάτω από το όριο της φτώχειας. Σήμερα, το πλουσιότερο 1% κατέχει το 31% του πλούτου, ενώ το κάτω 50% μόλις 2,5%. Ωστόσο, σύμφωνα με ερευνητές από τη Σχολή Wharton του Πανεπιστημίου της Πενσυλβάνια, το σύγχρονο χάσμα θα μπορούσε να ήταν ακόμη μεγαλύτερο, αν δεν υπήρχε η αναδιανεμητική δύναμη της Κοινωνικής Ασφάλισης.
Η Κοινωνική Ασφάλιση αποτελεί τον κύριο τρόπο αποταμίευσης για σύνταξη για τους περισσότερους Αμερικανούς, αντιπροσωπεύοντας σχεδόν το ήμισυ του συνολικού πλούτου για εννέα στους δέκα Αμερικανούς. Μια πρόσφατη μελέτη, με επικεφαλής τον οικονομολόγο Sylvain Catherine, διαπίστωσε ότι η Κοινωνική Ασφάλιση ωφέλησε κυρίως τα νοικοκυριά με χαμηλότερο εισόδημα τις τελευταίες τρεις δεκαετίες, διατηρώντας σχετικά σταθερό το μερίδιο του πλούτου που κατέχουν οι πλουσιότεροι Αμερικανοί.
Ωστόσο, αυτός ο κρίσιμος μηχανισμός κατά της ανισότητας κινδυνεύει. Το αποθεματικό που στηρίζει την Κοινωνική Ασφάλιση αντιμετωπίζει δυσκολίες εδώ και καιρό, και οι νομοθετικές αλλαγές του Donald Trump έχουν μεταφέρει την ημερομηνία αφερεγγυότητας για το φορολογικό έτος 2032, ένα έτος νωρίτερα από το αναμενόμενο. Χωρίς ουσιαστικές αλλαγές στη χρηματοδότησή της, το πρόγραμμα θα αντιμετωπίσει δημοσιονομικό γκρεμό σε μόλις έξι χρόνια, εξαλείφοντας έναν από τους ελάχιστους μηχανισμούς που συγκρατούν κάπως την ανισότητα πλούτου.
Σύμφωνα με τη μελέτη του Catherine, ο πλούτος που διανεμήθηκε μέσω της Κοινωνικής Ασφάλισης αυξήθηκε από 7 τρισεκατομμύρια δολάρια το 1989 σε πάνω από 40 τρισεκατομμύρια δολάρια έως το 2019. Λόγω της δομής των πληρωμών, τα νοικοκυριά με χαμηλότερο και μεσαίο εισόδημα έχουν λάβει τη συντριπτική πλειοψηφία αυτών των κερδών. Η Κοινωνική Ασφάλιση αντιπροσωπεύει το 49,8% του συνολικού πλούτου για το κάτω 90% της κατανομής εισοδήματος στις ΗΠΑ.
Η μη συνεκτίμηση αυτών των πληρωμών έχει δημιουργήσει ένα σημαντικό κενό στις μετρήσεις του πλούτου. Για παράδειγμα, ενώ η Federal Reserve αναφέρει αύξηση 7,6 ποσοστιαίων μονάδων στο μερίδιο πλούτου του πλουσιότερου 1% των Αμερικανών μεταξύ 1989 και 2019, η συμπερίληψη της Κοινωνικής Ασφάλισης από τον Catherine δείχνει αύξηση μόνο 1,5 ποσοστιαίας μονάδας για την ίδια περίοδο. Η υποβάθμιση της σημασίας της Κοινωνικής Ασφάλισης στη μείωση της ανισότητας πλούτου μπορεί να έχει σοβαρές πολιτικές συνέπειες, προειδοποιεί ο Catherine.
Από τη δημιουργία της το 1935, η Κοινωνική Ασφάλιση έχει γίνει ο “βράχος του συνταξιοδοτικού συστήματος των ΗΠΑ”. Το 2024, το 21% του κρατικού προϋπολογισμού, 1,5 τρισεκατομμύρια δολάρια, δαπανήθηκε για την καταβολή παροχών Κοινωνικής Ασφάλισης, με περίπου 71 εκατομμύρια Αμερικανοί να αναμένεται να λάβουν πληρωμές. Είναι επίσης μια ζωτικής σημασίας “δίχτυ ασφαλείας” για έναν γηράσκοντα πληθυσμό, καθώς το 40% των ηλικιωμένων Αμερικανών σχεδιάζει να βασιστεί αποκλειστικά σε αυτήν για τη σύνταξή του. Χωρίς αυτές τις πληρωμές, πάνω από 16 εκατομμύρια Αμερικανοί άνω των 65 ετών θα ζούσαν κάτω από το όριο της φτώχειας.
Ενώ η Κοινωνική Ασφάλιση αντιμετωπίζει εδώ και καιρό προκλήσεις στη χρηματοδότησή της, οι πρόσφατες πολιτικές αλλαγές έχουν δραματικά μειώσει τη “διάρκεια ζωής” του προγράμματος. Η νομοθεσία “One Big Beautiful Bill Act” του Trump, η οποία περιλαμβάνει μειώσεις εσόδων και αυξήσεις δαπανών, θεωρείται κατά κύριο λόγο υπεύθυνη. Παρόλο που ο Trump έχει υποσχεθεί να “προστατεύει πάντα την Κοινωνική Ασφάλιση”, η νέα νομοθεσία θα στερήσει το αποθεματικό από τα έσοδα που λαμβάνει από τη φορολόγηση των παροχών. Εάν το Κογκρέσο δεν παρέμβει πριν από την προθεσμία του 2032 για την αναδιάρθρωση του προγράμματος, η Κοινωνική Ασφάλιση θα περιοριστεί νομικά στην καταβολή μόνο των εσόδων που συλλέγει ετησίως, προκαλώντας αυτόματη μείωση παροχών κατά περίπου 24%.
Μέτρα για τη διάσωση της Κοινωνικής Ασφάλισης θα μπορούσαν να περιλαμβάνουν αύξηση των φόρων, μείωση των παροχών ή καθυστέρηση της ηλικίας συνταξιοδότησης. Η εναλλακτική θα μπορούσε να είναι ένα σενάριο αφερεγγυότητας και το τέλος ενός προγράμματος που έχει βοηθήσει στον περιορισμό της ανισότητας για δεκαετίες.
