Η πρόσφατη κλιμάκωση της στρατιωτικής σύγκρουσης μεταξύ Ηνωμένων Πολιτειών, Ισραήλ και Ιράν, η οποία ξεκίνησε στις 28 Φεβρουαρίου, έχει οδηγήσει την τιμή του πετρελαίου σε επίπεδα άνω των 100 δολαρίων το βαρέλι, κάτι που δεν έχει παρατηρηθεί από την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία το 2022. Η γεωπολιτική αβεβαιότητα που προκύπτει από αυτή την πολεμική κατάσταση επιβαρύνει την παγκόσμια αγορά ενέργειας, με άμεσες επιπτώσεις στις τιμές των τροφίμων.
Η περιοχή του Κόλπου παράγει περίπου το 20% του παγκόσμιου πετρελαίου, με τη συντριπτική πλειονότητα να μεταφέρεται μέσω του Στενού του Ορμούζ. Αυτός ο στενός υδάτινος διάδρομος, που βρίσκεται μεταξύ Ιράν και Ομάν, έχει κρίσιμη σημασία, καθώς από εκεί διέρχεται ημερησίως πάνω από 20 εκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου, ποσότητα που αντιστοιχεί στο ένα πέμπτο της παγκόσμιας κατανάλωσης και στο ένα τέταρτο του πετρελαίου που διακινείται θαλάσσια.
Η σύρραξη έχει προκαλέσει σχεδόν πλήρη διακοπή της ναυσιπλοΐας στο Στενό του Ορμούζ. Οι επιθέσεις σε πλοία και οι παρεμβολές στον εξοπλισμό ναυσιπλοΐας έχουν αναγκάσει τους περισσότερους πλοιοκτήτες να αγκυροβολούν τα πλοία τους στην άκρη του στενού, αποφεύγοντας τον κίνδυνο της διέλευσης. Αυτή η διακοπή ροής πετρελαίου διαταράσσει σοβαρά τις παγκόσμιες εφοδιαστικές αλυσίδες. Με περιορισμένη προσφορά και αυξανόμενη ζήτηση, οι τιμές αναμένεται να αυξηθούν, ασκώντας πίεση σε καταναλωτές και επιχειρήσεις.
Αν και υπήρξε μια σύντομη πτώση των τιμών μετά από δηλώσεις του Αμερικανού Προέδρου Donald Trump, αναλυτές προειδοποιούν ότι οι υψηλές τιμές ενδέχεται να επιμείνουν, εάν δεν επιτευχθεί συμφωνία μεταξύ Ουάσιγκτον, Τελ Αβίβ και Τεχεράνης για τον τερματισμό των εχθροπραξιών. “Όλα έχουν να κάνουν με τον κίνδυνο”, δηλώνει ο Ismayil Jabiyev, αναλυτής εφοδιαστικής αλυσίδας στην CarbonChain. “Τα φθηνά drones θα αποτελούν πάντα κίνδυνο, ακόμη κι αν καταστραφούν όλες οι θέσεις εκτόξευσης, επειδή κρυφές εκτοξεύσεις drones μπορούν να συνεχιστούν για μήνες. Όσο συνεχίζονται οι εχθροπραξίες, η διαταραχή είναι πιθανό να επιμείνει. Δεν βλέπω καμία πραγματική πρόοδο ή λύση στον ορίζοντα”, προσθέτει.
Οι ασιατικές αγορές, με την Κίνα, την Ινδία, την Ιαπωνία και τη Νότια Κορέα ως κορυφαίους αγοραστές, απορροφούν περίπου το 89% του πετρελαίου που διακινείται μέσω του Στενού του Ορμούζ. Εάν η κυκλοφορία παραμείνει περιορισμένη, οι εξαγωγείς του Κόλπου θα αναγκαστούν να αναζητήσουν εναλλακτικές διαδρομές, ωστόσο οι επιλογές είναι περιορισμένες. Ο αγωγός East-West Crude Oil της Saudi Aramco και ο αγωγός Abu Dhabi Crude Oil των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων (Habshan-Fujairah pipeline) έχουν συνολική δυνατότητα μεταφοράς περίπου 4,7 εκατομμυρίων βαρελιών ημερησίως.
Η ιστορικότερη σύγκριση είναι ο Πόλεμος του Κόλπου το 1990-91. Το Ιράκ και το Κουβέιτ, ως δύο σημαντικοί παραγωγοί, προκάλεσαν σοβαρή και παρατεταμένη διαταραχή, διάρκειας περίπου έξι μηνών ή και περισσότερο, παρά τη σύντομη στρατιωτική φάση. Ο κόσμος βίωσε υψηλές τιμές αργού πετρελαίου για μεγάλο χρονικό διάστημα και τελικά αντιμετώπισε κάποια οικονομική επιβράδυνση. Η τρέχουσα κατάσταση μοιάζει αναλογική: πιθανή μακροπρόθεσμη διαταραχή, σταθερά υψηλές τιμές και σημαντικός κίνδυνος οικονομικής επιβράδυνσης.
Το αργό πετρέλαιο, ένα κιτρινωπό-μαύρο ορυκτό καύσιμο, αντλείται από το έδαφος και διυλίζεται για την παραγωγή καυσίμων όπως η βενζίνη, το ντίζελ και το αεροπορικό καύσιμο. Η διαδικασία διύλισης παράγει επίσης χιλιάδες προϊόντα οικιακής χρήσης. Ένα βαρέλι περιέχει 159 λίτρα (42 γαλόνια) αργού πετρελαίου. Μετά τη διύλιση, ένα βαρέλι παράγει συνήθως περίπου 73 λίτρα (19,35 γαλόνια) βενζίνης.
Επιπλέον, το πετρέλαιο και το φυσικό αέριο αποτελούν πρώτες ύλες για χιλιάδες καθημερινά προϊόντα. Πλαστικά, συνθετικά υφάσματα όπως το πολυεστέρας και το νάιλον, καλλυντικά, απορρυπαντικά, σαπούνια και χρώματα προέρχονται από πετρελαϊκά προϊόντα. Η παγκόσμια επισιτιστική ασφάλεια βασίζεται θεμελιωδώς στο φυσικό αέριο, με τη μορφή λιπασμάτων που είναι απαραίτητα για την αύξηση της αγροτικής παραγωγής και την κάλυψη της ζήτησης.
Η αύξηση των τιμών του πετρελαίου επηρεάζει κάθε στάδιο της εφοδιαστικής αλυσίδας τροφίμων, από τα λιπάσματα που χρησιμοποιούνται στα χωράφια μέχρι τα φορτηγά που μεταφέρουν τα τρόφιμα στα ράφια των σούπερ μάρκετ. “Η καρδιά της παγκόσμιας οικονομίας είναι οι μεταφορές”, επισημαίνει ο οικονομολόγος David McWilliams. “Η μεταφορά πραγμάτων από το Α στο Β είναι ένα πρόβλημα εφοδιαστικής, ένα πρόβλημα εφοδιαστικής αλυσίδας, και τελικά, οι μεταφορές είναι η ενέργεια της παγκόσμιας οικονομίας”. Ο φόβος της στασιμοπληθωρισμού – αύξηση του πληθωρισμού και της ανεργίας, φαινόμενα που ιστορικά προκαλούνται από σοκ στην τιμή του πετρελαίου – αυξάνεται. Οικονομολόγοι επικαλούνται τις κρίσεις του 1973, 1978 και 2008 ως απόδειξη ότι κάθε σημαντική αύξηση στις τιμές του πετρελαίου ακολουθήθηκε, σε κάποια μορφή, από παγκόσμια ύφεση. Σε χώρες χαμηλότερου εισοδήματος, όπου οι πληθυσμοί δαπανούν πολύ μεγαλύτερο μερίδιο του εισοδήματός τους σε τρόφιμα και εισάγουν μεγάλες ποσότητες σιτηρών και λιπασμάτων, οι αυξανόμενες τιμές του πετρελαίου θα μπορούσαν να οδηγήσουν γρήγορα σε ελλείψεις τροφίμων.
