Τον τελευταίο χρόνο, ο κόσμος έχει βρεθεί αντιμέτωπος με μια σειρά από πολιτικές και στρατιωτικές κρίσεις σε διάφορα σημεία. Εκ πρώτης όψεως, τα γεγονότα στο Ιράν, τον Παναμά, τη Βενεζουέλα και τη Γροιλανδία φαίνονται ανεξάρτητα, καθένα με τους δικούς του πρωταγωνιστές και τίτλους. Ωστόσο, αυτό που τα συνδέει δεν είναι η ιδεολογία ή η δημόσια ρητορική, αλλά ο χάρτης.
Το Ιράν βρίσκεται δίπλα στα Στενά του Ορμούζης, την κρίσιμη διόδο για τις ροές ενέργειας στον Κόλπο. Ο Παναμάς ελέγχει μια από τις σημαντικότερες εμπορικές αρτηρίες του πλανήτη. Η Βενεζουέλα έχει σημασία λόγω των εξαγωγών αργού πετρελαίου βαρέως τύπου. Η Γροιλανδία αποκτά στρατηγική αξία καθώς η Αρκτική ανοίγεται ως εμπορική και στρατιωτική διαδρομή.
Συνδυάζοντας αυτά τα σημεία, αναδύεται ένα πιο σύνθετο ερώτημα: Παρακολουθούμε μια σειρά από άσχετες κρίσεις ή έναν ανταγωνισμό για διαδρομές, λιμάνια, πετρέλαιο και πρόσβαση;
Ας δούμε τα άμεσα αποτελέσματα. Η Κίνα χάνει ευελιξία σε δύο αγορές πετρελαίου που ήταν σημαντικές για αυτήν, τη Βενεζουέλα και το Ιράν. Ο κίνδυνος μεταφοράς φορτίων έχει αυξηθεί σε όλη την Ασία, με αποτέλεσμα την αύξηση του κόστους ασφάλισης. Η Ρωσία αποκτά περισσότερες δυνατότητες να πωλεί αργό πετρέλαιο στην Κίνα. Αυτά δεν είναι αφηρημένα αποτελέσματα, αλλά πραγματικά κόστη που γίνονται ήδη αισθητά.
Οι επιπτώσεις δεν περιορίζονται στην Κίνα. Επηρεάζουν ολόκληρη την Ασία, καθώς εκεί συναντώνται τα εμπορικά και ενεργειακά σοκ. Η περιοχή παραμένει κέντρο παραγωγής και προορισμός για πετρέλαιο από τον Κόλπο. Όταν οι διαδρομές στενεύουν, η Ασία πληρώνει διπλά: μία φορά για τη μεταφορά και μία φορά για την ενέργεια.
Το Πεκίνο δεν έχει μείνει αμέτοχο. Έχει αυξήσει τα αποθέματα και διευρύνει τις επιλογές προμηθειών, κάτι που κάνουν τα κράτη όταν αναμένουν διακοπές. Αυτό δεν αποδεικνύει κάποια συνωμοσία, αλλά είναι ένδειξη στρατηγικής ανάγνωσης του κινδύνου σε σημεία συμφόρησης.
Γι’ αυτό το Ιράν δεν μπορεί να εξετάζεται μόνο ως πυρηνικό θέμα. Το πυρηνικό ζήτημα είναι σημαντικό, αλλά το ίδιο ισχύει και για τα ύδατα γύρω του. Οποιαδήποτε απειλή στα Στενά του Ορμούζης επηρεάζει τα δεξαμενόπλοια, τις ασφάλειες, τα ναύλα και τους χρόνους παράδοσης. Αυτό δεν πλήττει μόνο το Ιράν, αλλά κάθε εισαγωγέα που εξαρτάται από την προμήθεια από τον Κόλπο, με την Ασία να βρίσκεται στην πρώτη γραμμή. Για πολλές ασιατικές οικονομίες, αυτό δεν είναι ένα μακρινό δράμα ασφαλείας, αλλά ένα πρόβλημα ενεργειακής ασφάλειας με ένα συγκεκριμένο οικονομικό τίμημα.
Ο Παναμάς ανήκει στην ίδια συζήτηση. Ένα κανάλι δεν είναι απλώς τσιμέντο, κλειδαριές και διόδια. Είναι ένα μοχλό πίεσης. Το ίδιο ισχύει και για τα λιμάνια που συνδέονται με το κανάλι. Ο έλεγχος δεν απαιτεί απαραίτητα επίσημη ιδιοκτησία. Μπορεί να σημαίνει πίεση, πρόσβαση, επιρροή και την εξουσία να αποφασίζεται ποιος θα έχει ομαλή διέλευση και ποιος όχι. Για το εμπόριο, αυτό μεταφράζεται σε καθυστερήσεις, αλλαγές δρομολογίων και μειωμένη αξιοπιστία παράδοσης.
Η Ερυθρά Θάλασσα ανήκει στον ίδιο χάρτη. Η διαταραχή γύρω από τα Στενά Bab el-Mandeb δεν θα παραμείνει τοπική. Θα εκτρέψει το φορτίο μακριά από το Κανάλι του Σουέζ, θα επιμηκύνει το ταξίδι Ευρώπης-Ασίας και θα μετατρέψει μια περιφερειακή σύγκρουση σε επιβάρυνση για το παγκόσμιο εμπόριο. Ένα μεγαλύτερο ταξίδι σημαίνει αυξημένη κατανάλωση καυσίμων, υψηλότερη ασφάλιση και υψηλότερο κόστος κατά την άφιξη. Αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό για τους Ασιάτες εξαγωγείς, καθώς οι συγκρούσεις αλλού μπορούν να μειώσουν τα περιθώρια κέρδους σε εργοστάσια χιλιάδες μίλια μακριά.
Η Γροιλανδία φαίνεται απομακρυσμένη μέχρι να την τοποθετήσουμε στον ίδιο χάρτη. Τότε αρχίζει να βγάζει νόημα. Οι εντάσεις γύρω από τη Γροιλανδία δεν αφορούν ρομαντικές ή θεατρικές προθέσεις. Αφορούν την Αρκτική. Όποιος αποκτήσει ισχυρότερη θέση εκεί, κερδίζει κάτι παραπάνω από πάγο και βράχο. Αποκτά εμβέλεια σε συντομότερες ναυτιλιακές γραμμές, στρατιωτική κίνηση και πρώτες ύλες. Η κίνηση στην Αρκτική είναι ακόμα περιορισμένη, αλλά αυξάνεται, γεγονός που καθιστά τη Γροιλανδία πιο στρατηγική από ό,τι φαινόταν στο παρελθόν.
Η Βενεζουέλα συμπληρώνει τη γραμμή. Η Κίνα έχασε μια πηγή εκπτωτικού αργού πετρελαίου εκεί και τώρα αντιμετωπίζει κίνδυνο και για άλλη στο Ιράν. Αυτό δεν είναι θεωρία, αλλά ένα άμεσο εμπορικό και στρατηγικό κόστος. Λιγότερα εκπτωτικά βαρέλια σημαίνουν πιο δύσκολες επιλογές για τα διυλιστήρια και μεγαλύτερο ανταγωνισμό για εναλλακτικές προμήθειες.
Τίποτα από αυτά δεν αποδεικνύει ότι κάθε γεγονός σχεδιάστηκε σε ένα δωμάτιο. Δεν είναι απαραίτητο. Το πιο ξεκάθαρο συμπέρασμα είναι απλούστερο. Όταν μια κρίση επηρεάζει την πρόσβαση σε ένα κανάλι, μια άλλη πλήττει το βαρύ αργό πετρέλαιο, μια τρίτη έχει σχέση με τα Στενά του Ορμούζης και μια τέταρτη δείχνει προς την Αρκτική, είναι δύσκολο να θεωρήσουμε την όλη σειρά μια σύμπτωση.
Η παλιά συνήθεια είναι να διαβάζουμε αυτές τις ιστορίες μία προς μία. Παναμάς. Βενεζουέλα. Γροιλανδία. Ιράν. Ένας καλύτερος τρόπος είναι να τις διαβάζουμε ως σημεία σε έναν ενιαίο χάρτη.
Αυτός ο χάρτης λέει μια πιο θεμελιώδη ιστορία. Ο ανταγωνισμός δεν αφορά πλέον μόνο σύνορα ή καθεστώτα. Αφορά αυτό που ονομάζω “περικύκλωση” (enclosure). Εισερχόμαστε σε μια εποχή όπου η ισχύς μετριέται λιγότερο από το πόση γη κατέχεις και περισσότερο από το πόσες πύλες μπορείς να κλείσεις και για πόσο διάστημα. Ο Παναμάς έχει κλειδαριές. Τα Στενά του Ορμούζης έχουν κίνδυνο. Η Αρκτική έχει πρόσβαση. Το πετρέλαιο έχει σημεία συμφόρησης.
Το 2026, ο αγώνας δεν αφορά την πειθώ. Αφορά τον έλεγχο της διέλευσης. Οι υπερδυνάμεις μάχονται για τα κλειδιά.
