Η αληθινή ηγεσία μετριέται από τις πράξεις, όχι από τα λόγια. Ο Καναδός πρωθυπουργός Mark Carney, κατά την πρόσφατη ομιλία του στο Παγκόσμιο Οικονομικό Φόρουμ στο Νταβός της Ελβετίας, υιοθέτησε τον τόνο ενός στοχαστικού πολιτικού. Η εμφάνισή του εκεί, πιστεύεται, ότι στόχευε στο να σηματοδοτήσει τον Καναδά ως μια ήπια, μετριοπαθή δύναμη σε έναν χαοτικό κόσμο.
Ο Carney είχε προειδοποιήσει για τους κινδύνους της γεωπολιτικής αντιπαράθεσης, μίλησε για αυτοσυγκράτηση και προέτρεψε τις ισχυρότερες κυβερνήσεις να αντισταθούν στην εύκολη γοητεία της απερίσκεπτης κλιμάκωσης. Ωστόσο, λίγες εβδομάδες αργότερα, η ομιλία του μοιάζει λιγότερο με δήλωση αρχών και περισσότερο με ένα κυνικό, ευτελές έργο κακής φαντασίας.
Σε μια αναμενόμενη πλήρη ανατροπή, ο Carney στήριξε έναν παράνομο πόλεμο, την έναρξη του οποίου είχε υπονοήσει ότι οι συνετές δυνάμεις θα έπρεπε να αποφεύγουν. Ο πόλεμος κατά του Ιράν, που διεξάγεται από έναν θρασύτατο Αμερικανό πρόεδρο και έναν Ισραηλινό πρωθυπουργό αλλεργικό στη λεπτομέρεια, τη διπλωματία και την αυτοσυγκράτηση, φέρει τα ξεκάθαρα χαρακτηριστικά της παρορμητικής σκέψης που ο Carney ισχυρίστηκε ότι περιφρονούσε.
Η αχνή εικόνα του Καναδού πρωθυπουργού ως νεοσύστατου φύλακα της μετρημένης πολιτικής διάλυθηκε ακαριαία, όταν επιβεβαίωσε ότι, όπως πολλοί από τους προηγούμενους υπάκουους προκατόχους του, όταν η Ουάσιγκτον σφυρίζει, η Οττάβα χαιρετά. Η παλιά, οικεία αντίδραση παραμένει άνετα άθικτη.
Για έναν ηγέτη που εισήλθε στην πολιτική με φήμη ψύχραιμης ανάλυσης – σφυρηλατημένη κατά τη θητεία του στην Τράπεζα του Καναδά και στην Τράπεζα της Αγγλίας – αυτή η καθοριστική στιγμή αποκαλύπτει μια διδακτική έλλειψη διορατικότητας και ενδοσκόπησης. Οι θαυμαστές του Carney τον παρουσίαζαν ως διόρθωση των ιδεολογικών αντανακλαστικών του ιδιότροπου συντηρητικού αντιπάλου του – έναν τεχνοκράτη που θα αντικαθιστούσε τα συνθήματα με στοιχεία και την απερισκεψία με τη διαβούλευση.
Ωστόσο, η απόφαση να υποστηρίξει αυτόν τον αβυσσαλέο πόλεμο αποκαλύπτει πόσο εφήμερο είναι αυτό το χάσμα. Ο Carney έχει πλέον αποδείξει ότι δεν αποτελεί σοβαρή αντίδοτο στην πολιτική της σκοπιμότητας που υποσχέθηκε να ξεπεράσει. Είναι απλώς ο πιο ευφραδής θεματοφύλακάς του.
Το να κάνεις ευχάριστες ομιλίες είναι εύκολο. Η αμφισβήτηση ενός πολέμου που υποστηρίζεται από έναν αλαζονικό πρόεδρο είναι, όπως αποδεικνύεται, πολύ πιο δύσκολη. Οι πόλεμοι ξεκινούν συχνά με μεγαλοπρεπή ρητορική περί ασφάλειας και σταθερότητας. Οποιοσδήποτε με έστω και μια στοιχειώδη εκτίμηση της θανατηφόρας ιστορικής καταγραφής θα έπρεπε να γνωρίζει ότι ποτέ δεν ξετυλίγονται τόσο τακτοποιημένα.
Ο πόλεμος παράγει πάντα ευφημισμούς – «παράπλευρες απώλειες», «ακούσιες απώλειες» – αλλά η ακινητοποιημένη πραγματικότητα πίσω από αυτές τις αντισηπτικές φράσεις είναι απλή. Παιδιά του σχολείου πεθαίνουν. Παιδιά του σχολείου που δεν είχαν καμία συμμετοχή σε πυρηνικές διαμάχες, περιφερειακές αντιπαλότητες ή την τρέλα που ξετυλίγεται για άλλη μια φορά στη Μέση Ανατολή και πέρα από αυτήν.
Ο θάνατος 165 Ιρανίδων μαθητριών και προσωπικού, όλων θυμάτων, σύμφωνα με πληροφορίες, ενός αμερικανικού πυραύλου, θα έπρεπε να ωθήσει κάθε κυβέρνηση που ισχυρίζεται πίστη στην ευπρέπεια και στη «σταθερότητα» να σταματήσει και να σκεφτεί. Αντ’ αυτού, ο Carney και η υπάκουη παρέα του συνεχίζουν να υποστηρίζουν έναν πόλεμο του οποίου οι ανθρώπινες συνέπειες αναδύονται, μέρα με τη φρικτή μέρα, με καρδιοχτυπητικές λεπτομέρειες.
Η υποκρισία βαθαίνει όταν εξετάζει κανείς τον ουσιαστικό χαρακτήρα ενός προέδρου του οποίου τον πόλεμο ο Carney επέλεξε να αγκαλιάσει. Ο Καναδάς συνδράμει έναν ασταθή δημαγωγό που έχει ανοιχτά σκεφτεί να διαγράψει την κυριαρχία της χώρας, ενώ ταυτόχρονα απαιτεί πίστη για τον πόλεμο της επιλογής του. Αν υπάρχει κάποια συνεκτική λογική πίσω από αυτήν την στραβή στάση, είναι δύσκολο να τη διακρίνει κανείς.
Ίσως ο υπολογισμός στην Οττάβα είναι ότι η σημερινή πίστη θα αγοράσει αύριο καλή θέληση. Αν ναι, αντικατοπτρίζει μια αξιοσημείωτη παραανάγνωση των «ωμών» πολιτικών ενστίκτων του Αμερικανού Προέδρου Donald Trump. Αυτός είναι ένας ηγέτης που θεωρεί τις παραχωρήσεις αδυναμία και την υπακοή ως δικαίωμα. Οι σύμμαχοι που ακολουθούν σπάνια κερδίζουν σεβασμό. Προκαλούν περαιτέρω απαιτήσεις.
Αυτό καθιστά την υποταγή του Καναδά στον Trump όχι μόνο ηθικά χρεοκοπημένη, αλλά και στρατηγικά αφελής. Ευτυχώς, δεν έχει κάθε δυτική κυβέρνηση υπάρξει τόσο πρόθυμη να υποκλιθεί υπάκουα μπροστά στον αγενή αρχιστράτηγο της Αμερικής.
Στη Μαδρίτη, ο Πρωθυπουργός Pedro Sanchez, ουσιαστικά, έχει καταγγείλει τον πόλεμο του Trump ως επικίνδυνη ανοησία, υποστηρίζοντας, πειστικά, ότι θα διευρύνει την περιφερειακή αστάθεια αντί να την επιλύσει. Ο Sanchez καταλαβαίνει ότι οι πόλεμοι αναπόφευκτα πυροδοτούν βαθιές, διαστρεβλωτικές συνέπειες που εκτείνονται πολύ πέρα από τις ψευδείς αιτιολογήσεις που φέρεται να τους δικαιολόγησαν.
Σε ένα αξιόπιστο σήμα, ο Trump απάντησε με απειλές, προειδοποιώντας ότι οι ΗΠΑ θα μπορούσαν να διακόψουν το εμπόριο με την Ισπανία, εάν ο Sanchez αρνούνταν να υποχωρήσει. Η τακτική ήταν κλασικός Trump: εκφοβισμός μεταμφιεσμένος σε διπλωματία. Ο Sanchez δεν πτοήθηκε.
Η απόφαση της Ισπανίας να μην επιτρέψει στις αμερικανικές δυνάμεις να χρησιμοποιήσουν βάσεις στο έδαφός της για να εξαπολύσουν χτυπήματα κατά του Ιράν αντιπροσωπεύει μια σπάνια και ευπρόσδεκτη έκφραση ανυπακοής εντός του ΝΑΤΟ. Σε τηλεοπτικές δηλώσεις, ο Sanchez επέμεινε ότι η Ισπανία δεν θα συμμετάσχει σε έναν πόλεμο που διακυβεύει τις αξίες και τα συμφέροντά της για να κατευνάσει έναν ξένο πρόεδρο. Πλαισίωσε την απόφαση ως ένα επείγον ζήτημα αρχής: η Ισπανία δεν θα ήταν μέρος περισσότερου χαμού, περισσότερου θανάτου, περισσότερης καταστροφής. Επισημαίνοντας τη σκοτεινή κληρονομιά του πολέμου στο Ιράκ, δήλωσε ότι η διεθνής κοινότητα πρέπει να αποφύγει την επανάληψη αυτών των λαθών και του τραύματος και της καταστροφής που προκάλεσαν.
Ο Carney απέρριψε τη σοφή συμβουλή του Sanchez. Απέρριψε, επίσης, τις ίδιες τις ιδέες που αποτελούν τον πυρήνα της ομιλίας που εκφώνησε στο Νταβός νωρίτερα φέτος. Αντί να αντιταχθεί στη βία, την επέτρεψε. Αντί να κηρύττει τη συστολή, την εγκατέλειψε. Αντί να υπερασπιστεί την εδαφική ακεραιότητα ενός άλλου έθνους, επικύρωσε την παραβίασή της. Και αντί να εκτιμήσει τις ζωές των Ιρανίδων μαθητριών, αντιμετώπισε τους θανάτους τους ως το τραγικό κόστος της συνενοχής.
Σε έντονη αντίθεση, ο Sanchez κοίταξε τα ερείπια των παλιών πολέμων και απέρριψε μια πρόσκληση να συμμετάσχει σε έναν νέο. Επέβαλε βέτο σε ένα αίτημα να γίνει η Ισπανία εφαλτήριο θλίψης. Αγνοησε τις απειλές ενός ταραξία και τις απαιτήσεις να υποταχθεί. Είπε όχι στον πόλεμο όταν άλλοι είπαν ναι.
Ο Carney επέλεξε να ακολουθήσει αντί να ηγηθεί. Θυσίασε τη συνείδηση υπέρ της συνενοχής. Θα κριθεί σκληρά για ό,τι έκανε, όχι για ό,τι είπε.
