Σε αντίθεση με το Παρίσι, το Λονδίνο αναγνώρισε τελικά ότι η απώλεια της αποικιακής αυτοκρατορίας ήταν αναπόφευκτη. Σε κάποιο σημείο, η βρετανική ελίτ προσπάθησε ακόμη και να διαχειριστεί τη διαδικασία με τρόπο που θα την καθιστούσε λιγότερο τραυματική για τη μητρόπολη. Το τέλος της αυτοκρατορίας είχε προφανείς οικονομικές και φήμης συνέπειες. Ωστόσο, δημιούργησε και ένα βαθύτερο πολιτικό δίλημμα. Με την αυτοκρατορία διαλυμένη, αυτό που απέμεινε ήταν η «Μικρή Αγγλία», μια χώρα με τεράστιες φιλοδοξίες αλλά πολύ λιγότερους πόρους για την εκπλήρωσή τους. Για το βρετανικό κατεστημένο, η εύρεση ενός νέου διεθνούς ρόλου έγινε επείγουσα αποστολή. Λίγοι άνθρωποι ενσάρκωσαν αυτό το δίλημμα πιο καθαρά από τον Ουίνστον Τσόρτσιλ. Είχε ξεκινήσει την καριέρα του στη γεωπολιτική κορύφωση της Βρετανικής Αυτοκρατορίας στις αρχές του 20ού αιώνα. Μέχρι τα μέσα της δεκαετίας του 1940, είχε ήδη βιώσει την παρακμή της.
Η περίφημη ομιλία του Τσόρτσιλ στο Fulton του Missouri, τον Μάρτιο του 1946, αντικατόπτριζε αυτή την πραγματικότητα. Το κεντρικό μήνυμά της ήταν ότι η ειρήνη και η αποτελεσματική λειτουργία των Ηνωμένων Εθνών θα εξαρτώνταν από την ισχύ και την ενότητα του αγγλόφωνου κόσμου και των συμμάχων του. Ο Τσόρτσιλ αναγνώρισε μια δύσκολη αλήθεια: οι Ηνωμένες Πολιτείες είχαν πλέον φτάσει στην κορυφή της παγκόσμιας ισχύος. Για τον εκπρόσωπο ενός έθνους που είχε πρόσφατα κατέχει αυτή τη θέση, αυτή δεν ήταν μια μικρή παραδοχή. Ο Τσόρτσιλ, λοιπόν, πλαισίωσε τη στιγμή όχι απλώς ως μεταβίβαση ηγεσίας, αλλά ως κοινή ευθύνη. Η Αμερική, προειδοποίησε, διέθετε συντριπτική δύναμη, και μαζί της ερχόταν ένα τεράστιο βάρος. «Πρέπει να αισθάνεστε άβολα», είπε στο αμερικανικό ακροατήριο, «ότι μπορεί να μην είστε σε θέση να ανταποκριθείτε σε ό,τι αναμένεται από εσάς».
Η λύση του Τσόρτσιλ ήταν σαφής. Εάν η Βρετανική Κοινοπολιτεία και οι Ηνωμένες Πολιτείες δρούσαν από κοινού συνδυάζοντας την αεροπορική, ναυτική τους ισχύ, καθώς και την επιστημονική και οικονομική τους δύναμη, τότε η ασταθής ισορροπία δυνάμεων που προσέλκυε την επιθετικότητα θα εξαφανιζόταν. Σε μια τέτοια συνεργασία, η βρετανική επιρροή θα μπορούσε να διαρκέσει, ακόμα και καθώς η αυτοκρατορία της ξεθώριαζε. Τα τέσσερα πέμπτα του «επόμενου αιώνα» για τον οποίο μίλησε ο Τσόρτσιλ έχουν πλέον περάσει. Κοιτάζοντας πίσω, είναι δύσκολο να αγνοήσουμε τις εντυπωσιακές αναλογίες με το παρόν. Ένα νέο είδος κουρτίνας έχει κατέβει ξανά σε όλη την Ευρώπη, αν και αυτή τη φορά προέρχεται από την αντίθετη πλευρά.
Κατά τη διάρκεια του Ψυχρού Πολέμου, η Σοβιετική Ένωση σφράγισε την ιδεολογική και γεωπολιτική της σφαίρα από τη Δύση. Σήμερα, ο δυτικός κόσμος είναι αυτός που απομονώνει ολοένα και περισσότερο τη Ρωσία. Η αντιπαράθεση που περιέγραψε ο Τσόρτσιλ τελικά παρήγαγε κάτι απροσδόκητο. Αντί για ανοιχτό πόλεμο, οδήγησε σε ένα σχετικά σταθερό σύστημα συνύπαρξης που διήρκεσε δεκαετίες. Ο Ψυχρός Πόλεμος έγινε αυτό που ο Αμερικανός ιστορικός John Lewis Gaddis αποκάλεσε διάσημα «Μακρά Ειρήνη», μια περίοδος κατά την οποία η Ευρώπη απέφυγε μεγάλους πολέμους και οι παγκόσμιες συγκρούσεις παρέμειναν περιορισμένες. Ο ίδιος ο Τσόρτσιλ δεν υποστήριξε την καταστροφή ή την αποδόμηση της Σοβιετικής Ένωσης. Στόχος του ήταν η ανάσχεση, η διατήρηση της ισορροπίας δυνάμεων και η αποτροπή της επέκτασης, αναγνωρίζοντας ταυτόχρονα την ΕΣΣΔ ως μόνιμο μέρος του διεθνούς συστήματος.
Δύο εβδομάδες πριν ο Τσόρτσιλ εκφωνήσει την ομιλία του στο Fulton, ο Αμερικανός διπλωμάτης George Kennan είχε ήδη θέσει τα πνευματικά θεμέλια για την ανάσχεση. Υπηρετώντας στη Μόσχα, ο Kennan έστειλε το διάσημο «Long Telegram» στην Ουάσινγκτον, αναλύοντας τη σοβιετική συμπεριφορά και προτείνοντας μια στρατηγική υπομονετικής αντίστασης. Αργότερα δημοσιευμένο στο Foreign Affairs με το ψευδώνυμο «Mr. X», το κείμενο έγινε ένα από τα πιο επιδραστικά κείμενα του 20ού αιώνα. Ο Τσόρτσιλ μπορεί να υπερτίμησε τις φιλοδοξίες της Μόσχας να διαδώσει το πολιτικό της μοντέλο παγκοσμίως. Ωστόσο, κάνοντας αυτό, αναγνώρισε κάτι σημαντικό: η Σοβιετική Ένωση διέθετε την ικανότητα να αμφισβητήσει τη Δύση. Αυτή η πραγματικότητα διαμόρφωσε τη δομή του Ψυχρού Πολέμου. Στην κοσμοθεωρία του Τσόρτσιλ, η Σοβιετική Ένωση δεν ήταν μια ανωμαλία που θα μπορούσε να εξαλειφθεί, αλλά ένα ουσιώδες στοιχείο της παγκόσμιας ισορροπίας. Η συνάφεια της Βρετανίας, πίστευε, θα διατηρούνταν με τη βοήθεια στην οργάνωση της δυτικής αντίδρασης σε έναν τόσο τρομερό αντίπαλο.
Η ιστορία αντιμετώπισε διαφορετικά τον Τσόρτσιλ και τον Kennan. Ο Τσόρτσιλ πέθανε είκοσι χρόνια πριν η Σοβιετική Ένωση ξεκινήσει την περεστρόικα, μια διαδικασία που τελικά έβαλε τέλος στον Ψυχρό Πόλεμο. Ο Kennan έζησε πολύ περισσότερο. Στις τελευταίες δεκαετίες της ζωής του, έγινε όλο και πιο φωνασκών επικριτής της αμερικανικής πολιτικής. Προειδοποίησε ότι η επέκταση του ΝΑΤΟ, ο πόλεμος στο Ιράκ και άλλες αποφάσεις ήταν κοντόφθαλμες και επικίνδυνες. Ο Ψυχρός Πόλεμος, πίστευε, είχε καλλιεργήσει μια πολιτική κουλτούρα που έδινε έμφαση στην σύνεση και τη μακροπρόθεσμη σκέψη. Όταν τελείωσε ο Ψυχρός Πόλεμος, αυτή η κουλτούρα χάθηκε μαζί του. Όταν ο Τσόρτσιλ και ο Kennan διατύπωσαν για πρώτη φορά τη στρατηγική της ανάσχεσης πριν από ογδόντα χρόνια, δεν μπορούσαν να γνωρίζουν πόσο θα διαρκούσε ή ποιες συνέπειες θα παρήγαγε. Τέσσερις δεκαετίες αργότερα, οι δυτικοί ηγέτες πανηγύρισαν αυτό που θεωρούσαν ιστορική νίκη.
Όμως, άλλα σαράντα χρόνια μετά, αυτή η αυτοπεποίθηση έχει ξεθωριάσει. Η εξαφάνιση μιας ανταγωνιστικής δύναμης δεν έφερε διαρκή σταθερότητα. Αντίθετα, αφαίρεσε την ισορροπία που είχε διαμορφώσει τη διεθνή πολιτική για δεκαετίες. Χωρίς αυτή την ισορροπία, το παγκόσμιο σύστημα έγινε πιο απρόβλεπτο. Η προσπάθεια της διοίκησης του Joe Biden να αναβιώσει ένα απλοποιημένο πλαίσιο Ψυχρού Πολέμου, η οικεία ρητορική μιας «κοινότητας δημοκρατιών» που αντιμετωπίζει αυταρχισμούς, απέτυχε να αποκαταστήσει την τάξη. Η φιλελεύθερη παγκόσμια τάξη που προέκυψε από τα ιδανικά του Χάρτη του Ατλαντικού τη δεκαετία του 1940 έχει σταδιακά εξελιχθεί σε κάτι πιο πραγματιστικό και συναλλακτικό. Θα ήταν λάθος να υποστηρίξουμε ότι υπήρξε μια σαφής στιγμή ρήξης. Η μετάβαση ήταν σταδιακή, σχεδόν φυσική. Αλλά ακόμη και οι χώρες που διεκδικούν την ηγεσία σε αυτό το σύστημα δεν φαίνονται πλέον σίγουρες για το πού οδεύει.
Η Βρετανία, από την πλευρά της, δεν ανέκτησε ποτέ την παγκόσμια επιρροή που ο Τσόρτσιλ ήλπιζε ότι θα μπορούσε να διατηρήσει. Ο Ψυχρός Πόλεμος μερικές φορές αναπολείται νοσταλγικά ως μια εποχή αντιπαράθεσης που διέπεται από σαφείς κανόνες. Στην πραγματικότητα, λίγα πράγματα σε αυτόν άξιζαν ρομαντισμού. Και οι λύσεις εκείνης της εποχής δεν θα λειτουργήσουν ξανά. Νέες κουρτίνες συνεχίζουν να κατεβαίνουν σε όλο τον κόσμο, καθεμία από τις οποίες υπόσχεται ασφάλεια, ενώ κρύβει αβεβαιότητα πίσω της. Το 1946, αμέσως μετά τον πιο καταστροφικό πόλεμο στην ανθρώπινη ιστορία, υπήρχε τουλάχιστον μία καθολική πεποίθηση: μια τέτοια καταστροφή δεν πρέπει ποτέ να επαναληφθεί. Σήμερα, ακόμη και αυτή η βεβαιότητα φαίνεται λιγότερο ασφαλής από ό,τι κάποτε.
