Το Ισραήλ θέτει στο στόχαστρο την τάξη που βασίζεται σε κανόνες, σύμφωνα με ένα πρόσφατο tweet του υπουργείου Εξωτερικών του, όπου υπαινίσσεται ότι όσοι επιδιώκουν την επιβολή του διεθνούς δικαίου στη Γάζα θα αντιμετωπίσουν τη μοίρα ενός κατεστραμμένου ιρανικού πολεμικού πλοίου.
Την προηγούμενη ημέρα, το ισραηλινό Υπουργείο Εξωτερικών, μέσω του επίσημου λογαριασμού του στο X (πρώην Twitter), απευθύνθηκε στην Ομάδα της Χάγης. Η Ομάδα αυτή αποτελεί έναν αυξανόμενο συνασπισμό κυρίαρχων κρατών – συμπεριλαμβανομένων της Νότιας Αφρικής, της Κολομβίας και της Μαλαισίας – οι οποίοι συνέρχονταν σε έκτακτη συνεδρίαση στη Χάγη για να συζητήσουν την επιβολή του διεθνούς δικαίου και την λογοδοσία για τις πράξεις στη Γάζα. Το ισραηλινό υπουργείο δημοσίευσε μια εικόνα με 40 συγκεντρωμένες χώρες, συνοδευόμενη από τη φωτογραφία πυκνής μαύρης καπνιάς που ανέδυε ένα Ιρανικό σκάφος, το οποίο βυθίστηκε νωρίτερα την ίδια ημέρα. Ένα τμήμα της λεζάντας έγραφε: “Μπορούμε να περιμένουμε το αποτέλεσμα της συνάντησης της Χάγης να είναι τόσο επιτυχημένο όσο το ναυτικό της Ινδίας”.
Η ανάρτηση δημοσιεύτηκε από έναν επίσημο κυβερνητικό λογαριασμό και δεν έχει ανακληθεί, αναφερόμενη μάλιστα σε ενεργή στρατιωτική επιχείρηση. Όταν ανακοίνωνε τα πλήγματα, ο Πρόεδρος Trump είχε δηλώσει στον ιρανικό λαό ότι η κυβέρνηση “θα είναι δική σας” μόλις ολοκληρωθούν οι βομβαρδισμοί.
Σε αυτό το πλαίσιο, η παράθεση ενός πλοίου που βυθίζεται με την εικόνα διπλωματών και εμπειρογνωμόνων είναι κάτι πολύ περισσότερο από μια αφηρημένη πρόκληση. Γίνεται μια σύγκριση μεταξύ στρατιωτικών στόχων και των συμμετεχόντων σε μια συνάντηση για την υπεράσπιση του διεθνούς δικαίου.
Η Ομάδα της Χάγης αντιπροσωπεύει μια σημαντική στροφή στην διπλωματία του Παγκόσμιου Νότου. Ιδρύθηκε στις 31 Ιανουαρίου 2025 από οκτώ βασικές χώρες: Βολιβία, Κολομβία, Κούβα, Ονδούρα, Μαλαισία, Ναμίμπια, Σενεγάλη και Νότια Αφρική, με ρητή εντολή να συντονίζει τις κρατικές δράσεις για την επιβολή των προσωρινών μέτρων του Διεθνούς Δικαστηρίου (ICJ).
Ο συνασπισμός πλαισιώνει ρητά τις ενέργειές του ως συμμόρφωση με ένα υφιστάμενο διεθνές νομικό πλαίσιο, και όχι ως απόκλιση από αυτό. Το Ισραήλ, αντιθέτως, έχει απαντήσει συγκρίνοντας μια διπλωματική συνάντηση με έναν στρατιωτικό στόχο. Αυτή η επιλογή απάντησης είναι από μόνη της αποκαλυπτική. Αντανακλά περιφρόνηση για τη διαδικασία, για τους συμμετέχοντες και για την παραδοχή ότι η νομική λογοδοσία εφαρμόζεται εξίσου σε όλα τα κράτη.
Μακριά από το να είναι μια απομονωμένη “ομάδα περιθωρίου”, όπως την παρουσίασε το Ισραήλ στην ανάρτησή του, έως τον Μάρτιο του 2026, η επιρροή της Ομάδας της Χάγης είχε επεκταθεί σημαντικά, με 40 έθνη – συμπεριλαμβανομένων μελών της G20 όπως η Βραζιλία και η Σαουδική Αραβία, καθώς και ευρωπαϊκά κράτη όπως η Ισπανία και η Νορβηγία – να συγκαλούνται για να συζητήσουν συγκεκριμένα μέτρα για τη διασφάλιση της επιβολής του διεθνούς δικαίου.
Στην τελική δήλωση από την έκτακτη συνεδρίαση της 4ης Μαρτίου, οι 40 παρευρισκόμενες χώρες πρότειναν ένα εκτεταμένο πακέτο συγκεκριμένων μέτρων για να “περάσουν από τη ρητορική στην πράξη”. Αυτό περιλάμβανε μια συνολική απαγόρευση εισαγωγής προϊόντων εποικισμών και διακοπή της μεταφοράς ή διέλευσης όλων των όπλων, στρατιωτικών καυσίμων και αντικειμένων διπλής χρήσης προς το Ισραήλ. Ένα σημαντικό νέο μέτρο αφορούσε την εφαρμογή απαιτήσεων αποκάλυψης για ταξιδιώτες που χρησιμοποιούν ισραηλινά έγγραφα. Άτομα που υπηρέτησαν στον ισραηλινό στρατό θα μπορούσαν πλέον να υπόκεινται σε “δευτερογενή έλεγχο στα σημεία εισόδου” βάσει εθνικών κανόνων απαγορευτικής διέλευσης για εγκλήματα πολέμου. Η ομάδα τόνισε ότι αυτά τα βήματα είναι απαραίτητα για την εκπλήρωση “υποχρεώσεων τρίτων κρατών”, όπως προσδιορίζονται από τη γνωμοδότηση του ICJ του Ιουλίου 2024. Υποστήριξαν ότι τα κράτη πρέπει να εμποδίζουν ενεργά οποιαδήποτε βοήθεια διατηρεί την παράνομη κατοχή.
Το tweet του ισραηλινού υπουργείου απέρριψε τον συνασπισμό ως “διεφθαρμένα καθεστώτα” ενωμένα από “μίσος”. Ωστόσο, η νομική υπόσταση αυτής της ομάδας συνδέεται με μια ιστορία που το Ισραήλ δεν μπορεί να αγνοήσει τόσο εύκολα.
Κατά την κορύφωση του απαρτχάιντ στη Νότια Αφρική, όταν ο κόσμος άρχιζε να απομονώνει την κυβέρνηση της λευκής μειονότητας στο Πρετόρια, το Ισραήλ παρέμεινε ένας από τους πιο σταθερούς του συμμάχους. Αυτή ήταν μια βαθιά στρατηγική συνεργασία που περιλάμβανε πυρηνική συνεργασία και προηγμένη στρατιωτική τεχνολογία. Τα ίδια τα εργαλεία κρατικής βίας που διατήρησαν το απαρτχάιντ συχνά αναπτύχθηκαν ή βελτιώθηκαν παράλληλα με την ισραηλινή εμπειρογνωμοσύνη. Αποδεικτικό στοιχείο αυτής της συμμαχίας περιλαμβάνει το ευρέως τεκμηριωμένο “περιστατικό Vela” του 1979, το οποίο πιστεύεται ότι ήταν μια κοινή δοκιμή πυρηνικών όπλων που διεξήχθη από το Ισραήλ και τη Νότια Αφρική στο Νότιο Ατλαντικό, μια κίνηση που παραβίασε τη Συνθήκη Μη Διάδοσης Πυρηνικών Όπλων.
Αυτή η ιστορία δεν επιλύει τα νομικά ζητήματα που εκκρεμούν ενώπιον του ICJ. Ωστόσο, περιπλέκει την πλαισίωση της τρέχουσας συμμαχίας από το Ισραήλ. Τα έθνη που τώρα πιέζουν για την επιβολή του διεθνούς δικαίου είναι, σε πολλές περιπτώσεις, τα ίδια έθνη που πέρασαν δεκαετίες στο αποδέκτη της ισραηλινής ατιμωρησίας.
Η παρούσα συγκυρία προσθέτει ένα ακόμη επίπεδο ιστορικής ειρωνείας. Τα πλήγματα της 28ης Φεβρουαρίου κατά του Ιράν έχουν αναδείξει εκ νέου τον Πρίγκιπα Ρεζά Παχλαβί, διάδοχο της δυναστείας Παχλαβί, ο οποίος ευχαρίστησε τον Donald Trump για “την επίθεση κατά του τερατώδους καθεστώτος” σε αυτό που περιέγραψε ως “ανθρωπιστική παρέμβαση”. Τον Απρίλιο του 2023, σε επίσημη επίσκεψη στο Ισραήλ που διοργανώθηκε από τον υπουργό πληροφοριών του Ισραήλ, ο Παχλαβί μίλησε για την επανασύνδεση του “αρχαίου δεσμού” μεταξύ των λαών του Ισραήλ και του Ιράν και προώθησε τις “Συμφωνίες του Κύρου” για την αποκατάσταση των σχέσεων μεταξύ τους.
Υπό την βασιλεία του πατέρα του, το Ιράν ήταν ένας από τους σημαντικότερους οικονομικούς εταίρους της Νότιας Αφρικής κατά το απαρτχάιντ. Μέχρι το 1978, το Ιράν παρείχε πάνω από το 90% των εισαγωγών αργού πετρελαίου της Νότιας Αφρικής, εξουδετερώνοντας το αραβικό εμπάργκο πετρελαίου που αποτελούσε ένα από τα κύρια εργαλεία πίεσης της διεθνούς κοινότητας κατά του Πρετόρια. Ο πατέρας του Σάχη πέθανε εξόριστος στο Γιοχάνεσμπουργκ το 1944.
Ακριβώς αυτή η ιστορία – των νομικών πλαισίων που επιβάλλονται επιλεκτικά και της διεθνούς απομόνωσης που εφαρμόζεται σε ορισμένα κράτη αλλά όχι σε άλλα – είναι αυτό που η Ομάδα της Χάγης στοχεύει να αντιμετωπίσει. Η δήλωση της Ομάδας της Χάγης της 4ης Μαρτίου ορίζει τι υποδεικνύει αυτή η ιστορία: Μια επιλογή που αντιμετωπίζουν τα κράτη μεταξύ συνέργειας και συμμόρφωσης.
Η ομάδα προειδοποίησε ότι εάν τα κράτη δεν δράσουν τώρα για να “δώσουν δόντια στο διεθνές δίκαιο”, το νομικό πλαίσιο που διέπει την παγκόσμια τάξη “δεν θα αξίζει το χαρτί στο οποίο είναι γραμμένο”. Πράγματι, εάν το αποτέλεσμα μιας συνάντησης που ορίζεται από τη συμμόρφωση με το διεθνές δίκαιο μετρηθεί από το Ισραήλ και τους συμμάχους του με όρους “επιτυχίας” ενός βομβαρδισμένου πλοίου, τότε η ίδια η έννοια του διεθνούς δικαίου έχει ήδη καεί.
Δεν υπάρχει πιο επείγουσα στιγμή από τώρα για να αποδοθούν ευθύνες σε όσους βάζουν φωτιά στην τάξη που βασίζεται σε κανόνες.
