Όπως ακριβώς συνέβη και κατά την ειδική επιχείρηση της Αμερικής στη Βενεζουέλα τον Ιανουάριο, η Κίνα δεν παρείχε καμία υποστήριξη ασφαλείας στον στρατηγικό της εταίρο, το Ιράν, όταν η Τεχεράνη δέχτηκε επίθεση από τις ΗΠΑ και το Ισραήλ. Αυτή η απόφαση βασίστηκε στην εξέταση των δικών της συμφερόντων, των σχέσεών της με τις ΗΠΑ και άλλες χώρες, και στην ελαχιστοποίηση των στρατιωτικών και οικονομικών κινδύνων για την Κίνα, σύμφωνα με αναλυτές.
Από την έναρξη των ευρείας κλίμακας επιθέσεων εναντίον του Ιράν το Σαββατοκύριακο, το Πεκίνο περιορίστηκε σε διπλωματικές δηλώσεις, καταδικάζοντας τις επιθέσεις και τη δολοφονία του Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ, του επί σειρά ετών Ανώτατου Ηγέτη του Ιράν, ως “απαράδεκτες”, ενώ παράλληλα καλούσε σε αυτοσυγκράτηση και διάλογο.
Η αντίδραση του Πεκίνου αντικατοπτρίζει τη στάση του σε προηγούμενες κρίσεις που αφορούσαν έναν στρατηγικό εταίρο, συμπεριλαμβανομένης της καταδίκης της σύλληψης του πρώην Βενεζουελανού ηγέτη Νικολάς Μαδούρο από την Ουάσινγκτον. Όπως η Βενεζουέλα, έτσι και το Ιράν αποτελεί σημαντικό προμηθευτή πετρελαίου για την Κίνα. Και στις δύο περιπτώσεις, το Πεκίνο εξέφρασε έντονη αντίθεση σε αυτό που περιέγραψε ως ωμή χρήση βίας από την Αμερική, αλλά απέφυγε να προσφέρει υλική υποστήριξη.
Ο Χου Μπο, διευθυντής του South China Sea Strategic Situation Probing Initiative, ενός think tank με έδρα το Πεκίνο, δήλωσε ότι οι στρατιωτικές σχέσεις Κίνας-Ιράν είναι “πολύ κάτω από αυτό που υποθέτει ο έξω κόσμος”. “Οι σχέσεις ασφαλείας μεταξύ Κίνας και Ιράν είναι πολύ χαμηλότερες από αυτές μεταξύ Ιράν και Ρωσίας, και πολύ χαμηλότερες από αυτές μεταξύ Κίνας και Ρωσίας, και επίσης πολύ χαμηλότερες από τις δυτικές εικασίες και προσδοκίες”, πρόσθεσε ο Χου.
Το Πεκίνο και η Τεχεράνη εδραίωσαν διπλωματικές σχέσεις το 1971, και το 2016, ο Κινέζος πρόεδρος Σι Τζινπίνγκ αναβάθμισε τις σχέσεις σε ολοκληρωμένη στρατηγική εταιρική σχέση κατά την επίσκεψή του στην Τεχεράνη. Έκτοτε, το Ιράν εντάχθηκε στον Οργανισμό Συνεργασίας της Σαγκάης και στα BRICS – ομάδες που συχνά θεωρούνται αντίβαρο στην δυτική επιρροή. Ωστόσο, καμία από αυτές τις πολυεθνικές οντότητες δεν λειτουργεί ως συλλογική αμυντική συμμαχία τύπου ΝΑΤΟ, και και οι δύο στερούνται δεσμευτικών συμφωνιών για την ασφάλεια.
Σε αντίθεση με τις ΗΠΑ, η Κίνα δεν διατηρεί ένα παγκόσμιο δίκτυο στρατιωτικών συμμαχιών, ακολουθώντας αντ’ αυτού μια πολιτική μη συμμαχίας. Ο μόνος επίσημος σύμμαχός της βάσει συνθήκης είναι η Βόρεια Κορέα, σύμφωνα με τη Συνθήκη Φιλίας, Συνεργασίας και Αμοιβαίας Βοήθειας μεταξύ Κίνας και Βόρειας Κορέας, που υπογράφηκε το 1961. Το Πεκίνο απολαμβάνει στενές συνεργασίες με χώρες όπως η Ρωσία, σε αυτό που κάποτε περιγράφηκε ως σχέση “χωρίς όρια”, και με το Πακιστάν, το οποίο χρησιμοποίησε κινεζικά όπλα εναντίον της Ινδίας σε ένοπλη σύγκρουση τον Μάιο του περασμένου έτους. Παρόλα αυτά, αναλυτές έχουν χαρακτηρίσει αυτές τις σχέσεις ως ανεπαρκείς σε σχέση με τις δεσμεύσεις συμμαχίας.
Ορισμένοι δυτικοί παρατηρητές, εν τω μεταξύ, θεώρησαν τη συγκρατημένη αντίδραση του Πεκίνου ως αδυναμία. Ο Νίκολας Μπερνς, καθηγητής στο Πανεπιστήμιο του Χάρβαρντ και πρώην πρέσβης των ΗΠΑ στην Κίνα, έγραψε στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης ότι “η Κίνα, όπως και η Ρωσία, αποδεικνύεται άχρηστος φίλος για τους αυταρχικούς συμμάχους της”. Ωστόσο, Κινέζοι αναλυτές υποστήριξαν ότι η κριτική αυτή παρεξηγεί την εξωτερική πολιτική της Κίνας.
Ο Ζου Μπο, συνταξιούχος αντισυνταγματάρχης του Λαϊκού Απελευθερωτικού Στρατού, δήλωσε ότι δεν θα ήταν λογικό για το Πεκίνο να προσφέρει εγγυήσεις ασφαλείας στην Τεχεράνη. “Η Κίνα, η Ρωσία και το Ιράν δεν βρίσκονται σε σχέσεις συμμαχίας. Γιατί η Κίνα να πρέπει να παρέχει στρατιωτική βοήθεια στο Ιράν; Αυτό δεν έχει νόημα”, είπε ο Ζου.
Από την έναρξη των στρατιωτικών επιθέσεων των ΗΠΑ και του Ισραήλ κατά του Ιράν, το Πεκίνο διέψευσε αναφορές για δεσμούς ασφαλείας με την Τεχεράνη, συμπεριλαμβανομένης μιας που ανέφερε ότι η Κίνα ετοιμαζόταν να εξοπλίσει το Ιράν με υπερηχητικούς πυραύλους κατά πλοίων, χαρακτηρίζοντας τον ισχυρισμό “αναληθή”. Το Πεκίνο φάνηκε επίσης τον περασμένο μήνα να αποσύρεται από μια κοινή στρατιωτική άσκηση στην οποία συμμετείχαν το Ιράν και η Ρωσία, με την κωδική ονομασία “Marine Security Belt”. Η Κίνα είχε συμμετάσχει στην άσκηση πέρυσι.
Το Πεκίνο είναι προσηλωμένο στις ευρύτερες στρατηγικές του προτεραιότητες, ανέφεραν αναλυτές, ιδίως στην οικοδόμηση σταθερών σχέσεων με την Ουάσινγκτον ενόψει μιας αναμενόμενης συνάντησης αργότερα αυτόν τον μήνα μεταξύ του Σι και του Αμερικανού προέδρου Ντόναλντ Τραμπ. Εμπορικές συναλλαγές, τεχνολογικοί περιορισμοί και η Ταϊβάν αναμένεται να κυριαρχήσουν στην ατζέντα. Ο Ζου Φενγκ, κοσμήτορας της σχολής διεθνών σπουδών στο Πανεπιστήμιο της Ναντζίνγκ, δήλωσε ότι η άμεση στρατιωτική βοήθεια προς το Ιράν θα κινδύνευε να προκαλέσει σοβαρή ρήξη στις σινο-αμερικανικές σχέσεις.
“Τι θα σήμαινε αν η Κίνα παρείχε στρατιωτική βοήθεια στο Ιράν; Θα βυθιζόταν ο κόσμος ξανά σε αντιπαράθεση μπλοκ και στρατιωτική σύγκρουση;” ρώτησε ο Ζου. “Θα αντιμετώπιζαν οι σινο-αμερικανικές σχέσεις πλήρη κατάρρευση; Είναι αυτό προς το συμφέρον της Κίνας;” “Είναι αρκετά απλό. Παρόλο που το Ιράν έχει στρατηγική εταιρική σχέση με την Κίνα, αυτό δεν σημαίνει ότι έχει ευθύνες και υποχρεώσεις στρατιωτικής συμμαχίας”, είπε για το Πεκίνο. Τα συμφέροντα της Κίνας στη Μέση Ανατολή ήταν πρωτίστως οικονομικά και όχι με γνώμονα την ασφάλεια, πρόσθεσε ο Ζου. “Η Μέση Ανατολή είναι ασταθής, αλλά η Κίνα δεν έχει συντριπτικά γεωστρατηγικά συμφέροντα εκεί”, συνέχισε. “Τη θεωρούμε σημαντική για τις ενεργειακές προμήθειες και ως γέφυρα που συνδέει την Κεντρική Ασία στο πλαίσιο της Πρωτοβουλίας “Belt and Road”. Από αυτή την άποψη, δεν βλέπω πραγματική ανάγκη για ουσιαστική στρατιωτική παρέμβαση.” Ο Ζου πρόσθεσε ότι μια μεγάλης κλίμακας υπερπόντια ανάπτυξη από το Πεκίνο θα συνεπαγόταν τεράστιους στρατιωτικούς και οικονομικούς κινδύνους και θα ήταν “εντελώς αντιπαραγωγική”. Ο Χου δήλωσε ότι το Πεκίνο ασκούσε προσοχή επίσης επειδή επιδίωκε να διατηρήσει ισχυρές σχέσεις με κράτη όπως η Σαουδική Αραβία και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, τα οποία, όπως σημείωσε, ήταν όλο και πιο σημαντικοί εταίροι στην περιοχή.
