Η κορυφαία ερευνητική αρχή της Κίνας απαγόρευσε στους επιστήμονές της να χρησιμοποιούν κρατικά κονδύλια για δημοσιεύσεις σε ορισμένα δαπανηρά δυτικά επιστημονικά περιοδικά. Η χώρα επανεξετάζει πόσο είναι διατεθειμένη να πληρώσει για την ξένη επιστημονική αναγνώριση.

Πληροφορίες που έφτασαν σε πολλούς ερευνητές της Κινεζικής Ακαδημίας Επιστημών (CAS), του μεγαλύτερου ερευνητικού ιδρύματος παγκοσμίως, λίγο πριν από τις διακοπές του κινεζικού Νέου Έτους, αναφέρουν αλλαγές στους κανόνες δημοσίευσης και αποζημίωσης.

«Για περιοδικά υψηλού κόστους, όπως τα Cell Reports, Nature Communications και Science Advances, τα κονδύλια της κεντρικής κυβέρνησης δεν μπορούν να χρησιμοποιηθούν για την κάλυψη των χρεώσεων επεξεργασίας άρθρων», αναφέρεται σε email που έστειλε το τμήμα επιστήμης και τεχνολογίας ενός ινστιτούτου της CAS με έδρα το Πεκίνο προς το προσωπικό του.

Το email, με ημερομηνία 13 Φεβρουαρίου, εξηγεί ότι η πολιτική αποσκοπεί στην «βελτιστοποίηση της διαχείρισης της ακαδημαϊκής δημοσίευσης, στον εύλογο έλεγχο των δαπανών επεξεργασίας άρθρων και στη βελτίωση της αποδοτικότητας της χρήσης ερευνητικών κονδυλίων».

Οι χρεώσεις επεξεργασίας άρθρων (article processing charges – APCs) είναι τα ποσά που χρεώνουν οι εκδότες στους συγγραφείς για να κάνουν τις εργασίες τους άμεσα προσβάσιμες σε όλους δωρεάν. Αυτό το μοντέλο, γνωστό ως ανοιχτή πρόσβαση (open access), χρησιμοποιείται πλέον ευρέως παράλληλα με το παραδοσιακό σύστημα συνδρομών, όπου οι αναγνώστες ή οι βιβλιοθήκες πληρώνουν για πρόσβαση.

Τα περιοδικά που αναφέρονται στο email συγκαταλέγονται στα πιο γνωστά – και πιο ακριβά – περιοδικά ανοιχτής πρόσβασης στη διεθνή επιστήμη. Το Nature Communications, που εκδίδεται από την ευρωπαϊκή Springer Nature, χρεώνει 7.350 δολάρια ΗΠΑ ανά άρθρο. Το Science Advances, που εκδίδεται από την American Association for the Advancement of Science, χρεώνει 5.450 δολάρια ΗΠΑ.

Πέρυσι, το Nature Communications δημοσίευσε πάνω από 10.000 άρθρα, με τουλάχιστον το 25% από Κινέζους ερευνητές. Μόνο για αυτό το περιοδικό, αυτό αντιστοιχεί σε δεκάδες εκατομμύρια δολάρια ΗΠΑ που μεταφέρθηκαν από το κινεζικό κράτος σε έναν δυτικό εκδοτικό οίκο με κερδοσκοπικό χαρακτήρα.

Τέτοιες χρεώσεις είναι πολύ πάνω από τον παγκόσμιο μέσο όρο των περίπου 2.000 δολαρίων ΗΠΑ. Για παράδειγμα, το National Science Review, ένα από τα κινεζικά περιοδικά με τον υψηλότερο αντίκτυπο σε πολλαπλούς τομείς, χρεώνει περίπου 2.100 δολάρια ΗΠΑ ανά άρθρο.

Ένας ερευνητής της CAS, ο οποίος ζήτησε να μην κατονομαστεί καθώς δεν είχε την άδεια να μιλήσει στα μέσα ενημέρωσης, δήλωσε ότι η ομάδα του είχε μια εργασία υπό αξιολόγηση στο Science Advances και αντιμετώπιζε μια δύσκολη επιλογή. Θα μπορούσαν είτε να αποσύρουν την εργασία και να την υποβάλουν αλλού – κάτι που θα απαιτούσε σημαντικές αναθεωρήσεις τόσο στο περιεχόμενο όσο και στη μορφοποίηση – είτε να πληρώσουν το τέλος δημοσίευσης από τον δικό τους μισθό. Τεχνικά, θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν μη κρατικές χρηματοδοτήσεις. «Αλλά εμείς ασχολούμαστε με βασική επιστήμη και ποτέ δεν έχουμε ιδιωτικές χορηγίες», ανέφερε ο ερευνητής.

Ο Ross Mitchell, Αμερικανός γεωλόγος που εργάζεται στο Ινστιτούτο Γεωλογίας και Γεωφυσικής της CAS, σχολίασε ότι η πολιτική θα μπορούσε να προκαλέσει βραχυπρόθεσμες δυσκολίες, ιδίως για τους επιστήμονες στα αρχικά στάδια της καριέρας τους. «Αυτά τα περιοδικά είναι πολύ σημαντικά, και η δημοσίευση σε αυτά προσφέρει σημαντικά οφέλη στην καριέρα», δήλωσε. «Ωστόσο, μακροπρόθεσμα, αυτή η κίνηση θα μπορούσε να βοηθήσει την Κίνα να αναπτύξει δικά της ανταγωνιστικά διεπιστημονικά περιοδικά, κάτι που είναι απαραίτητο για να γίνει πραγματική ερευνητική δύναμη».

Εδώ και καιρό διεξάγεται συζήτηση για το πώς βγάζουν χρήματα οι ακαδημαϊκές εκδόσεις. Οι επικριτές υποστηρίζουν ότι μεγάλο μέρος της βασικής πνευματικής εργασίας, συμπεριλαμβανομένης της συγγραφής, της κρίσης από ομοτίμους (peer review) και της επιμέλειας, γίνεται από ερευνητές που χρηματοδοτούνται από το δημόσιο, συχνά χωρίς επιπλέον αμοιβή, ενώ οι μεγάλες εμπορικές εκδότριες εταιρείες εισπράττουν το μεγαλύτερο μέρος των εσόδων. Ουσιαστικά, οι φορολογούμενοι πληρώνουν διπλά: πρώτα για να χρηματοδοτήσουν την ίδια την έρευνα, και μετά ξανά είτε μέσω συνδρομών είτε μέσω χρεώσεων δημοσίευσης για να έχουν πρόσβαση στα αποτελέσματα.

Περιγράφοντας την ακαδημαϊκή δημοσίευση ως «ένα από τα πιο καπιταλιστικά εγχειρήματα», ο Mitchell δήλωσε ότι η Κίνα εστίαζε από καιρό στην παραγωγή έρευνας παρά στην ιδιοκτησία των πλατφορμών που τη διέδιδαν.

Αξίζει να σημειωθεί ότι τα κορυφαία περιοδικά, όπως τα Nature, Science και Cell, απουσιάζουν από τη λίστα των απαγορευμένων. Οι ερευνητές της CAS μπορούν ακόμα να χρησιμοποιήσουν επιχορηγήσεις από την ακαδημία, το Υπουργείο Επιστήμης και Τεχνολογίας ή το Εθνικό Ίδρυμα Φυσικών Επιστημών της Κίνας για να πληρώσουν έως και 12.690 δολάρια ΗΠΑ για ένα άρθρο ανοιχτής πρόσβασης στο Nature – ή να δημοσιεύσουν δωρεάν πίσω από το paywall.

«Είναι ένας ενδιαφέρων συμβιβασμός σε αυτήν την πολιτική», σχολίασε ο Mitchell. «Δεν θέλουν να εμποδίσουν τους ανθρώπους να προσπαθούν να δημοσιεύουν στα κορυφαία, κορυφαία περιοδικά όπως τα Science και Nature, ακόμα κι αν κοστίζουν πολύ περισσότερα χρήματα».

Αντ’ αυτού, η πολιτική στοχεύει κυρίως στα περιοδικά ανοιχτής πρόσβασης υψηλού κόστους, συμπεριλαμβανομένων των spin-offs από μεγάλα brands όπως τα Nature και Science. «Η αλήθεια είναι ότι η Κίνα χρειάζεται περιοδικά σαν αυτά», πρόσθεσε ο Mitchell, εκφράζοντας την ελπίδα ότι η πολιτική θα δημιουργήσει κίνητρα για την ανάπτυξη εγχώριων αντίστοιχων και θα ενισχύσει το δικό της εκδοτικό οικοσύστημα.