Οι Ηνωμένες Πολιτείες έχουν ορίσει ένα νέο επίσημο πρόσωπο για να επιβλέπει την πολιτική τους για το Θιβέτ, μια κίνηση που, σύμφωνα με αναλυτές, σηματοδοτεί το ενδιαφέρον της Ουάσιγκτον να αναδείξει το ζήτημα κατά τις διαπραγματεύσεις της με το Πεκίνο.
Η τοποθέτηση αυτή έρχεται εν μέσω των περικοπών στις εξωτερικές βοήθειες και τη διεθνή δράση από τον Πρόεδρο των ΗΠΑ Donald Trump, αλλά και μιας στρατηγικής εκεχειρίας με το Πεκίνο. Στις 17 Φεβρουαρίου, ο Υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ Marco Rubio ανακοίνωσε ότι ο Riley Barnes, ο αναπληρωτής υπουργός για τη δημοκρατία, τα ανθρώπινα δικαιώματα και την εργασία, θα αναλάβει το ρόλο του ειδικού συντονιστή των ΗΠΑ για τα θιβετιανά ζητήματα, ρόλος που προβλέπεται από τον νόμο περί θιβετιανής πολιτικής της Ουάσιγκτον. Η ανακοίνωση συνέπεσε με το Losar, το θιβετιανό Νέο Έτος.
Ένα χρόνο μετά την έναρξη της δεύτερης θητείας του Trump, αυτή η τοποθέτηση έρχεται σε πλήρη αντίθεση με την πρώτη του θητεία, όταν ο Robert Destro ορίστηκε στο ρόλο μόλις τον Οκτώβριο του 2020, με μόλις τρεις μήνες να απομένουν πριν αποχωρήσει ο Trump από το αξίωμα. Η ανάληψη καθηκόντων από τον Barnes έρχεται σε μια ευαίσθητη περίοδο, λίγες εβδομάδες πριν από το προγραμματισμένο ταξίδι του Trump στην Κίνα για συνάντηση με τον Πρόεδρο Xi Jinping τον Απρίλιο.
Οι παρατηρητές τείνουν να βλέπουν τον Trump ως σχετικά αδιάφορο για τα θέματα των εθνοτικών μειονοτήτων της Κίνας, δείχνοντας μικρή διάθεση για ιδεολογική αντιπαράθεση με το Πεκίνο. Αυτό ισχύει ιδιαίτερα κατά τη δεύτερη θητεία του, η οποία έχει χαρακτηριστεί από κλιμακούμενες εμπορικές και τεχνολογικές συγκρούσεις. Ο Barry Sautman, ειδικός σε ομάδες εθνοτικών μειονοτήτων της Κίνας και ομότιμος καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Επιστημών και Τεχνολογίας του Χονγκ Κονγκ, υποστήριξε ότι ο διορισμός ήταν πιθανό να γίνει «όχι παρά, αλλά λόγω» της επερχόμενης επίσκεψης. «Είναι μια υπενθύμιση ότι οι ΗΠΑ μπορούν ακόμα να χρησιμοποιήσουν το θέμα του Θιβέτ, μαζί με πολλά άλλα ζητήματα που σχετίζονται με την Κίνα, παρά την αισθητή αποδυνάμωση του θιβετιανού εμιγκρέ εθνικιστικού αγώνα και την αποδυνάμωση της θέσης του Trump, λόγω του πλήγματος στο ζήτημα των δασμών, της αποξένωσης των συμμάχων των ΗΠΑ κ.λπ.», δήλωσε ο Sautman.
Ο Sautman δήλωσε ότι θεώρησε την κίνηση ως μέρος ενός μοτίβου, στο οποίο ο Trump εμπλέκεται σε ιδεολογική αντιπαράθεση μέσω πληρεξουσίων όπως ο Rubio ή ο εμπορικός γερανός Peter Navarro, ενώ ο ίδιος εστιάζει σε συναλλακτικά αποτελέσματα. Στις 18 Φεβρουαρίου, μία ημέρα μετά τον διορισμό του Barnes, το κινεζικό υπουργείο Εξωτερικών δήλωσε ότι «η σύσταση από τις ΗΠΑ του λεγόμενου ‘ειδικού συντονιστή για θιβετιανά ζητήματα’ παρεμβαίνει στις εσωτερικές υποθέσεις της Κίνας, και η Κίνα δεν το έχει αναγνωρίσει ποτέ».
Ανέφερε ότι το Θιβέτ αποτελούσε αναπόσπαστο μέρος της Κίνας και ότι η αναγέννηση του Δαλάι Λάμα πρέπει να ακολουθήσει ιστορικά πρωτόκολλα και την έγκριση της κεντρικής κυβέρνησης. Ο τρέχων Δαλάι Λάμα ζει εξόριστος στην Ινδία από τότε που ο Λαϊκός Απελευθερωτικός Στρατός κατέστειλε μια ένοπλη εξέγερση στο Θιβέτ το 1959. Το Πεκίνο τον κατηγορεί ότι είναι υπεύθυνος για αναταραχές στο Θιβέτ τη δεκαετία του 1980 και το 2008 – κατηγορίες που αρνείται. Λίγες ημέρες πριν κλείσει τα 90 του πέρυσι τον Ιούλιο, ο Δαλάι Λάμα δήλωσε ότι μόνο το γραφείο του θα είχε την εξουσία να αποφασίσει για την αναγέννησή του, αφού προηγουμένως είχε υποδείξει ότι ο διάδοχός του θα βρεθεί εκτός Κίνας. Σε μια γρήγορη απόρριψη του σχεδίου, το Πεκίνο δήλωσε ότι η διαδοχή του Δαλάι Λάμα πρέπει να είναι σύμφωνη τόσο με την παράδοση όσο και με τον κινεζικό νόμο. Το Πεκίνο επιμένει ότι όλες οι αναγεννήσεις ανώτερων Θιβετιανών Βουδιστών μοναχών απαιτούν την έγκρισή του και πρέπει να αναζητούνται εντός της Κίνας.
Ο Barnes έχει κατέχει διάφορες ανώτερες θέσεις στο Υπουργείο Εξωτερικών. Επισκέφθηκε τη Dharamsala – την έδρα της θιβετιανής κυβέρνησης εν εξορία – το 2019 και επίσης τον περασμένο Ιούλιο για τα 90α γενέθλια του Δαλάι Λάμα. Στα εναρκτήρια σχόλιά του, κατά τη διάρκεια της ετήσιας δεξίωσης Losar του Υπουργείου Εξωτερικών στην Ουάσιγκτον, ο Barnes δήλωσε ότι μία από τις «κορυφαίες προτεραιότητές» του ήταν να «προωθήσει τις προσπάθειες της κυβέρνησης των ΗΠΑ για τη διατήρηση της πολύτιμης κληρονομιάς των Θιβετιανών».
Ωστόσο, οι παρατηρητές εξέφρασαν αμφιβολίες για την ουσία πίσω από τη ρητορική, επικαλούμενοι την περιορισμένη ισχύ και τους πόρους των ΗΠΑ σε αυτόν τον τομέα. Ένας υπάλληλος του Κογκρέσου με εξειδίκευση στο θέμα δήλωσε στο South China Morning Post υπό καθεστώς ανωνυμίας ότι ο διορισμός δεν άλλαζε το γεγονός ότι ο Trump «δεν είχε κανένα ενδιαφέρον για τα ανθρώπινα δικαιώματα ή τα ζητήματα εθνοτικών μειονοτήτων στην Κίνα, ή οπουδήποτε αλλού». Κατά τη διάρκεια της επίσκεψης του Trump στο Πεκίνο τον Απρίλιο, το θέμα ήταν πιθανότατα να «ανταλλαγεί» για μια συμφωνία που «εξυπηρετεί τα προσωπικά του συμφέροντα», υποστήριξε ο υπάλληλος.
Είπε ότι η βαθμίδα του ειδικού συντονιστή είχε υποβαθμιστεί από προηγούμενες δημοκρατικές διοικήσεις, και ότι ο Barnes είχε μικρή δύναμη να υποστηρίξει τα θιβετιανά δικαιώματα με το γραφείο της Ανατολικής Ασίας του Υπουργείου Εξωτερικών, το οποίο έδινε προτεραιότητα στη διατήρηση των σχέσεων με το Πεκίνο. Ο Barnes εισερχόταν επίσης στη θέση του συντονιστή για το Θιβέτ «με λιγότερα εργαλεία στη διάθεσή του», πρόσθεσε ο υπάλληλος, επικαλούμενος την κατάργηση από την κυβέρνηση Trump της USAID – της κύριας υπηρεσίας των ΗΠΑ για την εξωτερική βοήθεια – και τις περικοπές σε προγράμματα ανθρωπίνων δικαιωμάτων και δράσης.
Κατά τη δεύτερη θητεία του, ο Trump έχει μειώσει την εξωτερική βοήθεια των ΗΠΑ και τα προγράμματα που προωθούν τη δημοκρατία, πυροδοτώντας ευρεία συζήτηση σχετικά με την υποχώρηση των ΗΠΑ έναντι των αντιπάλων τους. Στις αρχές του περασμένου έτους, η διοίκηση προχώρησε στην ενσωμάτωση της USAID στο Υπουργείο Εξωτερικών και στην ακύρωση του 83% των προγραμμάτων της. Η χρηματοδότηση για το US Agency for Global Media (USAGM), που διαχειρίζεται το Radio Free Asia και τη Voice of America, τερματίστηκε.
Η ανακοίνωση του διορισμού του Barnes ήρθε λίγο μετά την μερική ανατροπή ορισμένων περικοπών χρηματοδότησης από το Κογκρέσο των ΗΠΑ. Στις 3 Φεβρουαρίου, το Κογκρέσο ενέκρινε τον νόμο περί Εθνικής Ασφάλειας, Υπουργείου Εξωτερικών και Σχετικών Προγραμμάτων για το οικονομικό έτος 2026, ο οποίος αποκατέστησε 653 εκατομμύρια δολάρια για το USAGM και επέτρεψε στο Radio Free Asia να συνεχίσει τις μεταδόσεις στα Μανδαρινικά, Θιβετιανά και Ουιγουρικά μέσω βραχέων κυμάτων.
Ο νόμος διαθέτει επίσης τουλάχιστον 10 εκατομμύρια δολάρια σε οργανώσεις ΜΚΟ που υποστηρίζουν θιβετιανό πολιτισμό, ανάπτυξη και περιβαλλοντικές προσπάθειες εντός του Θιβέτ. Άλλα 8 εκατομμύρια δολάρια διατίθενται για προγράμματα υποστήριξης θιβετιανών προσφύγων και κοινοτήτων της διασποράς στην Ινδία και το Νεπάλ. Τουλάχιστον 5 εκατομμύρια δολάρια διατίθενται για την ενίσχυση της Κεντρικής Θιβετιανής Διοίκησης – της επίσημης ονομασίας της θιβετιανής κυβέρνησης εν εξορία στη Dharamsala. Έως και 1,5 εκατομμύριο δολάρια υποστηρίζουν οικονομικές προσπάθειες και προσπάθειες ανάπτυξης ικανοτήτων για εκτοπισμένους Θιβετιανούς.
Όμως, ο υπάλληλος του Κογκρέσου εξέφρασε ανησυχίες για την υλοποίηση. «Ενώ το Κογκρέσο ενέκρινε τα παραδοσιακά επίπεδα χρηματοδότησης για θιβετιανά προγράμματα στο οικονομικό έτος 2026, δεν είναι σαφές εάν αυτά τα κεφάλαια θα φτάσουν στις θιβετιανές κοινότητες λόγω της θέσης του Προέδρου Trump ότι δεν χρειάζεται να ξοδεύει χρήματα που εγκρίνει το Κογκρέσο», δήλωσε ο υπάλληλος. Τα επίπεδα χρηματοδότησης είναι επίσης χαμηλότερα από εκείνα προηγούμενων ετών, και παραμένουν αμφιβολίες σχετικά με το εάν η διοίκηση θα εκταμιεύσει τα κεφάλαια όπως προβλέπεται.
Ο Sautman δήλωσε ότι παρέμενε σκεπτικός σχετικά με οποιονδήποτε απτό αντίκτυπο, καθώς «δεν εμφανίζεται καμία νέα προσέγγιση στην εμπλοκή των ΗΠΑ με το θέμα του Θιβέτ». Υποστήριξε ότι η ρητορική του Barnes ήταν ένα «κόστους-μηδενικής αντικατάσταση για τη μειωμένη χρηματοδότηση ανθρωπίνων δικαιωμάτων από την κυβέρνηση των ΗΠΑ». Το Πεκίνο δεν θα αποθαρρυνόταν από τις ΗΠΑ από το να επιμείνει στην επιλογή του Δαλάι Λάμα, δήλωσε ο Sautman.
Την περασμένη Πέμπτη, η επίσημη ιστοσελίδα China Tibet Online υποστήριξε σε ένα σχόλιο ότι ο διορισμός του Barnes ήταν ένας «πολιτικός ελιγμός» μετά από «αποτυχημένους» εμπορικούς πολέμους και δασμολογικές τακτικές. Η θέση, ανέφερε, λειτουργούσε ως ένα «κρυφό αγκάθι» στις σχέσεις Κίνας-ΗΠΑ, αποκαλύπτοντας μια μακροπρόθεσμη στρατηγική περιορισμού της Κίνας μέσω της χειραγώγησης ζητημάτων που σχετίζονται με το Θιβέτ. Το άρθρο υποστήριξε ότι οι ΗΠΑ προσάρμοσαν την πολιτική τους για το Θιβέτ βάσει ιδιοτελών συμφερόντων υπό το δόγμα «America first», προσφέροντας συμβολική υποστήριξη στους αυτονομιστές όταν χρειάζονταν να ασκήσουν πίεση στην Κίνα, ενώ τους αποκόπταν όταν τους βόλευε. «Αυτοί οι λεγόμενοι ‘συντονιστές’ είναι όλοι πεισματάρηδες γεράκια κατά της Κίνας, των οποίων ο κύριος στόχος είναι να δώσουν προτεραιότητα στα αμερικανικά συμφέροντα. Ο λεγόμενος ισχυρισμός για την υπεράσπιση των θιβετιανών συμφερόντων είναι απλώς ένα πρόσχημα», ανέφερε.
