Η Ιαπωνία προγραμματίζει την ανάπτυξη πυραύλων στην δυτικότερη νήσο της, κοντά στην Ταϊβάν, εντός των επόμενων πέντε ετών, μια κίνηση που, σύμφωνα με αναλυτές, κινδυνεύει να επιδεινώσει τις ήδη αυξημένες περιφερειακές εντάσεις με την Κίνα. Ο Ιάπωνας υπουργός Άμυνας, Shinjiro Koizumi, δήλωσε ότι τα συστήματα εδάφους-αέρος, σχεδιασμένα για την αναχαίτιση αεροσκαφών και βαλλιστικών πυραύλων, θα αναπτυχθούν στη νήσο Yonaguni, περίπου 110 χιλιόμετρα ανατολικά της Ταϊβάν, την οποία η Κίνα διεκδικεί ως δική της κυρίαρχη επικράτεια, μέχρι τον Μάρτιο του 2031.
«Εξαρτάται από την πρόοδο στην προετοιμασία των εγκαταστάσεων, αλλά σχεδιάζουμε για το οικονομικό έτος 2030», ανέφερε ο Koizumi σε δημοσιογράφους την Τρίτη, παρέχοντας το πιο σαφές χρονοδιάγραμμα μέχρι στιγμής. Αναλυτές εκτιμούν ότι η κίνηση αυτή σηματοδοτεί μια συνειδητή σκλήρυνση της στάσης της Ιαπωνίας. Η απόφαση της Ιαπωνίας συνιστά «μια υπολογισμένη κλιμάκωση που θα αυξήσει τις περιφερειακές εντάσεις», δήλωσε ο Einar Tangen, ανώτερος συνεργάτης σε θέματα γεωπολιτικής στο Κέντρο Διεθνούς Διακυβέρνησης Καινοτομίας (CIGI). «Αυτές οι ενέργειες δεν συμβαίνουν στο κενό», προσέθεσε ο Tangen, τονίζοντας ότι «οι ενέργειες χρονολογούνται για να ενισχύσουν τη θέση της πρωθυπουργού Sanae Takaichi ενόψει μιας επίσκεψης στην Ουάσινγκτον, προγραμματισμένης για τις 19 Μαρτίου 2026».
Η νήσος Yonaguni βρίσκεται στο νοτιοδυτικό άκρο της ιαπωνικής επικράτειας, αρκετά κοντά στην Ταϊβάν ώστε να είναι ορατή η ακτογραμμή της σε καθαρή μέρα. Το νησί αποτελεί μέρος της αλυσίδας Ryukyu, μιας σειράς από περισσότερα από 55 νησιά που εκτείνονται προς τα κύρια νησιά της Ιαπωνίας. Τα τελευταία χρόνια, το Τόκιο έχει επεκτείνει στρατιωτικές υποδομές σε ολόκληρο το αρχιπέλαγος, εγκαθιστώντας συστήματα ραντάρ, αποθήκες πυρομαχικών και πυραυλικές βάσεις. Ενώ η Ιαπωνία ανακοίνωσε αρχικά σχέδια το 2022 για την ενίσχυση των αμυντικών δυνατοτήτων της Yonaguni, αυτή είναι η πρώτη φορά που οι αξιωματούχοι δεσμεύονται σε συγκεκριμένη προθεσμία ανάπτυξης.
Οι σχέσεις μεταξύ Τόκιο και Πεκίνου παραμένουν τεταμένες από τότε που η Takaichi εξέφρασε δημόσια την πιθανότητα στρατιωτικής εμπλοκής σε ένα επεισόδιο στην Ταϊβάν, κατά τη διάρκεια κοινοβουλευτικών δηλώσεων τον περασμένο Νοέμβριο. Τα σχόλιά της σηματοδότησαν μια αξιοσημείωτη απόκλιση από τη μακροχρόνια αμφισημία της Ιαπωνίας σχετικά με την Ταϊβάν. Ήρθαν επίσης λίγο μετά την 80ή επέτειο από το τέλος της ιαπωνικής αποικιακής κυριαρχίας στην Ταϊβάν, προσθέτοντας ιστορική ευαισθησία για το Πεκίνο. Η Κίνα, η οποία θεωρεί την Ταϊβάν μέρος της επικράτειάς της, καταδίκασε τις δηλώσεις ως προκλητικές. «Η Ιαπωνία πρέπει να μετανοήσει πλήρως για τα εγκλήματα πολέμου της, να σταματήσει άμεσα τις λανθασμένες και προκλητικές δηλώσεις και κινήσεις της που παρεμβαίνουν στις εσωτερικές υποθέσεις της Κίνας, και να σταματήσει να παίζει με τη φωτιά στο θέμα της Ταϊβάν», ανέφερε το Υπουργείο Εξωτερικών της Κίνας σε απάντηση. Στη συνέχεια, η Κίνα αποθάρρυνε τα ταξίδια στην Ιαπωνία. Οι Κινέζοι επισκέπτες συνεισφέρουν περίπου 11 δισεκατομμύρια δολάρια ετησίως στην ιαπωνική οικονομία. Το Πεκίνο έχει επίσης αυξήσει στρατιωτική και οικονομική πίεση, αποστέλλοντας πολεμικά πλοία κοντά στα ιαπωνικά ύδατα, σφίγγοντας τους ελέγχους στις εξαγωγές σπάνιων γαιών και περιορίζοντας τις πολιτιστικές ανταλλαγές, συμπεριλαμβανομένης της απόσυρσης γιγάντιων πάντα από τον Ζωολογικό Κήπο Ueno του Τόκιο, σύμβολο φιλίας μεταξύ των δύο πλευρών.
Η Κίνα κυριαρχεί στην παραγωγή σπάνιων γαιών που χρησιμοποιούνται στην κατασκευή ηλεκτρικών αυτοκινήτων, τηλεφώνων και άλλων συσκευών υψηλής τεχνολογίας. Ορισμένοι αναλυτές θεωρούν την ανάπτυξη πυραύλων ως μέρος μιας μακρύτερης τροχιάς. «Αυτή είναι η συνέχεια μιας διαδικασίας που βρίσκεται σε εξέλιξη τουλάχιστον από την επανερμηνεία της συλλογικής αυτοάμυνας από τον [αείμνηστο Ιάπωνα πρωθυπουργό] Shinzo Abe το 2014», δήλωσε ο Arnaud Bertrand, γεωπολιτικός αναλυτής που ειδικεύεται στην Κίνα. Η κυβέρνηση Abe επανερμήνευσε αμφιλεγόμενα το ειρηνιστικό σύνταγμα της Ιαπωνίας για να επιτρέψει περιορισμένη συλλογική αυτοάμυνα, επεκτείνοντας τον ρόλο των Δυνάμεων Αυτοάμυνας. «Κάθε βήμα παρουσιάστηκε ως μέτριο και αμυντικό: παράκτια παρακολούθηση στη Yonaguni το 2016, πύραυλοι στην Ishigaki το 2023, μονάδες ηλεκτρονικού πολέμου, και τώρα αυτό», δήλωσε ο Bertrand. Ωστόσο, υποστήριξε ότι η Takaichi προχώρησε περαιτέρω συνδέοντας ρητά τις στρατιωτικές προετοιμασίες της Ιαπωνίας με μια πιθανή σύγκρουση στην Ταϊβάν. «Αυτό είναι που κάνει αυτή τη στιγμή σημαντική: η πολιτική δήλωση ότι η Ιαπωνία θεωρεί τον εαυτό της μέρος οποιασδήποτε πιθανής σύγκρουσης στην Ταϊβάν, η οποία από την σκοπιά της Κίνας – και όσον αφορά το διεθνές δίκαιο – είναι πολύ προκλητική, δεδομένου ότι η Ταϊβάν είναι κινεζική κυρίαρχη επικράτεια που αποικίστηκε από την Ιαπωνία.»
Οι αμυντικές προτεραιότητες της Ιαπωνίας έχουν επίσης μετατοπιστεί. Ενώ το Τόκιο κάποτε επικεντρωνόταν έντονα στις απειλές από τη Ρωσία στα βόρεια, τώρα επικεντρώνεται στην αντιμετώπιση της κινεζικής στρατιωτικής δραστηριότητας στη Θάλασσα της Ανατολικής Κίνας. Το Πεκίνο δεν έχει ακόμη αντιδράσει επίσημα στη δήλωση του Koizumi. Όταν ο υπουργός επισκέφθηκε τη Yonaguni τον Νοέμβριο, Κινέζοι αξιωματούχοι κατηγόρησαν την Ιαπωνία ότι προσπαθεί «να δημιουργήσει περιφερειακή ένταση και να προκαλέσει στρατιωτική αντιπαράθεση». Λίγο αργότερα, κινεζικά drones προσέγγισαν την περιοχή, αναγκάζοντας την Ιαπωνία να απογειώσει μαχητικά αεροσκάφη. «Όσον αφορά το χρονοδιάγραμμα, η Ιαπωνία κάνει αυτή την ανακοίνωση τώρα επειδή το παράθυρο για στρατιωτική συσσώρευση χωρίς σημαντικές συνέπειες θεωρείται ότι κλείνει – οι δυνατότητες της Κίνας αυξάνονται ραγδαία, και σίγουρα υπάρχει η αίσθηση στο Τόκιο ότι αν δεν εδραιώσει αυτές τις προωθημένες θέσεις τώρα, μπορεί να μην είναι σε θέση να το κάνει αργότερα», δήλωσε ο Bertrand.
Οι Ηνωμένες Πολιτείες έχουν επίσης πιέσει τους συμμάχους να αυξήσουν τις αμυντικές δαπάνες και να αναλάβουν μεγαλύτερο μερίδιο ευθυνών περιφερειακής ασφάλειας, ιδιαίτερα υπό την κυβέρνηση του Προέδρου Donald Trump. Εγχώρια, η Takaichi ενίσχυσε τη θέση της μετά την εξασφάλιση ισχυρής πλειοψηφίας από το κόμμα της στις βουλευτικές εκλογές του Φεβρουαρίου. «Η ανάπτυξη πυραύλων και η σκληρή στάση απέναντι στην Κίνα θα αντηχήσουν στην δεξιά της βάση και θα ενισχύσουν μια επιθετική αμυντική στάση, απομακρύνοντας παράλληλα τη χώρα από το μεταπολεμικό ειρηνιστικό της σύνταγμα και τις αρχές της», δήλωσε ο Tangen. «Από την πλευρά της Κίνας, η ακολουθία των γεγονότων είναι σαφής: η Ιαπωνία, υπό μια νεο-ενισχυμένη πρωθυπουργό Takaichi, στρατιωτικοποιείται επιθετικά και παρεμβαίνει στο θέμα της Ταϊβάν για να κερδίσει εύνοια από τις Ηνωμένες Πολιτείες», πρόσθεσε.
Η Κίνα έχει ήδη λάβει οικονομικά μέτρα. Πρόσφατα περιόρισε τις εξαγωγές σε 40 ιαπωνικές οντότητες που, σύμφωνα με την ίδια, συνεισφέρουν στον «επαναστρατιωτικοποίηση» της Ιαπωνίας. Το Υπουργείο Εμπορίου συμπεριέλαβε 20 εταιρείες σε μια λίστα ελέγχου εξαγωγών και πρόσθεσε άλλες 20 σε μια λίστα παρακολούθησης. Ο Αναπληρωτής Γραμματέας του Υπουργικού Συμβουλίου της Ιαπωνίας, Sato Kei, περιέγραψε την κίνηση ως «απαράδεκτη» και δήλωσε ότι «δεν θα ανεχθεί». «Εάν υπάρξουν περαιτέρω προκλήσεις, η Κίνα θα επεκτείνει τις κυρώσεις στην πολιτική πλευρά, γεγονός που θα μπορούσε κυριολεκτικά να σταματήσει την ιαπωνική παραγωγή αυτοκινήτων. Πιθανώς ένας από τους λόγους για την ημερομηνία ανάπτυξης του 2031», ανέφερε ο Tangen. Ο Bertrand τόνισε το βάθος της εστίασης της Κίνας στην Ταϊβάν. «Η Ταϊβάν δεν είναι απλώς σημαντική για την Κίνα – είναι αυτό που οι Κινέζοι αξιωματούχοι αποκαλούν τον ‘πυρήνα των πυρήνων των συμφερόντων’.» «Είναι το μόνο θέμα για το οποίο υπάρχει πραγματική συναίνεση σε ολόκληρη την κινεζική κοινωνία, κυβέρνηση και στρατό», δήλωσε.
Η οικονομική αλληλεξάρτηση περιπλέκει επίσης τα πράγματα. Η Κίνα είναι ο μεγαλύτερος εμπορικός εταίρος της Ιαπωνίας από το 2005. Το διμερές εμπόριο έφτασε τα 322 δισεκατομμύρια δολάρια το 2024, και η Κίνα αντιπροσωπεύει περίπου το ένα πέμπτο των συνολικών εξαγωγών και εισαγωγών της Ιαπωνίας. Η Ιαπωνία έχει ένα σημαντικό εμπορικό έλλειμμα με την Κίνα, εισάγοντας περίπου 43 δισεκατομμύρια δολάρια ετησίως περισσότερα από όσα εξάγει. «Η Ιαπωνία δεν μπορεί ταυτόχρονα να στρατιωτικοποιηθεί εναντίον της Κίνας και να διατηρήσει την οικονομική σχέση από την οποία εξαρτάται η ευημερία της. Κάποια στιγμή, το Τόκιο θα πρέπει να επιλέξει, και το Πεκίνο προσπαθεί να κάνει αυτή την επιλογή όσο το δυνατόν πιο προφανή», δήλωσε ο Bertrand.
