Η Ανεξάρτητη Αρχή Δημοσίων Εσόδων (ΑΑΔΕ) εισέρχεται σε μια νέα εποχή ελέγχων, αξιοποιώντας ένα εξελιγμένο μοντέλο ανίχνευσης επιχειρηματικών συσχετίσεων. Μετά την επιτυχημένη εξάρθρωση κυκλώματος 380 επιχειρήσεων-«φαντασμάτων» που είχαν δημιουργήσει οφειλές 43 εκατομμυρίων ευρώ προς το δημόσιο, η ΑΑΔΕ επεκτείνει τη χρήση ενός μαθηματικού αλγορίθμου, του δείκτη ομοιότητας Jaccard, για να εντοπίζει μεθοδικά εταιρείες που αλλάζουν υπευθύνους και ΑΦΜ «σαν τα πουκάμισα».
Το σύστημα αυτό, που «κρύβεται» στην καρδιά της νέας στρατηγικής, υπολογίζει πόσο «μοιάζουν» διαφορετικά σύνολα δεδομένων. Με αυτόν τον τρόπο, μπορεί να ανακαλύψει κινήσεις και μοτίβα που δεν είναι ορατά με τις συμβατικές μεθόδους, οδηγώντας τις φορολογικές έρευνες σε επίπεδα που προηγουμένως ήταν ανέφικτα. Αυτή η καινοτομία φαίνεται να δίνει λύση σε ένα πρόβλημα δεκαετιών, δημιουργώντας ένα μόνιμο ψηφιακό «τείχος» απέναντι σε μια μορφή φορολογικής απάτης, η οποία, αν και γνωστή και συζητούμενη για χρόνια, ήταν εξαιρετικά δύσκολο να εντοπιστεί και να αποδειχθεί συστηματικά.
Για δεκαετίες, ο κόσμος των επιχειρήσεων γνώριζε για την πρακτική στησίματος εταιρειών, τη «φόρτωσή» τους με χρέη, την «καταστροφή» τους και την αντικατάστασή τους από άλλες, χωρίς οι πελάτες να αντιλαμβάνονται κάτι. Τα καταστήματα συνέχιζαν να λειτουργούν, ο τζίρος να έρχεται, αλλά τα ΑΦΜ άλλαζαν, τα χρέη έμεναν απλήρωτα και οι υπεύθυνοι εξαφανίζονταν. Τα κυκλώματα αυτά συνέχιζαν να απομυζούν το δημόσιο, αλλάζοντας απλώς φορολογικό προσωπείο και ΑΦΜ.
Μέχρι πρότινος, η αποκάλυψη τέτοιων κυκλωμάτων γινόταν τυχαία, συμπτωματικά ή μετά από καταγγελία. Ακόμα και όταν εντοπίζονταν, ήταν συνήθως αργά, με τα χρήματα να έχουν χαθεί. Η ολοκληρωτική αποκάλυψη ενός κυκλώματος ήταν πρακτικά αδύνατη, καθώς προλάβαινε να «τραβήξει» πολλά από τα πλοκάμια του. Η αιτία ήταν η δυσκολία ενός ελεγκτή να αντιληφθεί τον πολυδαίδαλο σχεδιασμό πίσω από πολλαπλές εταιρείες με διαφορετικά ΑΦΜ και υπευθύνους, που διαδοχικά «παρήγαγαν» χρέη.
Τώρα, με το νέο «εργαλείο» που χρησιμοποιεί τον δείκτη ομοιότητας Jaccard, εντοπίζονται επαναλαμβανόμενα μοτίβα με πολλαπλά ΑΦΜ και διαδοχικά χρέη, αλλάζοντας ριζικά τη λογική των ελέγχων. Αντί ο παραδοσιακός έλεγχος να «βλέπει» μία επιχείρηση κάθε φορά, ο δείκτης Jaccard μετρά την ομοιότητα μεταξύ επιχειρήσεων ως προς πρόσωπα, διευθύνσεις και μοτίβα συμπεριφοράς. Όταν αυτή η ομοιότητα επαναλαμβάνεται, αναδύονται όλα τα πλοκάμια του κυκλώματος. Ιδιαίτερη βαρύτητα δίνεται στα «ΑΦΜ μίας χρήσης», που χρησιμοποιούνται από αλλοδαπούς με αδύναμη ταυτοποίηση ή ακόμα και ανύπαρκτα πρόσωπα, δημιουργώντας εταιρίες για το κύκλωμα, «φορτώνοντας» τα χρέη και μετά εξαφανιζόμενοι.
Ο αλγόριθμος θα επισημαίνει αυτόματα τα ίχνη, καθώς κάθε παραβάτης αφήνει ψηφιακό αποτύπωμα. Το σύστημα θα καταγράφει μαζικά ποιο πρόσωπο εμφανίζεται σε ποια εταιρεία, πόσες φορές επαναλαμβάνεται, ποια ΑΦΜ διαδέχονται άλλα, ποιες επιχειρήσεις έχουν κοινές διευθύνσεις ή πρόσωπα διαχείρισης. Το αποτέλεσμα είναι ένα πλέγμα διασυνδέσεων, που αποκαλύπτει το οργανωμένο δίκτυο. Η νέα στρατηγική προβλέπει την ενεργοποίηση του επιτόπιου ελέγχου μόνο αφού τα δεδομένα έχουν αποκαλύψει την πλήρη δομή του κυκλώματος, καθιστώντας το κτύπημα σαρωτικό. Οι ελεγκτές θα κάνουν εφόδους ταυτόχρονα σε όλα τα σημεία, έχοντας ήδη σχηματισμένη εικόνα για επιβεβαίωση, όχι για αναζήτηση. «Τα δεδομένα έδειξαν τη δομή. Οι έρευνες απλώς την επιβεβαίωσαν», αναφέρεται σε σχετικό κείμενο στρατηγικής της ΑΑΔΕ, καθιστώντας το μοντέλο κανόνα για τις απάτες με «αχυράνθρωπους».
