Η παλιά βεβαιότητα της αμοιβαίας ολοκληρωτικής καταστροφής (MAD) στον πυρηνικό πόλεμο έχει πλέον ξεπεραστεί. Ζούμε στην εποχή της μόνιμης στρατηγικής αστάθειας, όπου οι υπερδυνάμεις συνδυάζουν ταχύτατους και ακριβείς πυρηνικούς και μη πυρηνικούς πυραύλους στο ίδιο οπλοστάσιο. Αυτό αυξάνει τον κίνδυνο πολέμου περισσότερο απ’ όσο πιστεύουμε.
Οι επιπτώσεις μιας τέτοιας καταστροφής είναι τρομακτικές. Ένας πιθανός πυρηνικός χειμώνας εκτιμάται ότι θα προκαλέσει δισεκατομμύρια θανάτους από λιμό, εξαιτίας παγκόσμιων αποτυχιών σοδειάς για χρόνια. Δυστυχώς, αυτοί οι κίνδυνοι και οι συνέπειές τους υποτιμώνται δραματικά.
Οι πυρηνικές δυνάμεις ανέκαθεν επιδίωκαν την ικανότητα να πολεμήσουν και να κερδίσουν έναν πυρηνικό πόλεμο. Για τις Ηνωμένες Πολιτείες και τους συμμάχους τους, αυτός ο πειρασμός υπάρχει ακόμη και χωρίς τη χρήση πυρηνικών όπλων. Το 2024, αναλύσαμε πώς οι ΗΠΑ θα μπορούσαν να χρησιμοποιήσουν μη πυρηνικές επιθέσεις για να εξουδετερώσουν την πυρηνική αποτροπή της Κίνας και της Ρωσίας.
Ο Ryan Snyder από το Πανεπιστήμιο Princeton καταλήγει ότι οι “προηγμένοι συμβατικοί πύραυλοι κρουζ που εκτοξεύονται από αέρος και θαλάσσης των ΗΠΑ έχουν θανατηφόρα αποτελεσματικότητα κατά των πυρηνικών σιλό, συγκρίσιμη με τους πυρηνικούς βαλλιστικούς πυραύλους των ΗΠΑ”, φτάνοντας πάνω από 90%. Ο Eli Sanchez από το Massachusetts Institute of Technology διαπιστώνει ότι τα μελλοντικά αμερικανικά υπερηχητικά όπλα μπορούν να αντιμετωπίσουν τους διηπειρωτικούς βαλλιστικούς πυραύλους (ICBMs) που εκτοξεύονται από σιλό με “συγκρίσιμη αποτελεσματικότητα” με τις πυρηνικές κεφαλές.
Τα προηγμένα συμβατικά όπλα θολώνουν τα όρια μεταξύ πυρηνικού και συμβατικού πολέμου. Μπορούν να καταστρέψουν τους ίδιους στόχους με τα πυρηνικά όπλα, χωρίς το στίγμα της πυρηνικής χρήσης. Αυτό μετατρέπει τους συμβατικούς πυραύλους σε αξιόπιστα υποκατάστατα για τις πυρηνικές επιθέσεις εναντίον σιλό και υπονομεύει την πυρηνική αξιοπιστία αντιποίνων των ομοτίμων τους.
Μια ένδειξη αυτής της λογικής φάνηκε όταν ο τότε πρόεδρος των ΗΠΑ Donald Trump ανέπτυξε δύο αμερικανικά πυρηνικά υποβρύχια σε “κατάλληλες περιοχές” ως απάντηση στις ρωσικές απειλές. Ο Trump καυχήθηκε δημοσίως για την αόρατη παρουσία τους.
Για τους Κινέζους και Ρώσους σχεδιαστές, οι συνέπειες είναι σαφείς: σε περίπτωση κρίσης, αμερικανικά υποβρύχια βαλλιστικών πυραύλων θα μπορούσαν να τοποθετηθούν εναντίον τους. Σοβαροί Κινέζοι και Ρώσοι αναλυτές πρέπει να υποθέσουν την πιθανότητα αντιμετώπισης αμερικανικών υποβρυχίων εξοπλισμένων με μη πυρηνικές κεφαλές στα βαλλιστικά τους πυραύλους Trident II ή D5.
Πριν από περισσότερο από μια δεκαετία, η Ουάσιγκτον άρχισε να αναπτύσσει το πρόγραμμα τροποποίησης συμβατικών πυραύλων Trident. Το πρόγραμμα “conventional prompt global strike” (άμεσης παγκόσμιας συμβατικής κρούσης) του αμερικανικού στρατού έχει εξετάσει και προτείνει εδώ και καιρό την τροποποίηση πυραύλων Trident για μη πυρηνική χρήση.
Παρόλο που το Κογκρέσο απέρριψε τη χρηματοδότηση τέτοιων προσπαθειών τη δεκαετία του 2000, το πρόγραμμα θα μπορούσε εύκολα να καταστεί επιχειρησιακό στο άμεσο μέλλον, δεδομένων των δυνατοτήτων των ΗΠΑ. Επιπλέον, οι Αμερικανοί νομοθέτες έχουν ενθαρρύνει το Πεντάγωνο να υιοθετήσει ευρύτερους όρους για το πρόγραμμα “conventional prompt global strike”, επιτρέποντας τη συνέχιση σχετικών προσπαθειών με χρηματοδότηση.
Επίσης, δεν υπήρξε η πίεση από το Κογκρέσο ή το κοινό που συνήθως συνοδεύει την πλήρη κατάργηση ενός μεγάλου οπλικού προγράμματος, γεγονός που υποδηλώνει μια αθόρυβη διατήρηση της επιλογής.
Ακόμη και αν δεν είναι επιχειρησιακό σήμερα, η τεχνική εφικτότητα του προγράμματος και η απλή ύπαρξή του στα αμερικανικά έγγραφα σχεδιασμού διαμορφώνουν τις αντιλήψεις και τις επιλογές των αντιπάλων.
Ένας πύραυλος Trident, οπλισμένος συμβατικά και εκτοξευόμενος από υποβρύχιο, θα ήταν ιδανικός για αποστολές πρώτου πλήγματος αντι-δυνάμεων. Δύο τέτοια υποβρύχια θα μπορούσαν θεωρητικά να διαθέσουν κάποιες μη πυρηνικές κεφαλές μέσα σε λίγα λεπτά για να απενεργοποιήσουν τους βασικούς στρατηγικούς πυραύλους και τα κέντρα διοίκησης της Κίνας.
Η Κίνα και η Ρωσία πρέπει να λάβουν υπόψη το αμερικανικό και συμμαχικό οπλοστάσιο προηγμένων συμβατικών συστημάτων κρούσης που απειλούν βαθιά θαμμένες και θωρακισμένες εγκαταστάσεις, όπως το “υπόγειο Μεγάλο Τείχος” της Κίνας, απενεργοποιώντας ενδεχομένως τα ICBMs πριν καν αυτά εκτοξευτούν. Οι Κινέζοι αναλυτές πιθανότατα θα λειτουργούν με την υπόθεση του χειρότερου σεναρίου: ότι οι ΗΠΑ διατηρούν αυτήν την ικανότητα ή θα μπορούσαν να την αναπτύξουν γρήγορα.
Το Πεκίνο επιταχύνει επίσης την πυρηνική του αναβάθμιση για να καλύψει το χάσμα μεταξύ των εκτιμώμενων 600 κεφαλών του και του αμερικανικού επιχειρησιακού οπλοστασίου, που είναι υπερδιπλάσιο της Κίνας. Ενώ δεσμεύεται από καιρό για “ελάχιστη αποτροπή” και αυστηρή δόση μη-πρώτης χρήσης, η Κίνα θα μπορούσε κάλλιστα να στραφεί προς μια προσανατολισμό εκτόξευσης υπό επίθεση.
Αυτή η φάση αυξανόμενης τριμερούς έντασης αποτυπώνεται στην πρωτοβουλία Golden Dome: ένα προτεινόμενο σύστημα αντιπυραυλικής άμυνας των ΗΠΑ, βασισμένο στο διάστημα και στο έδαφος, που στοχεύει στην αντιμετώπιση πιθανών επιθέσεων από την Κίνα και τη Ρωσία. Για το Πεκίνο, αυτό δεν είναι αμυντικό έργο, αλλά άμεση πρόκληση στην αξιοπιστία της δεύτερης κρούσης του.
Είναι πιθανό να επιταχύνει τις προσπάθειες πυρηνικής εκσυγχρονισμού της Κίνας, όπως την ανάπτυξη των οχημάτων DF-26 και DF-41 ή τον πειραματισμό με δόσεις πρόωρης εκτόξευσης που αποσκοπούν στη διασφάλιση της επιβίωσης των αντιποίνων. Επιδιώκοντας την ατρωσία, οι ΗΠΑ μπορεί να πυροδοτήσουν έναν νέο αγώνα εξοπλισμών.
Αυτές οι δυναμικές δεν είναι ξαφνικές. Το 2014, ο πρόεδρος Xi Jinping προειδοποίησε ότι τα αναδυόμενα αμερικανικά όπλα ταχείας κρούσης θα μπορούσαν να “μεταμορφώσουν ριζικά την παραδοσιακή διάταξη επίθεσης και άμυνας στον πόλεμο”.
Αυτά τα συστήματα διαβρώνουν τη διασφαλισμένη στάση αντιποίνων της Κίνας και κινδυνεύουν να ωθήσουν το Πεκίνο προς πιο αμφίβολη, ακόμη και προληπτική, συμπεριφορά αποτροπής. Το 2013, ο Ρώσος πρόεδρος Vladimir Putin προειδοποίησε παρόμοια ότι η ανάπτυξη πυραύλων μεγάλου βεληνεκούς αποσταθεροποιεί τη στρατηγική ισορροπία.
Οι σκεπτικιστές μπορεί να απορρίψουν τέτοιους ισχυρισμούς, ωστόσο η υποκείμενη λογική είναι δύσκολο να αγνοηθεί: εάν ένα κράτος μπορεί να θέσει τις πυρηνικές δυνάμεις ενός άλλου σε κίνδυνο συμβατικά, το θεμέλιο της αμοιβαίας ευαλωτότητας – η κεντρική παραδοχή της αποτροπής – καταρρέει.
Εδώ αποκαλύπτονται τα όρια της συνθήκης New START. Η Ουάσιγκτον υποστηρίζει ότι οι συμβατικοί πύραυλοι μεγάλου βεληνεκούς βρίσκονται εκτός του πεδίου εφαρμογής της συνθήκης, η οποία λήγει τον Φεβρουάριο του 2026. Ωστόσο, η Μόσχα θέλει οποιοδήποτε μελλοντικό πλαίσιο ελέγχου όπλων να περιλαμβάνει τα συμβατικά όπλα. Αυτή η τριβή υπογραμμίζει την αναδυόμενη στρατηγική διαταραχή σε μια εποχή που η Κίνα φαίνεται πεπεισμένη ότι έχει φτάσει μια νέα εποχή ισοτιμίας.
Τα σχέδια της Ουάσιγκτον να συνεχίσουν τις πυρηνικές δοκιμές μετά από τρεις δεκαετίες υπογραμμίζουν περαιτέρω την διάβρωση της αυτοσυγκράτησης, ακόμη και χωρίς να λαμβάνονται υπόψη οι συμβατικές δυνατότητες.
Το πρώτο βήμα προς τη διαρκή σταθερότητα είναι η αναγνώριση. Η Ουάσιγκτον, το Πεκίνο και η Μόσχα θα πρέπει να αναγνωρίσουν ότι η ταχεία επέκταση των προηγμένων συμβατικών δυνατοτήτων κρούσης δεν αποτρέπει τον πόλεμο, αλλά αντίθετα προσκαλεί σε εσφαλμένους υπολογισμούς. Οι ταχείες εξελίξεις στις συμβατικές τεχνολογίες κρούσης θα μπορούσαν να ανοίξουν ένα νέο κουτί της Πανδώρας.
